Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 7 czerwca 2024 r., sygn. akt I GSK 1405/20

Uzasadnienie

Wyrokiem z 29 kwietnia 2020 r., sygn. V SA/Wa 206/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA w Warszawie) po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej zwanego Prezesem URE, wierzycielem lub skarżącym) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela, oddalił przedmiotową skargę.

W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], z dnia [...] lipca 2017 r., wystawionego przez Prezesa URE, względem zobowiązanej - A. Sp. z o. o., obejmującego należności z tytułu opłaty z tytułu uzyskania koncesji na obrót paliwami ciekłymi, za okres 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. oraz 01 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r., w kwocie odpowiednio 42 008 zł oraz 43 954 zł (należności główne).

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej. W wyniku zastosowania środka egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w kwocie 6 075,36 zł. Ponadto powstała opłata manipulacyjna za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego w wysokości 1 202,45 zł.

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2018 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej, a następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], obciążył ją jako wierzyciela - skarżącego kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 7 227,81 zł.

Wnioskiem z dnia 10 lipca 2019 r. Prezes URE wniósł o umorzenie części kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku przywołał ustawowe przesłanki (wynikające z art. 64e § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm. dalej zwanej u.p.e.a.), dające możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, wskazując jednocześnie, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka ważnego interesu publicznego, a także wskazując na brak gospodarczego uzasadnienia obciążania wierzyciela kosztami. Prezes URE podkreślił, że ważny interes publiczny to m.in. respektowanie wartości wspólnych takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej - przy czym należy dążyć do wyeliminowania sytuacji, których rezultatem będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa.

Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie postanowieniem [...] października 2019 r., nr [...], odmówił umorzenia obciążających wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, w niniejszym przypadku nie wystąpiła przesłanka umorzenia w postaci ważnego interesu publicznego. Przyjęcia jej zaistnienia nie można bowiem tłumaczyć statusem wierzyciela jako jednostki sektora finansów publicznych.

Po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa URE Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, odmawiające umorzenia obciążających wierzyciela należności.

Organ II instancji stwierdził, że warunkiem koniecznym do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że koszty nie mogą być z określonych przyczyn ściągnięte od zobowiązanego.

Na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego może nastąpić z powodów faktycznych (zubożenie zobowiązanego) i z powodów prawnych - na przykład w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego. W analizowanej sprawie obciążenie wierzyciela - Prezesa URE kosztami postępowania egzekucyjnego nastąpiło z powodów prawnych, poprzez wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia 16 listopada 2018 r. o umorzeniu prowadzonego przez niego postępowania.

Stosownie do treści art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, co oznacza, że jeśli prowadzona egzekucja jest skuteczna, tzn. zobowiązany posiada składniki majątku, do których można skierować egzekucję, ciężar kosztów egzekucyjnych ponosi zobowiązany i są one zaspokajane w pierwszej kolejności (art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Natomiast jeżeli w wyniku czynności podjętych przez organ egzekucyjny okaże się, iż zobowiązany nie posiada mienia, które pozwoliłoby na pokrycie kosztów egzekucyjnych, koszty te ponosi wtedy wierzyciel.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny otrzymując do realizacji tytuł wykonawczy zobowiązany był do zastosowania środków egzekucyjnych, z czym związane jest nieuchronnie powstanie opłat za czynności i wydatków, o których mowa w art. 64 i art. 64b u.p.e.a.

Organ II instancji zauważył, że strona kierując tytuł wykonawczy do realizacji organowi egzekucyjnemu, winna mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanych, zostanie obciążony tymi kosztami, a tym samym powinna zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne pokrycie tych kosztów.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wskazał, iż argumenty na jakie powołuje się Prezes URE, tj. szczególny status wierzyciela, jego funkcje "społeczne" oraz źródła jego finansowania, nie mogą oznaczać, że organ egzekucyjny zobowiązany jest w każdym takim przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Z tych przyczyn status Prezesa URE nie może zostać uznany za wystarczający do stwierdzenia, że w sprawie spełniona została przesłanka "ważnego interesu publicznego", pozwalająca na umorzenie w całości przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Rezygnacja przez państwo z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona, z uwagi na pośrednie zmniejszenie środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które umożliwiłyby Prezesowi URE uwolnienie się od ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy status skarżącego, nie może zostać uznany za wystarczający do stwierdzenia, że spełnione zostały przesłanki "interesu publicznego", czy też "uzasadnienia gospodarczego" pozwalające na umorzenie w całości przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych.

