Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 136/13 oddalił skargę "N." Z. K., P. G., L. V. sp. jawnej z/s w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Dyrektor Izby Celnej w S. postanowieniem z [...] grudnia 2012 r., nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] lipca 2011 r., określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za grudzień 2006 r. w wysokości 237.080 zł.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że powyższa decyzja Naczelnika Urzędu Celnego została doręczona skarżącej dnia [...] sierpnia 2011 r. w trybie art. 150 w zw. z art. 151 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Op) tj. w trybie zastępczym. Termin do wniesienia odwołania upływał z dniem [...] sierpnia 2011 r. natomiast odwołanie Spółki wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wpłynęło [...] marca 2012 r. (nadane w placówce pocztowej [...] marca 2012 r.).
W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu strona podniosła, że doręczenie decyzji z [...] lipca 2011 r. nastąpiło w sposób nieprawidłowy, bowiem nie została zawiadomiona o fakcie, że przedmiotowa decyzja, w związku z niemożnością jej doręczenia jest przechowywana w placówce pocztowej. Podkreśliła, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajduje się adnotacja pracownika poczty o pozostawieniu w skrzynce oddawczej zawiadomienia o przechowywaniu przesyłki w placówce pocztowej, co zdaniem strony jest nieprawdą, gdyż jak twierdzi, nigdy nie posiadała skrzynki oddawczej. O wydaniu przedmiotowej decyzji Spółka dowiedziała się dopiero [...] marca 2012 r., przy okazji podejmowania czynności związanych z postępowaniem karnoskarbowym. Sporną kwestię awizowania wyjaśniła Poczta Polska - Urząd Pocztowy w W. w piśmie z [...] kwietnia 2012 r., będącym odpowiedzią na zapytanie Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] kwietnia 2012 r. Z jego treści wynikało, że przesyłka zawierająca decyzję z [...] lipca 2011 r. była awizowana, ponieważ firma adresata była nieczynna.
Według oświadczenia listonosza zawiadomienia były umieszczane na drzwiach biura firmy, następnie po zainstalowaniu skrzynki oddawczej – w tej skrzynce, jednak z uwagi na jej późniejsze zdemontowanie, listonosz umieszczał zawiadomienia w bramie wjazdowej.
Dyrektor Izby Celnej w S. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalając skargę stwierdził, że zasadnicze dla oceny zaskarżonego postanowienia, a więc tego, czy odwołanie zostało wniesione w terminie ustawowym, jest ustalenie, czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji, jak również ustalenie daty tego doręczenia.
W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne występujące w sprawie, co do skuteczności doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] lipca 2011 r. przyjmując, że przesyłka została doręczona w dniu [...] sierpnia 2011 r. w trybie art. 151 w zw. z art. 150 § 2 Op, tj. w trybie zastępczym, a tym samym w dacie [...] sierpnia 2011 r. ww. decyzja stała się ostateczną. Z zapisków poczynionych na "potwierdzeniu odbioru" przesyłki wynika jednoznacznie, że przesyłki były dwukrotnie awizowane na adres siedziby skarżącej tj. w dniu [...] lipca 2011 r. i [...] sierpnia 2011 r., z adnotacją, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma w UP umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata.
Wobec treści informacji udzielonej przez Pocztę Polską [...] kwietnia 2011 r. zachodzi uzasadniona podstawa do uznania, że wniesienie odwołania w Urzędzie Pocztowym w dniu [...] marca 2012 r., w sytuacji, kiedy termin do jego wniesienia upłynął [...] sierpnia 2011 r., nastąpiło niewątpliwie po upływie 14-dniowego terminu. Ponieważ skarżąca kwestionuje dane zawarte w dokumencie potwierdzenia odbioru, bowiem jej zdaniem brak pewności co do miejsca pozostawienia zawiadomienia wyklucza możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia, Sąd I instancji stwierdził, że nie można przyjąć, że jedynym dowodem mającym potwierdzać skuteczność doręczenia pisma, przez spełnienie wymogów przewidzianych § 2 art. 150 Op, była stosowna adnotacja doręczyciela. Dopuszczalne jest ustalenie okoliczności faktycznych sprawy na podstawie oceny wszelkich dowodów w tym zakresie i przeprowadzenie na ich podstawie wnioskowań.
