Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1501/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., obecnie Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę Spółki A na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] kwietnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] grudnia 2015 r. odmawiającą spółce wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za czerwiec 2015 r.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że organy obydwu instancji prawidłowo przyjęły, że w przypadku skarżącej wystąpiła sytuacja, o której mowa w art. 2 pkt 18 lit. a) i c) rozporządzenia Komisji (UE) Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L z 2014 r. Nr 187, dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014).
Organ w sposób wystarczający przeanalizował sytuację finansową spółki pod kątem wystąpienia utraty kapitału. Wskazał bowiem powołując się na dokumenty przedstawione przez stronę, że w wyniku odliczenia od kapitału zapasowego w wysokości 1 153 949,73 zł zakumulowanych strat w wysokości 3 122 921,43 zł (strata z lat ubiegłych powiększona o stratę za okres od stycznia do czerwca 2015 r.) powstaje ujemna skumulowana kwota w wysokości 1 968 971,70 zł, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego w wysokości 50 000,00 zł. Wskazana analiza potwierdza zatem, że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014.
Tym samym na dzień złożenia wniosku Wn-D za czerwiec 2015 r. strona znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej, o której mowa w art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) i pomoc publiczna w postaci dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za ww. miesiąc nie mogła zostać udzielona.
W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób prawidłowy wskazały również, że strona spełniła ponadto przesłanki z art. 2 pkt 18 lit. c) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014, tj. podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością. Ujemny kapitał własny wskazuje na zagrożenie kontynuacji działalności strony i tym samym na zagrożenie upadłością. Ponadto z załączonego do akt sprawy bilansu wynika, że wskaźnik ogólnego zadłużenia strony, informującego o kwocie zadłużenia przypadającej na jednostkę aktywów wyniósł na koniec czerwca 2015 r. - 1,83. Za normę wartości ww. wskaźnika uważa się przedział od 0,57 - 0,67. Jak słusznie zauważył to organ, wysoka wartość ww. wskaźnika świadczy o spadku samodzielności finansowej strony i tym samym o zwiększeniu jej stopnia zadłużenia. Wartość wskaźnika powyżej "1" świadczy o dużym zadłużeniu i tym samym wskazuje również na zagrożenie upadłością.
Prawidłowo zatem organ podkreślił, że analiza finansowa wykazała nadmierne zadłużenie zagrażające wykonywaniu zobowiązań pieniężnych ze względu na ujemny kapitał własny i wartość wskaźnika ogólnego zadłużenia.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego zastosowania w sprawie art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji oraz przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 do przedsiębiorcy nieznajdującego się w trudnej sytuacji ekonomicznej Sąd wskazał, że spółka, co wynika z dokumentów przedstawionych przez stronę znajdowała się na dzień złożenia wniosku w trudnej sytuacji ekonomicznej uniemożliwiającej wypłatę dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za czerwiec 2015 r.
Odnosząc się do twierdzeń strony dotyczących nierozpatrzenia całości materiału dowodowego i pominięcia znacznej jego części, Sąd wskazał, że stanowisko to nie znajduje uzasadnienia z tego względu, iż organy obydwu instancji zebrały i rozpatrzyły całość zgromadzonego w sprawie materiału, jak również wskazały, jakie znaczenie miały dla jej rozstrzygnięcia przedstawione przez stronę skarżącą dowody z dokumentów. Podkreślił, że ocena zasadności przyznania pomocy następuje na podstawie danych wynikających z wniosku oraz informacji do niego załączonych, według danych (w tym danych o sytuacji ekonomicznej) z dnia jego złożenia. Skoro bowiem pomoc publiczna w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych wiąże się z zatrudnieniem pracownika w określonym miesiącu, to prawo do tej pomocy jest nabywane z ostatnim dniem okresu sprawozdawczego, a pomoc jest udzielana, jeżeli od tej daty jest możliwe ustalenie, czy zostały spełnione warunki do wystąpienia o wypłatę pomocy.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem błędnej przesłanki o trudnej sytuacji ekonomicznej spółki oraz oddaleniem skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutem skargi kasacyjnej i stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. – przedstawienie motywów rozstrzygnięcia, w odniesieniu do tego zarzutu.
Niniejsza skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie procesowym, co stosownie do art. 174 pkt 2 i art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zobowiązywało wnoszącą skargę kasacyjną do wskazania konkretnego przepisu postępowania i wykazania, na czym polega jego naruszenie, a także, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do niego nie doszło, to najprawdopodobniej zostałoby podjęte rozstrzygnięcie o innej treści.
Jako podstawę kasacyjną wnosząca skargę kasacyjną wskazała art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Podniosła brak pełnego odniesienia się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że spółka jest w trudnej sytuacji ekonomicznej. Treść podniesionego zarzutu oraz towarzysząca mu argumentacja wskazuje, że zamiarem strony było zakwestionowanie ustaleń faktycznych sprawy, co dodatkowo wymagało powołania przepisów regulujących postępowanie administracyjne, czego w skardze kasacyjnej brak. Stąd też zarzut ten nie mógł przynieść zamierzonego przez stronę rezultatu. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ma charakter wynikowy, a więc nie może stanowić samodzielnej podstawy kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Jego zastosowanie jest możliwe jedynie wówczas, gdy sąd pierwszej instancji stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie sąd ten, przy braku stwierdzenia innych naruszeń, jest zobowiązany oddalić skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Autor skargi kasacyjnej powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., co wymagało wykazania, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, o których mowa w tym przepisie, tj. zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsce. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie niezbędne elementy. Jako podstawę orzeczenia Sąd pierwszej instancji przyjął stan faktyczny ustalony przez organ, a co za tym idzie uznał go za prawidłowy. Wnosząca skargę kasacyjną mylnie utożsamia poprawność sporządzenia uzasadnienia, według ustawowego wzorca, z trafnością wyrażonych przez Sąd poglądów. Celem wprowadzenia ustawowego wzorca dla sporządzanych przez sądy administracyjne uzasadnień nie było stworzenie dodatkowej podstawy prawnej do kwestionowania trafności rozstrzygnięcia (ustaleń faktycznych sprawy), lecz umożliwienie zapoznania się przez stronę i sąd odwoławczy z motywami sądu pierwszej instancji, które doprowadziły ten sąd do podjęcia tego rozstrzygnięcia.