WSA w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Prezesa URE, na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, wyrokiem z 29 kwietnia 2020 r., przedmiotową skargę oddalił.

Sąd I instancji uznał bowiem, iż organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Umorzenie kosztów egzekucyjnych następuje bowiem w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie kosztów egzekucyjnych byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanego przepisu, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, koszty te organ umorzyć może, a nie: musi.

WSA w Warszawie podkreślił, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64e u.p.e.a. jest niezbędne do umorzenia kosztów egzekucyjnych, to ich wystąpienie nie skutkuje automatycznym powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może odmówić umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swe rozstrzygnięcie w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jego wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, postanowienie przezeń wydane nie będzie nosiło znamion dowolności.

Sąd zgodził się z organem, że pozycja ustrojowa wierzyciela i fakt realizowania przez niego zadań służących szeroko rozumianemu dobru wspólnemu, same w sobie nie przesądzają jeszcze o spełnieniu przesłanki ważnego interesu publicznego, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Wszak w egzekucji administracyjnej wierzycielem z reguły jest podmiot wykonujący takie czynności. Tym samym uznanie, że już z tego powodu powinien on podlegać zwolnieniu z konieczności poniesienia kosztów egzekucyjnych w praktyce godziłoby w istotę instytucji umorzenia tych należności przejawiającą się w jej wyjątkowości, albowiem prowadziłoby do ukształtowania zasady, która na dodatek nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w obowiązujących przepisach prawa.

Przyjęcie przeciwnego założenia pozostawałoby zatem w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez wierzycieli w razie niemożności ściągnięcia tych należności od zobowiązanych, a zatem normą wynikającą z art. 64c § 4 u.p.e.a.

WSA w Warszawie podkreślił także, że nie można również podzielić zapatrywania skarżącego, jakoby umorzenie kosztów w niniejszej sprawie było uzasadnione jakimiś innymi przesłankami. Twierdzenia w tym względzie nie zostały bowiem poparte przez wnioskodawcę odwołaniem się do jakichkolwiek dowodów na poparcie tego twierdzenia. Trzeba przy tym podkreślić, że ciężar wykazania istnienia okoliczności powołanych w uzasadnieniu wniosku spoczywa na jego autorze, a swym zaniechaniem w tym zakresie nie może on obarczać organu, stawiając mu zarzut niezgromadzenia zupełnego materiału dowodowego i braku wszechstronnego rozpoznania sprawy.

Sąd podkreślił, że nie można zaaprobować sytuacji, gdy obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego byłoby uzależnione od możliwości ściągnięcia wierzytelności od zobowiązanego, gdyż w tej sytuacji przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. w ogóle nie byłby potrzebny, o czym zresztą była mowa powyżej.