Sąd podkreślił, że Spółka jako przedsiębiorca zobowiązana jest do prowadzenia działalności gospodarczej z najwyższą miarą staranności, w tym, w zakresie jednoznacznego ustalenia sposobu co do doręczania jej korespondencji, zwłaszcza w sytuacji gdy toczy się w stosunku do niej postępowania podatkowe. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy tej należytej staranności skarżąca Spółka nie dochowała, wręcz przeciwnie, treść ww. pisma Poczty Polskiej S.A. z [...] kwietnia 2012 r. wprost świadczy, że strona nienależycie dbała o swoje interesy, skoro nie miała stałego miejsca do doręczania korespondencji. Brak adnotacji o miejscu pozostawienia pisma na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie może być jedynym dowodem i mieć kluczowego znaczenia w okolicznościach faktycznych występujących w rozpatrywanej sprawie, co do skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] lipca 2011 r.
"N." Z. K., P. G., L. V. sp. jawna z/s w W. zaskarżyła powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- 1. art. 151 wzw. z 145 § 1 pkt. 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 120, 121, 122, 123, 124, 180 § 1, 181,187,188, 191,192,199, 217 § 2, 150, 228 § 1 pkt 2 O.p. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ podatkowy:
- • prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
- • podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
- • wyjaśnił przesłanki którymi kierował się przy wydawaniu postanowienia;
- • postąpił prawidłowo nie rozpatrując w ogóle wniosków dowodowych strony;
- • w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe gromadząc przy tym wszystkie niezbędne dowody;
- • dokonał właściwej oceny zebranych dowodów i nie przekroczył swobodnej ich oceny konsekwencją czego było dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych;
- • w sposób prawidłowy uzasadnił postanowienie;
- • w sposób prawidłowy przyjął, iż doszło do doręczenia zastępczego decyzji w rozumieniu art. 150 Ordynacji podatkowej;
- • w sposób prawidłowy przyjął, iż w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wymiarowej.
Zdaniem pełnomocnika naruszenie przez Sąd I instancji ww. przepisów p.p.s.a. polegało na tym, że Sąd oddalił skargę, w sytuacji gdy jego obowiązkiem było stwierdzenie naruszenia przez organ podatkowy ww. przepisów Op, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, konsekwencją czego powinno być uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia.
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez formułowanie przez Sąd I instancji wzajemnie wykluczających się stanowisk (np. dotyczących adnotacji na dowodzie doręczenia), poglądów nie mających żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia (np. w zakresie nie zawiadomienia o zmianie adresu) oraz utożsamiania miejsca doręczenia korespondencji z miejscem pozostawienia awizo.
Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, w której podtrzymał swoje dortychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany podstawami z art. 174 p.p.s.a. i wnioskami środka prawnego określonymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej powoduje, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli NSA. Zatem sam autor środka prawnego wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 150 O.p., przejawiające się w wadliwym uzasadnieniu wyroku i przyjęciu, że w sprawie miało miejsca prawidłowe doręczenie decyzji w trybie tzw. fikcji doręczenia.
Odnosząc się do tak sprecyzowanych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że są one niezasadne.
Bezspornym jest, iż w sprawie mamy do czynienia ze zwrotem przesyłki zawierającej decyzję pierwszoinstancyjną przez urząd pocztowy nadawcy. Adnotacje na odwrocie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki jednoznacznie wskazują na dwukrotne awizowanie i pozostawienie przesyłki we właściwym urzędzie pocztowym na okres 14 dni, a także zwrot przesyłki [...] sierpnia 2011 r. do Urzędu Celnego na skutek jej niepodjęcia w terminie. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje wzmianka o pozostawieniu awiza w skrzynce oddawczej adresata. Na powyższe wskazują odciski stempli pocztowych oraz adnotacje pracownika poczty umieszczone na kopercie i załączonym do przesyłki zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W tej sytuacji Sąd I instancji zasadnie przyjął, że podejmowane przez doręczyciela czynności, zmierzające do doręczenia przesyłki, były zgodne z procedurą doręczenia zastępczego.
Strona podniosła, że stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem art. 150 O.p., gdyż organ niewłaściwie przyjął, że strona była poinformowana o miejscu złożenia pisma zawierającego decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w S..
