Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 października 2007 roku wydanym w sprawie sygnatura akt III SA/Łd 278/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] stycznia 2007 roku numer [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] października 2006 roku numer [...] oraz orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.
Pismem z dnia [...] września 2006 roku Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. wezwał A. B. do osobistego stawienia się w dniu 10 października 2006 roku o godzinie 10:00 w siedzibie Urzędu Celnego II w Ł. w celu złożenia wyjaśnień w sprawie nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny samochodu osobowego marki Nissan Praire, rok produkcji 1987 roku numer [...]. Postanowienie zostało doręczone listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 29 września 2006 roku K. A. - synowi konkubiny adresata.
Na wezwanie organu strona się nie stawiła. Nie usprawiedliwiła swojego niestawiennictwa.
Postanowieniem z dnia [...] października 2006 roku wydanym w sprawie numer [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. wymierzył A. B. karę porządkową w wysokości 500 zł za niestawienie się w wyznaczonym terminie tj. w dniu 10 października 2006r. o godz. 10:00 w siedzibie urzędu w Referacie Elementów Kalkulacyjnych i Przeznaczeń Celnych w celu złożenia wyjaśnień w sprawie nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru w postaci samochodu osobowego marki Nissan Praire rok produkcji 1987.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 roku wydanym w sprawie numer [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] października 2006 roku.
W uzasadnieniu organ odwoławczy, wskazał iż zgodnie z treścią art. 148 ustawy Ordynacja podatkowa pisma doręcza się osobom fizycznym w ich miejscu zamieszkania lub miejscu pracy, bądź w siedzibie organu podatkowego, a w razie niemożności doręczenia w ten sposób, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Z kolei stosownie do treści art. 149 Ordynacji podatkowej w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pismo doręcza się za pokwitowaniem m.in. pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi.
Dyrektor Izby Celnej w Ł. wskazał, iż doręczenie wezwania na dzień 10 października 2006r. dokonane zostało w dniu 29 września 2006r. pod adresem wskazanym w korespondencji do rąk K. A., syna konkubiny strony, dorosłego domownika i czynność ta była skuteczna. Dodatkowo organ zaznaczył, iż strona w żaden sposób nie obaliła domniemania skutecznego doręczenia, nie przedstawiła żadnego dowodu przeciwnego. Podstawą taką nie może być bowiem twierdzenie strony, iż wezwanie nie zostało jej przekazane przez osobę, która odebrała wezwanie a ponadto doręczono mu postanowienie odwołujące pierwotne wezwanie, z terminem przełożonym na dzień 30 listopada 2006 roku. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż postanowienie z dnia [...] września 2006 roku nie zmieniało terminu stawiennictwa w urzędzie a dotyczyło wyłącznie wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy na dzień 30 listopada 2006 roku. Podkreślił, iż w żadnym wypadku przedmiotowe postanowienie nie wskazywało nowego terminu obowiązkowego stawienia się w urzędzie.
Dyrektor Izby Celnej zaznaczył, iż strona pomimo złożenia zażalenia na postanowienie nakładające karę porządkową nadal nie zgłosiła się do urzędu celnego celem złożenia wyjaśnień. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w Ł. nie można uznać za usprawiedliwione niewykonanie obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia [...] września 2006 roku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. A. B. wniósł o uchylenie nałożonej kary porządkowej. Powtórzył, że żadnego wezwania, z którego wynikałby obowiązek stawienia się w urzędzie w dniu 10 października 2006r. nie otrzymał. Zaznaczył, iż organ błędnie podał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że strona nadal nie stawiła się w urzędzie celem złożenia wyjaśnień, ponieważ w dniu 23 listopada 2006r. skarżący stawił się w urzędzie i złożył stosowne wyjaśnienia. Wyjaśnił również, iż nie mieszka w K., a jedynie odbiera tam korespondencję.
W odpowiedzi na skargę Dyrektora Izby Celnej w Ł. powtórzył argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Ł. w dniu [...] października 2007r. skarżący oświadczył, że w K. Ł. przy ul. L. [...] nie zamieszkuje i w dacie doręczenia wezwania nie zamieszkiwał, nie ma tam swoich rzeczy osobistych. Ponadto A. B. wyjaśnił, iż obecnie mieszka w Ł. przy ul. S. [...] i podniósł, iż w K. zamieszkiwał w okresie od 19 lipca 2002r. do lutego 2003r. i tylko wtedy, natomiast na potrzeby dostarczania korespondencji wskazał adres w K., wyłącznie jako adres do korespondencji, bowiem miał pewność, że osoby tam zamieszkujące powiadomią go o korespondencji dla niego. Dodał, iż w jego interesie było stawienie się na wezwanie oraz wyjaśnienie sprawy i gdyby otrzymał wezwanie na pewno stawiłby się.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu w dniu [...] października 2007 roku pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w Ł. złożył pismo, w którym wyjaśnił, iż w aktach administracyjnych sprawy nie znajduje się oświadczenie skarżącego, w którym wskazywałby, na który adres należy kierować do niego wszelką korespondencję i kontaktować się z nim. Uzupełniając dotychczas zajmowane stanowisko organu pełnomocnik wskazał, iż zarówno w aktach sprawy karnej skarbowej prowadzonej przeciwko stronie o przestępstwo skarbowe jak i w aktach sprawy celnej jako adres, na który należy kierować korespondencję dla A. B. wskazany jest adres w K. Ł. ul. L. [...]. Dodał, iż adres ten podaje również sam skarżący we wszystkich pismach procesowych kierowanych do organów celnych, również pod tym adresem odbierał osobiście korespondencję.
