Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 928/16 – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: ppsa) – oddalił skargę P. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
Skarżący pismem z 22 listopada 2019 r. złożył wniosek o wyłączenie sędziego NSA Barbary Mleczko-Jabłońskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 grudnia 2019 r. oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.
Skarżący pismem z 28 lutego 2020 r. wniósł – na podstawie art. 19 i art. 20 ppsa – o wyłączenie kolejnego sędziego del. NSA Anny Apollo.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że 22 listopada 2019 r. ww. sędzia była sprawozdawcą w sprawie o sygn. akt I GSK 1741/19, w której stroną była Spółka A. Oddalając skargę kasacyjną Sąd argumentował, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo w związku ze stworzeniem przez skarżącego sztucznych warunków do przyznania płatności. Skarżący poza złożeniem wniosku w swoim imieniu wnioskował również o nie jako wspólnik spółek, w których był jednym ze współzałożycieli, co przesądziło w jego ocenie o wyniku sprawy – oddaleniu skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącego taka ocena jest nieuprawniona i prowadzi do sytuacji w której ocena stanu faktycznego i prawnego każdej sprawy schodzi na drugi plan. W jego ocenie okoliczność ta: "wywołuje uzasadnione podejrzenie, że dla sędzi orzekającej w tej sprawie wynik postępowania jest już przesądzony, a sędzia ma wyrobiony konkretny pogląd na wszystkie sprawy, których stroną jest skarżący. Zdaniem strony zachodzi realna obawa, co do bezstronności sędziego w sprawie".
Sędzia, którego dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy, złożyła 28 lutego 2020 r. wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 ppsa. Oświadczyła, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jej bezstronności (art. 19 ppsa). Ponadto w sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, wymienionych w art. 18 § 1 ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ppsa), jak i na wniosek strony (art. 19 ppsa) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134).
Z treści wniosku wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanego sędziego od orzekania w sprawie skarżący upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie skarżący uznaje fakt, że sędzia, którego dotyczy wniosek ma już wyrobiony pogląd na temat tego typu spraw i orzekała w innych sprawach dotyczących skarżącego, co wywołuje uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności sędziego i powoduje konieczność jego wyłączenia.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 ppsa przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w tej sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brała ona udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonała oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2015 r. sygn. akt II GZ 339/10; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane postanowienia tamże).
W orzecznictwie przyjmuje się, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Ponadto wskazuje się, że sam fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie skarżącej i podjęcie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia nie świadczy o braku bezstronności tego sędziego. (por. postanowienie NSA z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 203/16, OSP 2017/4, poz. 38, a także postanowienia NSA z: 11 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OZ 871/16 i z 3 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OZ 851/16).
Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 ppsa (tj. w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a ppsa (tj. w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 ppsa (tj. w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie).
Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanego do wyłączenia sędziego zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych ostatnio przepisach. Skarżący nie przedstawił również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w sprawie sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie (art. 19 ppsa). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyła również sama sędzia w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 ppsa. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek o wyłączenie sędziego.
Podkreślić również należy, że instytucja wyłączenia sędziego na wniosek nie powinna być wykorzystywana do swoistej obstrukcji procesowej mającej na celu przedłużenie toku postępowania. Rozpatrzenie sprawy sądowej powinno bowiem odbyć się bez nieuzasadnionej zwłoki, a sąd administracyjny powinien dążyć do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym posiedzeniu (art. 7 ppsa). Tak zaś dzieje się w rozpoznawanej sprawie, w której skarżący składa wnioski o wyłączenie kolejnych sędziów z tych samych przyczyn.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego rozpoznającego skargę kasacyjną Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie jest bezzasadny, co musiało skutkować jego oddaleniem na podstawie art. 22 § 1 i 2 ppsa.