Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2850/10 oddalił skargę K. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2010 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej.
Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r., którym odmówiono uchylenia ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lutego 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z [...] maja 2004 r. w przedmiocie uznania za nieprawidłowe zgłoszenia celnego z [...] września 2001 r. (SAD nr [...]).
Sąd pierwszej instancji uznał za trafne stanowisko organu administracji, że brak było podstaw do uchylenia w trybie art. 2651 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, ze zm.) ostatecznych decyzji wymiarowych z [...] lutego 2006 r. i z [...] maja 2004 r. W toku postępowania administracyjnego strona nie wykazała na tyle interesu publicznego ani swojego "ważnego interesu", który uzasadniałby wzruszenie decyzji ostatecznej.
Stwierdził, że skoro postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie wskazanym w art. 2651 Kodeksu celnego jest jednym z postępowań szczególnych, regulujących wzruszenie decyzji ostatecznej (trybem nadzwyczajnym), to przedmiotem oceny w takim postępowaniu jest wyłącznie zaistnienie przesłanek wskazanych w tym przepisie, a nie kwestia merytorycznego badania słuszności lub prawidłowości decyzji ostatecznej i powstałej w wyniku jej wydania sytuacji prawnej. Przesłanki uzasadniającej wzruszenie decyzji ostatecznej nie stanowią zatem zarzuty dotyczące decyzji wymiarowej, ani okoliczność, że ostateczna decyzja wymiarowa nie była poddana kontroli sądu administracyjnego.
Sąd wskazał, że strona zaskarżyła decyzję wymiarową do sądu, ale jej skarga została odrzucona z przyczyn formalnych, zaś skarżąca zrezygnowała z kontroli instancyjnej postanowienia odrzucającego wspomnianą skargę.
Powołując się na treść art. 2651 Kodeksu celnego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie tego przepisu wymaga łącznego spełnienia następujących przesłanek: decyzja musi być ostateczna, na jej mocy strona nabyła prawo, za wzruszeniem decyzji ostatecznej przemawia interes publiczny lub ważny interes strony, a przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Zdaniem Sądu, organ celny prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że za wzruszeniem decyzji wymiarowej przemawia interes publiczny lub ważny interes strony.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, istnienia "ważnego interesu strony" nie dowodzi samo przeświadczenie strony, że brak było podstaw do uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie długu celnego oraz podatku od towarów i usług.
Za ważny interes strony nie można również uznać finansowych skutków niekorzystnego i nieuzasadnionego - w ocenie skarżącej - obciążenia firmy w związku z uznaniem zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. W takiej sytuacji uchylenie ostatecznej decyzji oznaczałoby niczym nieuzasadnione przysporzenie ze strony Skarbu Państwa na rzecz osoby prowadzącej działalność gospodarczą, co godziłoby w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa.
Z kolei odnosząc się do przesłanki "interesu publicznego" Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca utożsamia ten interes z koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej - zdaniem strony - z naruszeniem prawa, a także ze społecznym aspektem zaprzestania prowadzenia działalności, polegającym na zwolnieniu pracowników firmy. Zdaniem Sądu, wprawdzie w interesie publicznym leży dążenie do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wadliwej, ale też w interesie publicznym leży interes państwa, pewność obrotu prawnego i gospodarczego oraz stabilność stosunków w sferze finansów, w tym finansów publicznych. Za ważny interes publiczny, uzasadniający wzruszenie decyzji ostatecznej, nie może zostać również uznany wskazywany przez skarżącą czynnik społeczny, polegający na konieczności zwolnienia pracowników. Oczywiście utrata pracy stanowi znaczną dolegliwość i godzi w poczucie bezpieczeństwa osób, których dotyczy, ale też państwo nie pozostawia tych osób bez jakiejkolwiek pomocy.
W konkluzji Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec braku podstawowej przesłanki z art. 2651 § 1 Kodeksu celnego, wniosek skarżącej o zmianę lub uchylenie decyzji w trybie tego przepisu nie mógł zostać przez organ uwzględniony. Wobec tego skarga była niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1270; dalej: ppsa).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K. Ś. Strona zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 174 ust. 1 ppsa w związku z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.; dalej: pusa) oraz art. 3 § 2 ppsa pozostającymi w związku z art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa oraz art. 134 ppsa, bowiem Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem, ponieważ obowiązkiem Sądu w świetle zgromadzonych dowodów i istniejących przesłanek było stwierdzenie naruszenia art. 2651 Kodeksu celnego, gdyż ocena legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd winna być dokonana z zachowaniem warunku poddania kontroli zgodności z prawem całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 174 ust. 2 ppsa w związku z art. 1 § 2 ppsa i art. 3 § 2 ppsa, pozostającymi w związku z art. 141 § 4 oraz art. 151 pozostającym w związku z art. 134 § 1 ppsa, polegające na nierozpatrzeniu sprawy w jej granicach, a w szczególności na braku zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zbadaniu istnienia przesłanki interesu publicznego dla zastosowania przyjętego trybu postępowania.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że Sąd pierwszej instancji nie poddał ocenie zgodności z prawem naruszenia art. 2651 i art. 256 §1 pkt 1 do 6 Kodeksu celnego, do czego był zobligowany treścią art. 134 § 1 ppsa. Sąd nie rozpatrzył wniosków zawartych w skardze, wadliwie uznając, że zarzuty skargi odnoszą się w rzeczywistości do decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Stanowisko Sądu, że działanie organu celnego było zgodne z normami prawnymi określonymi w art. 120, art. 121 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej powoduje naruszenie przez Sąd art. 174 ust. 1 ppsa, bowiem odrzucając możliwość rozpatrywania merytorycznych aspektów sprawy podniesionych przez skarżącą Sąd nie mógł wyrokować w zakresie powołanych wyżej przepisów.
Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, sąd pierwszej instancji przeciwstawił interes publiczny interesowi strony, zamiast interesy te równoważyć. Sąd postrzegł zatem naruszenie interesu Skarbu Państwa jako ujemny skutek, który powstanie w wyniku usunięcia decyzji w trybie nadzwyczajnym.
W ocenie autora skargi kasacyjnej, "bezspornym" jest, że w sprawie wystąpiły przesłanki zastosowania art. 2651 Kodeksu celnego. Za słusznością interesu strony przemawia fakt uznania jej za podmiot zobowiązany do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa określonych przez organ celny należności. Ponadto powstanie tego zobowiązania spowodowało, że skarżąca, tracąc płynność finansową, zmuszona była do zwolnienia pracowników i zaprzestania prowadzenia działalności.
W piśmie procesowym z [...] grudnia 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na niezasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Wynika ona z art. 183 § 1 p.p.s.a i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku odwoławczym przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi (art.183 § 2 p.p.s.a). Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjna można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że formułując w pkt.1 petitum skargi zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej nie wskazuje norm prawa administracyjnego materialnego, do których to naruszenie odnosi. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest zgodnie z art.176 p.p.s.a przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Strona powołując się w skardze kasacyjne na podstawę określoną art. 174 pkt 1 p.p.s.a ma obowiązek wskazania, które przepisy prawa materialnego oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu, punktu) ustawy jej zdaniem zostały naruszone przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do konkretyzowania zarzutów za stronę.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazanych w pkt. 1 i 2 petitum skargi za nie trafny należało uznać zarzut naruszenia art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi na jakich podstawach powinna się oprzeć skarga kasacyjna, w żaden więc sposób sam nie może być taką podstawą.
Niezasadne są także zarzuty naruszenia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 2 p.p.s.a. Wskazane jako naruszone przepisy określają zakres kognicji sądów administracyjnych. Przepisy te mogłyby zostać naruszone, gdyby Sąd pierwszej instancji w ogóle nie rozpoznał sprawy albo rozpoznał z uwzględnieniem innego kryterium niż zgodność z prawem, a takie sytuacje w rozpoznawanej sprawie nie występują. To czy ocena legalności decyzji była prawidłowa czy nie, nie może być utożsamiane z ich naruszeniem.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości dokonaną przez sąd I instancji w zaskarżonym wyroku ocenę legalności decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...].07.2010 roku uznając zarzut naruszenia art. 2651 § 1 kodeksu celnego za chybiony. Zasadnie w zaskarżonym wyroku przyjęto, że postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie określonym art. 2651 §1 kodeksu celnego jest jednym z postępowań szczególnych regulujących wzruszenie decyzji ostatecznej i przedmiotem oceny w tym postępowaniu jest wyłącznie badanie zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie-czy za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej przemawia interes publiczny lub ważny interes strony. Słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, że podnoszone przez stronę skarżącą argumenty we wniosku i w skardze odnoszące się do decyzji wymiarowej nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu dotyczącym decyzji ostatecznej.
Stanowisko strony skarżącej, że wady decyzji ostatecznej o charakterze materialnym lub procesowym, mogą wyczerpywać przesłanki interesu publicznego jest błędne, gdyż prowadziłoby do czteroinstancyjnego rozpoznania sprawy dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, a to byłoby sprzeczne z ogólną zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Sąd I instancji prawidłowo przyjął za organem, że strona skarżącą nie wykazała przesłanek - ważnego interesu własnego lub interesu publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, że ważnego interesu strony nie można upatrywać w problemach finansowych firmy skarżącej spowodowanych prowadzonymi postępowaniami celnymi i wydanymi decyzjami wymiarowym.
Obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnych i związana z tym utrata płynności finansowej nie może być automatycznie rozumiana jako zobiektywizowana przesłanka ważnego interesu strony, przemawiającego za naruszeniem zasady trwałości decyzji ostatecznej. Zasadnie sąd I instancji przyjął, że wskazane przez stronę skarżącą okoliczności zwolnienia pracowników w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej nie wyczerpuje przesłanki interesu publicznego rozumianego jako stabilność obrotu prawnego i finansów państwa.
Za nie trafny uznano zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a w zw. art.134 § 1 p.p.s.a.
Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a statuuje zasadę nie związania wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi (zasadę oficjalności). Sąd ograniczony jest jedynie granicami sprawy i zakazem orzekania na niekorzyść strony (poza przypadkiem naruszenia prawa skutkującego nieważnością postępowania – art. 134 § 2 p.p.s.a). Strona zarzuca sądowi I instancji naruszenie tego przepisu przez nierozpoznanie sprawy w jej granicach, w szczególności na braku zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zbadaniu przesłanki interesu publicznego. Granice sprawy, o której mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. wyznacz istota stosunku administracyjnoprawnego podlegającemu załatwieniu danym zaskarżonym rozstrzygnięciem administracyjnym (por. wyrok NSA z 25.11.2010r. sygn. akt I OSK 854/10). W rozpatrywanej sprawie sąd I instancji rozstrzygał zasadność skargi K. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Nie ma żadnych przesłanek aby przyjąć, że sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a nie orzekał w granicach sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wojewódzki sąd administracyjny, wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, poddał ocenie stanowisko organu odnoszące się do nie wykazania przez stronę skarżącą przesłanki interesu publicznego i przedstawił rozważania prawne. W związku z powyższym należy stwierdzić, że sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.