Wyrokiem z dnia 23 października 2007 roku wydanym w sprawie sygnatura akt III SA/Łd 278/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] października 2006 roku numer [...].
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. podniósł, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji nie widnieje adnotacja upoważniająca do stwierdzenia, że w przedmiotowej przesyłce zostało przesłane skarżącemu wezwanie do stawienia się w dniu 10 października 2006 roku. Sąd podkreśla, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji w miejscu przeznaczonym na wskazanie rodzaju pisma widnieje zapis "postanowienie".
W ocenie Sądu brak jest dowodu doręczenia wezwania, szczególnie, że w przedmiotowej sprawie skarżącemu wysyłano również inną korespondencję w tym właśnie postanowienia.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., wymierzenie przez organy celne kary porządkowej jako sankcji za niestawienie się w terminie przez skarżącego w siedzibie urzędu w celu złożenia wyjaśnień było nieuprawnione i niezgodne ze stanem faktycznym sprawy, tym samym naruszało podstawowe zasady postępowania podatkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wskazał, że odbioru korespondencji dokonała osoba o nazwisku A. K., kuzyn. Brak jest jednak zaznaczenia: czy osoba ta spełnia przesłanki wskazane w art. 149 Ordynacji podatkowej i czy zobowiązała się do oddania korespondencji adresatowi. Mimo to organ administracji publicznej nie uruchomił postępowania w celu ustalenia aktualnego adresu właściwego do doręczania korespondencji.
Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. podkreślił, że pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w Ł. na wezwanie Sądu do przedstawienia oświadczenia, w którym skarżący wskazał adres na który należy kierować do niego korespondencję w przedmiotowej sprawie nadesłał wyjaśnienie, z którego wynika, że w aktach sprawy administracyjnej brak jest takiego oświadczenia, a organy celne kierując korespondencję posługiwały się adresem pobytu, wskazanym przez skarżącego w toczącym się w 2003r. postępowaniu karnym-skarbowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. stanął na stanowisku, że obowiązkiem organu wszczynającego postępowanie z urzędu jest w pierwszej kolejności ustalenie aktualnego adresu strony, pozwalającego na dokonanie czynności doręczenia pism, zgodnego z przepisami. Tylko takie postępowanie organu będzie wykazaniem istnienia po stronie organu intencji skutecznego doręczenia pisma.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Ł. zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 23 października 2007 roku, wydanej w sprawie sygnatura akt III SA/Łd 278/07. Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
- I. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy p.p.s.a. poprzez:
- - błędną interpretację art. 149 ustawy Ordynacji podatkowej polegającej na przyjęciu, że w przypadku wskazania adresu do korespondencji istnieje obowiązek doręczenia korespondencji jedynie do rąk własnych adresata,
- - uwzględnienie skargi z uwagi na naruszenie przez organy celne art. 121 § 1, art. 122, art. 149, art. 262 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, chociaż postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z w/w wad.
- 2) art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego polegającego na uznaniu, że brak jest dowodu doręczenia wezwania z dnia [...] września 2006 roku w sprawie numer [...], ewentualnie uznaniu, że doręczenie to nie było prawnie skuteczne.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Ł. zauważa, że A. B. wskazał jako miejsce zamieszkania w toku postępowania karnego skarbowego adres K. Ł., ulica L. [...]. Dyrektor Izby Celnej w Ł. stwierdza, że w postępowaniu administracyjnym, w ramach którego wymierzona została kara porządkowa, powyższy adres był podawany przez stronę jako adres do korespondencji.
Dyrektor Izby Celnej w Ł. podniósł, że w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2007 roku wydanym w sprawie III SA/Łd 278/07 w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w którym A. B. we wniosku o przyznania prawa pomocy zawarł oświadczenie, iż mieszka z konkubiną i oboje utrzymują się z gospodarstwa rolnego.
W ocenie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż powyższe wezwanie zostało doręczone do rąk K. A. syna konkubiny, wspólnie zamieszkałego pod adresem K. Ł., ulica L. [...].