Sąd stanął na stanowisku, że nie można też podzielić zarzutu naruszenia przez organ art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a, w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez niezebranie przez organ w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji rozpatrzenie sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego. Organ uwzględnił bowiem całokształt okoliczności sprawy, a to, że wyprowadził z nich wnioski odmienne, aniżeli domagała się tego strona skarżąca, nie świadczy o pominięciu i wybiórczej ich ocenie, a zatem nie stanowi naruszenia zasady prawdy obiektywnej, ani zasady swobodnej oceny dowodów oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2020 r. wniósł Prezes URE, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1. 1. art. 64e § 2 pkt 2 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym (u.p.e.a.) poprzez ich błędną ich wykładnię i dowolne uznanie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego, w sytuacji, gdy zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego nie doprowadziło do wyegzekwowania należności, co oznacza nieuwzględnienie przez WSA takich wartości wspólnych jak sprawiedliwość, zaufanie do organów władzy publicznej, w myśl których uiszczenie kosztów postępowania egzekucyjnego przez skarżącego w realiach tej sprawy jest nieuzasadnione,
2. 2. art. 64e § 2 pkt 2 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 oraz naruszenie art. 64e § 3 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię nieuwzględniającą oceny odnoszącej się do konstytucyjności m.in. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wyrażonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i nieuwzględniającą standardów obowiązujących w obszarze pobierania kosztów postępowania egzekucyjnego od wierzyciela w myśl ww. wyroku TK,
3. 3. art. 64e § 2 pkt 2 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że opłata egzekucyjna ma być uiszczona przez skarżącego wówczas, gdy nie nastąpiło faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych,
4. 4. art. 64e § 1 u.p.e.a. w związku z art. 64e § 2 pkt 2 i art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64e § 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne względem skarżącego winny być umorzone, gdyż w sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego z uwzględnieniem, że zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego nie doprowadziło do wyegzekwowania należności.

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucił wyrokowi WSA w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez WSA naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez działanie w ramach tej sprawy przez organ w sposób sprzeczny z zasadą praworządności, nie rozważając rzeczowej argumentacji skarżącego i brak wszechstronnej oceny przez organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w szczególności pominięcie, iż nie nastąpiło faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych i nie jest tym samym zasadne pobranie od skarżącego kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, tym samym koszty te winny być względem skarżącego umorzone zgodnie z jego wnioskiem,

2. art 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art 106 § 3 P.p.s.a. poprzez niedopuszczenie oraz nieprzeprowadzenie dowodu z zawnioskowanych przez skarżącego dokumentów: trzech przykładowych postanowień Naczelników Urzędów Skarbowych wydanych na przestrzeni 2019 roku, tj. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Puławach z [...] maja 2019 r., znak: [...], postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z [...] kwietnia 2019 r., znak: [...], postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni z [...] listopada 2019 r., znak: [...] (zanonimizowanych względem danych zobowiązanego) na okoliczność umorzenia na wniosek Prezesa URE przez te organy kosztów egzekucyjnych w analogicznych do niniejszego przypadkach i spełnienia w takim stanie rzeczy przesłanki ważnego interesu publicznego.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i uwzględnienie skargi, poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, ewentualnie o o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.

Oprócz tego skarżąca kasacyjnie wystąpiła o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, obejmujących między innymi koszty zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia tego czy opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czy też jej pobranie dopuszczalne jest także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych i nie doszło do skutecznej egzekucji. WSA w Warszawie tymczasem nie poświęcił należnej uwagi temu kluczowemu zagadnieniu.

W ocenie skarżącego w okolicznościach tej sprawy żądanie uiszczenia kosztów egzekucyjnych, oznaczające wydatek z budżetu państwa na rzecz finansowania postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy nie doszło do skutecznej egzekucji jest działaniem wbrew interesowi publicznemu.

Nieumorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenie tymi kosztami skarżącego - Skarbu Państwa będzie zmniejszeniem wpływów do budżetu państwa, tj. zmniejszeniem finansowania potrzeb całego społeczeństwa.

Prezes URE podkreślił, że zasadność obciążenia go faktycznie poniesionymi przez organ egzekucyjny kosztami nie budzi wątpliwości, stąd wniosek o tylko częściowe ich umorzenie. Nie można jednak uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności.

Skarżący kasacyjnie dodał, że skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do pobrania opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W wypadku środków znajdujących się na rachunku bankowym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Tak więc realny, faktyczny ważny interes publiczny, został zastąpiony przez organ interesem sprowadzającym się do aspektu "wynagrodzenia prowizyjnego pracowników wykonujących egzekucję oraz finansowaniem usprawniających ją przedsięwzięć".