Ze sformułowania powyższego zarzutu wynika, że strona w istocie, mimo wskazania ogólnie na naruszenie art. 150 O.p., miała na uwadze jedynie § 2 tego przepisu. Brak precyzji w formułowaniu podstaw kasacyjnych nie zasługuje na aprobatę, lecz wadliwość powyższa pozostaje bez istotnego wpływu na możliwość merytorycznego rozpatrzenia zarzutu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 150 § 2 O.p. zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 (w przedmiotowej sprawie - w placówce pocztowej) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (tj. 14 dni), a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Uczynione niezbędne adnotacje wykluczają możliwość skutecznego kwestionowania domniemania faktycznego pozostawienia awiza w skrzynce adresata. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie gołosłownego twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 150 O.p. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 368/11; z 14 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 180/12; publ. - tak jak pozostałe - w bazie orzeczeń www.nsa.gov.pl). Obalenie domniemania doręczenia zastępczego jest możliwe, jeśli adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością.
Procedurą zmierzającą do obalenia domniemania jest między innymi przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego.
W orzecznictwie rozpowszechniony jest pogląd, iż przepis art. 150 § 2 O.p. nie wymaga, aby dla przyjęcia prawidłowości doręczenia przesyłki w tym trybie, zapisy o awizowaniu przesyłki były umiejscowione tylko i wyłącznie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (tak wyrok NSA z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 599/07). W wyroku z 29 czerwca 2005 r., sygn. akt I GSK 475/05 (publ. Lex Polonica Nr 2127939) Naczelny Sąd Administracyjny postawił tezę, iż "Ani z treści art. 150 § 2 O.p., ani żadnego innego przepisu prawa nie wynika obowiązek umieszczania na przesyłce względnie na dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu umieszczenia pisma doręczanego w toku postępowania podatkowego lub celnego w formie doręczenia opisanego w art. 150 O.p., to jest przy zastosowaniu awiza. Okoliczność, czy zawiadomienie takie (awizo) umieszczono w miejscu określonym w art. 150 § 2 O.p. może być ustalona przy użyciu wszelkich dopuszczonych środków dowodowych".
W wyroku tym Sąd stwierdził również, iż pocztowy dowód doręczenia (potwierdzenie odbioru) przesyłki zawierający informację z art. 150 O.p., nie jest wyłącznym dowodem okoliczności w nim zawartych, stanowi jedynie oświadczenie doręczyciela, że opisane w tym dokumencie czynności zostały przez niego wykonane we wskazany tam sposób.
W sprawie, na podstawie oświadczenia doręczyciela sporządzony został przez Pocztę odpowiedni dokument, który stanowił podstawę analizy i ustaleń organu i Sądu I instancji.
Powyżej prezentowany pogląd w pełni aprobuje i podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.
Twierdzenie skarżącej Spółki o nieposiadaniu skrzynki pocztowej nie stanowią przesłanki uznania doręczenia zastępczego za nieskuteczne.
Z przepisów ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529 ze zm.; uprzednio art. 37 ustawy z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe Dz.U.2008.189.1159 j.t.) wynika obowiązek posiadania skrzynki pocztowej, który spoczywa na właścicielach nieruchomości i budynków stanowiących odrębne nieruchomości (art. 40 ww. ustawy) - zagrożony karą pieniężną.
Nie realizując powyższego obowiązku, podatnik mógł przewidzieć, że zamknięcie posesji na okres wakacyjny oraz brak skrzynki pocztowej na ogrodzeniu, do której listonosz mógłby wrzucić awizo, skutkować może tym, że do strony nie będą docierać powiadomienia, z uwagi na prawdopodobne działanie różnych czynników (atmosferycznych, ludzkich). Właściciel nieruchomości świadomie zatem ryzykował, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki (awizo) może nie zostać przez niego odebrane, ponieważ umieszczenie go na drzwiach, czy przy wejściu na posesję, nie gwarantowało możliwości faktycznego odbioru.
Mając na uwadze materiał dowodowy w postaci zwróconej przez Pocztę Polską korespondencji zawierającej decyzję organu podatkowego I instancji - należało uznać, że istnieją podstawy aby stwierdzić, iż doręczający przesyłkę uczynił zadość wszystkim wymaganiom wskazanym w ustawie w przypadku niezastania adresata w domu, czy siedzibie firmy. W takim stanie sprawy złożenie odwołania [...] marca 2012 r. (gdy termin upływał [...] sierpnia 2011 r.) nastąpiło z uchybieniem terminu, co słusznie skutkowało wydaniem postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu.
Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku.
Wskazany przepis można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.
Stanowisko Sądu I instancji w wystarczający sposób wskazuje na tok rozumowania przyjęty przy rozpoznawaniu sprawy i nieuznaniu argumentacji strony, a w konsekwencji nie narusza norm postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie odniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do argumentów strony w stopniu i formie przez nią oczekiwanych, nie może być równoznaczne z naruszeniem omawianego przepisu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).