Naczelny Sad Administracyjny zwarzył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym-zdaniem skarżącego- uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego-wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej należy na wstępie podkreślić, iż istota zagadnienia w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości doręczenia A. B. wezwania na dzień 10 października 2006 roku, a co się z tym wiąże zasadności wymierzenia kary porządkowej za niestawienie się w siedzibie organu w wyznaczonym terminie.
Uwzględniając powyższą okoliczność oraz mając na uwadze treść art.144 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. 8/2005, poz.60 ze zmianami) należy przypomnieć, że przedmiotem doręczenia jest pismo, którym są wszelkiego rodzaju dokumenty i to niezależnie od ich charakteru prawnego. Oznacza to, że pismem są wezwania, zawiadomienia, postanowienia, protokoły, decyzje oraz inne dokumenty kierowane przez organ administracji publicznej zarówno do strony, jak i do innych uczestników postępowania. Doręczenie pisma koresponduje bezpośrednio z zasadą pisemności, która wymusza na organach utrwalanie na piśmie wszystkich czynności w toku postępowania. Poza sporem pozostaje okoliczność, że to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek doręczania wszelkich pism kierowanych zarówno do strony, jak i do innych uczestników postępowania. Adresat, do którego kierowane jest pismo nie może ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z wadliwego doręczenia pisma.
Niewątpliwie skuteczność prawna czynności faktycznej-doręczenia oznacza osiągnięcie przez nadawcę pisma zamierzonego rezultatu, jak zawiadomienie strony postępowania o określonych czynnościach procesowych czy wezwanie strony bądź świadka do stawienia się w siedzibie organu celem złożenia wyjaśnień bądź zeznań.
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania za zasadny zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji normy art.145 § 1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. poprzez błędną interpretację art.149 ustawy Ordynacja podatkowa i przez uwzględnienie skargi mimo, że w sprawie organ nie dopuścił się naruszenia przepisów ordynacji podatkowej szczegółowo opisanych w petitum skargi kasacyjnej, jak również nie jest zasadny zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. Należy podkreślić, iż Sąd I instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie brak jest dowodu doręczenia A. B. wezwania do stawienia się w siedzibie organu w dniu 10 października 2006 roku. Stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do oznaczenia, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma, rodzaju pisma wskazywało, iż z treści tegoż oznaczenia nie można ustalić, że przedmiotem doręczenia było pismo w postaci wezwania do stawienia się w dniu 10 października 2006 roku w siedzibie organu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji należy uznać za trafne. Zarówno omówiona wyżej zasada oficjalności doręczeń, jak i zasada pisemności nakładają na organ administracji publicznej obowiązek oznaczenia rodzaju pisma doręczanego stronie czy innemu uczestnikowi postępowania administracyjnego. Niewątpliwie w aktach sprawy znajduje się pismo organu celnego z [...] września 2006 roku skierowane do A. B. i nazwane "wezwaniem". Poza sporem jest także okoliczność, że na dowodzie doręczenia pisma w trybie o jakim mowa w art.149 ustawy Ordynacja podatkowa, w rubryce rodzaj pisma widnieje zapis "postanowienie". Oczywistym więc jest, iż postanowienie oraz wezwanie to zupełnie inne rodzaje pism, które mogą być doręczane stronie bądź uczestnikom postępowania w toku tegoż postępowania administracyjnego. W sytuacji, w której strona wskazuje, iż pisma w postaci wezwania nie otrzymała na organie administracji publicznej ciąży obowiązek wykazania, iż właśnie pismo w postaci wezwania do stawienia się siedzibie urzędu w dniu 10 października 2006 roku zostało skutecznie doręczone adresatowi.
Jak słusznie zauważa Sąd I instancji takiego dowodu organ celny nie posiada. W szczególności nie może nim być zwrotne potwierdzenie odbioru pisma w postaci postanowienia podpisane przez K. A. Ponadto należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, dokonana przez Sąd I instancji wykładnia przepisu art.149 ustawy Ordynacja podatkowa jest prawidłowa. Wskazany wyżej przepis art.149 ustawy ordynacja podatkowa zawiera wyjątek od zasady określonej w art.145 tejże ustawy. Sąd I instancji trafnie wskazał na przesłanki warunkujące skuteczność tzw. doręczenia zastępczego i podkreślił, iż osoba wskazana w tej normie prawnej musi spełniać warunki określone w tym przepisie prawa oraz zobowiązać się do oddania pisma adresatowi. Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie brak jest ustalenia czy zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki, a zwłaszcza czy osoba, która pokwitowała dowód doręczenia pisma adresatowi należy do osób, o których mowa w art.149 ustawy Ordynacja podatkowa oraz czy osoba ta zobowiązała się do oddania pisma adresatowi. Niewątpliwie dla skuteczności doręczenia pisma w trybie określonym w art.149 ustawy Ordynacja podatkowa koniecznym jest spełnienie opisanych wyżej przesłanek.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.