Skarżący kasacyjnie dodał, że po ponad trzech latach od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz wypracowaniu pewnych rozwiązań co do pobierania opłat egzekucyjnych zgodnie ze standardami wyznaczonymi przez TK, ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw omawiane przepisy zostały znowelizowane. Nowe brzmienie art. 64 i nast. u.p.e.a. wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), jednakże wpływają one już na bieżące orzecznictwo organów egzekucyjnych i sądów administracyjnych. Wprowadzona została wprost regulacja stanowiąca podstawę do naliczania opłaty egzekucyjnej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych (a nie dochodzonych) środków pieniężnych. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono zatem od efektów czynności egzekucyjnych, prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.

Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji.

W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.

W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżąca kasacyjnie podniosła zarówno zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, jak regulacji materialnoprawnych. Zauważyć jednak należy, że w istocie wszystkie te jej zarzuty, poza zarzutem procesowym, oznaczonym w skardze kasacyjnej nr 2, mają komplementarny charakter, gdyż odnoszą się one do kwestii zaistnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, w postaci ważnego interesu publicznego, czy to w wymiarze procesowym, związanym z ustaleniem, mających w tym wypadku znaczenie odpowiednich okoliczności faktycznych, jak również materialnoprawnym, odnoszącym się do odkodowania z przepisów właściwego znaczenia tejże przesłanki, a także zastosowania wyinterpretowanych w ten sposób norm do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

Cechy komplementarności, jak to zaznaczono powyżej, nie przejawia drugi z zarzutów procesowych, odnoszący się do naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a., wobec czego zarzut ten wymaga odrębnego potraktowania.

I tak, w tym aspekcie zauważyć należy, że nie sposób jest zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przedmiotowej regulacji, gdyż brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że naruszeniem prawa było niedopuszczenie dowodów z dokumentów, w postaci rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach. Nie miały one bowiem wpływu na ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, jako że nie stanowiły one w tym wypadku zagadnienia wstępnego. Poza tym postanowienia wydane na gruncie innych spraw, mogły co najwyżej stanowić w tym wypadku element prawnej argumentacji, nie zaś środek do ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Jeżeli chodzi o pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej to w tym wypadku należy podkreślić, jak to już wyżej zasygnalizowano, że z ich brzmienia i postaci wyraźnie wynika, że sprowadzały się one przede wszystkim do jednej kwestii, tj. ustalenia znaczenia przesłanki umorzenia, w postaci ważnego interesu publicznego, na gruncie u.p.e.a., a także kwestii zastosowania statuującego ją przepisu na gruncie niniejszej sprawy, w kontekście jej ustaleń faktycznych.

W tym właśnie aspekcie stwierdzić należy, że WSA w Warszawie prawidłowo stwierdził, że zaistnienia przesłanki ważnego interesu publicznego nie można utożsamiać wyłącznie i automatycznie ze statusem samego wierzyciela (jako podmiotu publicznego), występującego o umorzenie obciążających go kosztów egzekucyjnych. Brak jest bowiem ku temu podstaw prawnych, a poza tym pojęcie ważnego interesu publicznego musi uwzględniać szeroki zakres wszelkich związanych z tym aspektów i uwarunkowań, które nie mogą się ograniczać do cech podmiotowych wierzyciela, występującego o umorzenie obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego.

Podobnie zasadnie Sąd zwrócił uwagę na konieczność dbania o stan finansów publicznych, z punktu widzenia zabezpieczenia kosztów działania organów egzekucyjnych. W tym zakresie całkowicie jednak pominął, że wnioskodawca, tj. wierzyciel, również jest jednostką sektora finansów publicznych, wobec czego argument tego rodzaju nie może w pełni przesądzać kwestii braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu publicznego.