Tym samym, skoro uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom ustawowym wprowadzonym art. 141 § 4 p.p.s.a., a co za tym idzie umożliwia zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu, prześledzenie przebiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego oraz toku rozumowania Sądu, który doprowadził do zajęcia zaprezentowanego w tym wyroku stanowiska, a dalej – sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej tego wyroku, to nie można czynić zarzutu naruszenia tego przepisu. Dodatkowo wypada stwierdzić, że poprzez takie sformułowanie zarzutu strona w istocie zmierza do zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co jak wcześniej zostało zauważone wymagało jednak powołania innych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego ewentualnie w połączeniu z przepisami postępowania administracyjnego, regulującymi postępowanie wyjaśniające.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezależnie od powyższych uwag co do sposobu sformułowania zarzutu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia przez organ. Również Sąd pierwszej instancji w sposób wystarczający odniósł się do tego materiału dowodowego. Na zmianę oceny sprawy nie mogły też wpłynąć powołane w skardze kasacyjnej dokumenty, mające świadczyć o niezaleganiu przez stronę w regulowaniu świadczeń zusowskich, pracowniczych i podatkowych. Ponieważ za podstawowy dokument dla oceny sytuacji ekonomicznej spółki należy uznać sprawozdanie finansowe, do złożenia którego strona była zobowiązana na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 marca 2010 r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc inną niż pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz.U. z 2010 r. Nr 53, poz. 312 ze zm.).
Odnosząc się natomiast do podniesionej w ramach tego zarzutu argumentacji należy zauważyć, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była odmowa wypłaty dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za czerwiec 2015 r. Jako podstawę odmowy organ wskazał art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji.
W myśl przepisów ustawy o rehabilitacji pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego (art. 26a ust. 1).
Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania w przypadkach, o których mowa w art. 48a ust. 3 (art. 26a ust. 9a pkt 1), a więc dla pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą: 1) znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej;
2) na którym ciąży obowiązek zwrotu pomocy, wynikający z wcześniejszych decyzji Komisji Europejskiej, uznających pomoc za niezgodną z prawem oraz ze wspólnym rynkiem i 3) jeżeli udzielenie pomocy w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia skutkowałoby przekroczeniem kwoty 10 mln euro rocznej pomocy na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych u tego pracodawcy.
Środki Funduszu, przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą na podstawie art. 26, art. 26a, art. 26d i art. 32 ust. 1 pkt 2 stanowią pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1), (art. 48a ust. 2).
Według art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:
- a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45, a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;
- b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;
- c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;
- d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzację i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;
- e) W przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat:
- 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz
- 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.
Na podstawie akt sprawy można uznać, że sytuacja ekonomiczna spółki odpowiada przesłankom opisanym w art. 2 pkt 8 lit. a) i c) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014.
Według bilansu sporządzonego na 30 czerwca 2015 r. połowa subskrybowanego kapitału zakładowego spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Organ ustalił, że po odliczeniu od kapitału zapasowego (1.153.949,83 zł) zakumulowanych strat z lat ubiegłych powiększona o stratę za okres od stycznia do czerwca 2015 r. (3.122.921,43 zł) powstaje ujemna skumulowana kwota (1.968.971,70 zł), która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego (50.000,00 zł). Ponadto, wartość zobowiązań ogółem spółki (7.066.784,71 zł) przewyższała wartość jej aktywów (3.860.459,45 zł) przy ujemnym kapitale własnym. Wskaźnik ogólnego zadłużenia spółki na koniec czerwca 2015 r. wyniósł 1,83 i znacznie został przekroczony w stosunku do normy (od 0,57 do 0,67). Strona nie kwestionuje tych ustaleń, a jedynie wskazuje na inne okoliczności, którymi kierował się zarząd spółki przy podejmowaniu decyzji biznesowych.
Jednak, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji okoliczności te nie mogły być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, mimo że perspektywicznie mogły doprowadzić do polepszenia sytuacji ekonomicznej spółki. Podstawą wypłaty dofinansowania jest bowiem bieżąca sytuacja ekonomiczna wnioskodawcy, a ta wskazywała na złą kondycję finansową spółki, która mogła nawet doprowadzić do upadłości spółki. Stosownie do art. 11 ust. 2 w zw. z ust. 6 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60 poz. 535 ze zm.) przesłanką uznania dłużnika za niewypłacalnego jest nie tylko to, że jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące, ale również wystąpienie zagrożenia utraty zdolności do wykonywania zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie.
Podwyższona wartość wskaźnika ogólnego zadłużenia świadczy o spadku samodzielności finansowej spółki i tym samym o zwiększeniu jej stopnia zadłużenia, co w efekcie może prowadzić do upadłości. Zatem prawidłowo organ ocenił, co zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, że osiągnięte przez wnoszącą skargę kasacyjną wskaźniki finansowe wskazują na trudną sytuację ekonomiczną spółki, co wyklucza przyznanie wnioskowanego dofinansowania.
Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).