Nie oznacza to oczywiście automatycznie obowiązku jego przyjęcia, niemniej jednak w takich sytuacjach tego rodzaju kwestia winna być właściwie przeanalizowana, a potrzeba zabezpieczenia interesów fiskusa (na którą to powołuje się zarówno Prezes URE, jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, jednakże z położeniem akcentu na realizowane przez siebie zadania i finansowe zabezpieczenie związanych z tym potrzeb), odpowiednio wyważona, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Na gruncie niniejszej Prezes URE wystąpił jedynie o częściowe umorzenie obciążających go kosztów, tak więc sam wnioskodawca – wierzyciel, opowiedział się za odpowiednim rozłożeniem kosztów, które w efekcie i tak, z ekonomicznego punktu widzenia, obciążają Skarb Państwa. Organ jednak nie zwrócił uwagi na zakres wnioskowanego umorzenia, co Sąd zaakceptował, tymczasem ma to istotny wpływ na ocenę spełnienia przez skarżącego kasacyjnie przesłanki umorzenia obciążających go kosztów.

Niezależnie jednak od powyższego dodać również należy, że dokonując wykładni pojęcia interesu publicznego, w znaczeniu jakim posługuje się nim u.p.e.a., organ winien mieć na względzie całokształt wpływających na to uwarunkowań, w szczególności tych prawnych. W niniejszym przypadku ich istotnym dopełnieniem było brzmienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, którym to zakwestionowano konstytucyjność części regulacji u.p.e.a. (między innymi jeżeli chodzi o brak maksymalnej stawki opłat), następstwem którego była nowelizacja tych przepisów.

W tym kontekście zgodzić należy się z Prezesem URE, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, dokonując wykładni przepisu art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. winien był mieć na względzie to, że dotychczasowe zasady naliczania kosztów egzekucyjnych, zostały zakwestionowane. W tym więc kontekście winien on między innymi dokonać ustalenia znaczenia tego rodzaju przesłanki umorzenia, jaką stanowi zaistnienie ważnego interesu publicznego, po czym odnieść się do możliwości zastosowania instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, na gruncie przedmiotowej sprawy.

Mając zaś na względzie prawidłowe i pełne znaczenie oraz rzeczywistą postać wskazanej wyżej przesłanki winien on odnieść jej znaczenie do okoliczności sprawy, odpowiednio oceniając jej okoliczności, z tego właśnie punktu widzenia.

Tym wymogom organ nie sprostał, co niezasadnie zaakceptował Sąd I instancji. Kwestionujące więc tego rodzaju stanowisko WSA w Warszawie zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za zasadne.

Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił więc zaskarżony wyrok, a uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, rozpoznał skargę Prezesa URE na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie.

W tym ostatnim zakresie, mając na względzie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, odnosząc się do zaistnienia przesłanki umorzenia, w postaci ważnego interesu publicznego organ, ustalając znaczenie tego pojęcia dokona rozważenia całokształtu aspektów prawnych i faktycznych związanych nie tylko z funkcjonowaniem organów państwowych, finansowanych ze środków publicznych, ale także weźmie pod uwagę brzmienie przepisów u.p.e.a., na podstawie których koszty egzekucyjne zostały naliczone, w tym także ten aspekt rozpatrywanej problematyki, która jest związany z obaleniem domniemania konstytucyjności części z nich. Następnie odniesie poczynione w ten sposób wnioski do sytuacji skarżącego kasacyjnie wierzyciela, rozważając wszelkie podnoszone przez niego aspekty jego funkcjonowania, a także zakres złożonego przez niego wniosku dotyczącego umorzenia.

Dopiero wówczas, po zrealizowaniu tych wskazań, w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanki ważnego interesu publicznego, podejmie rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku Prezesa URE.

Na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., w zw. z art. 207 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935, dalej zwanego rozporządzeniem), a także art. 200 w zw. z art. 202 § 2 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia, Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz skarżącego kasacyjnie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 1 020 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w wysokości 440 zł (zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w wysokości 240 zł, zwrot wpisu od skargi kasacyjnej – 100 zł, zwrot uiszczonej opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia wyroku – 100 zł) oraz zwrot kosztów postępowania przed Sądem I instancji w wysokości 580 zł (zwrot wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wynoszących 480 zł.).