Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA") wyrokiem z dnia 26 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 66/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. W. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "organ") z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego: uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji (pkt I wyroku); zasądził od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 597 zł (pkt II wyroku).
W uzasadnieniu wyroku WSA podał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście (dalej: "organ pierwszej instancji"), jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych nr [......] wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie.
Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. wierzyciel poinformował organ pierwszej instancji o przedawnieniu należności objętych tytułami wykonawczymi i wniósł o kontynuowanie egzekucji do należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, które nie uległy przedawnieniu.
W dniu [...] lutego 2018 r. zakończono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], a w dniu [...] czerwca 2018 r. prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] - oba w wyniku wyegzekwowania należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2019 r.) wierzyciel poinformował organ pierwszej instancji, że kontynuowanie postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadnione, gdyż w dniu [...] lutego 2017 r. stwierdzono wygaśnięcie zobowiązania wobec dłużnika pierwotnego w terminach: [...] lutego 2011 r., [...] marca 2011 r., [...] kwietnia 2011 r., [...] maja 2011 r.
Wobec powyższego organ pierwszej instancji, postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") - umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [.....].
Postanowieniem z dnia [....] września 2019 r. organ pierwszej instancji odmówił uzupełnienia powyższego postanowienia, w taki sposób, aby obejmowało także postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [... i [...].
Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie z dnia [...] lipca 2019 r., organ postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zakończenie postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania należności skutkuje niemożnością orzekania w przedmiocie jego umorzenia. Wskazał również, że organ pierwszej instancji prowadząc egzekucję na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] egzekwował jedynie koszty egzekucyjne, zgodnie z żądaniem wierzyciela. Podkreślił, że w przypadku gdy organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem obowiązku, nie posiada on uprawnień do badania czy należności objęte tytułami wykonawczymi istnieją i czy są wymagalne.
Natomiast nieujęcie w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ww. tytułów wykonawczych nie skutkuje tym, że strona nie uzyska zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W dniu [...] października 2019 r. organ pierwszej instancji zwrócił skarżącemu wyegzekwowane wcześniej koszty egzekucyjne wraz z odsetkami.
Opisanym na wstępie wyrokiem, WSA uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
WSA zwrócił uwagę, że pomimo informacji od wierzyciela w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. o przedawnieniu należności objętych tytułami wykonawczymi, a więc wystąpienia przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. stanowiącej bezwzględną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ pierwszej instancji nie podjął próby szczegółowego sprawdzenia, czy obowiązek objęty przekazanymi do egzekucji tytułami wykonawczymi istnieje i kontynuował postępowanie egzekucyjne, opierając się na żądaniu wierzyciela o dalszym egzekwowaniu kosztów egzekucyjnych. Zdaniem WSA, organ pierwszej instancji dysponując informacją o przedawnieniu należności składkowych objętych tytułami egzekucyjnymi powinien z urzędu umorzyć postępowanie egzekucyjne w całości, a wydane postanowienie powinno objąć wszystkie tytuły wykonawcze.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), a to:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie przez WSA zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, chociaż rozstrzygnięcia organów nie były dotknięte żadną z wad wskazanych przez WSA i przy braku naruszeń przez organy przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, nieoddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 29 § 1 oraz w zw. z art. 64c § 6 u.p.e.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, będącej następstwem stwierdzenia, że w sprawie niniejszej brak było podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego także w stosunku do kosztów egzekucyjnych i winno ono zostać umorzone w 2017 roku po uzyskaniu przez organ egzekucyjny informacji od wierzyciela o przedawnieniu należności składkowych, podczas gdy przywołane wyżej przepisy czytane łącznie dawały podstawę prawną do prowadzenia postępowania egzekucyjnego do kosztów egzekucyjnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, że gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanych rozstrzygnięć pod względem ich zgodności z powołanymi przepisami musiałby skargę oddalić w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a.;
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia w części zawierającej wskazanie co do dalszego postępowania, polegające na wskazaniu przez WSA, aby organ podatkowy rozpatrując sprawę ponownie uwzględnił zalecenia oraz wykładnię przepisów zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w przypadku, gdyby WSA nie naruszył przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. uzasadnienie orzeczenia byłoby prawidłowe, a zalecenia co do ponownego rozpoznania sprawy byłyby zbędne.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są zasadne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Spór pomiędzy stronami dotyczył nieujęcia w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego tytułów wykonawczych nr [...] i [...].
Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:
- 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
- 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
- 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
- 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
- 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
- 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 9) na żądanie wierzyciela;
- 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Zgodnie z art. 59 § 3 u.p.e.a., w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4.
Natomiast zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.
Zasadniczą kwestią w sprawie jest jednak to, że niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne dotyczy wyłącznie oceny legalności postanowienia organu z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [....]. Tymczasem WSA upatruje naruszenia przepisów art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 29 u.p.e.a. w związku z brakiem reakcji organu pierwszej instancji na pismo wierzyciela z dnia [...] lutego 2017 r. informujące o przedawnieniu należności objętych tytułami wykonawczymi. Skoro jednak organ nie wydał wówczas żadnego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania, brak jest w tym zakresie aktu, który podlegałby kontroli sądu administracyjnego, w szczególności aktu takiego nie dotyczy przedmiotowa skarga.
Uznanie przez WSA, że organ pierwszej instancji powinien w 2017 r. umorzyć w całości postępowanie egzekucyjne, a wydane postanowienie powinno objąć wszystkie tytuły wykonawcze, nie świadczy o wadliwości wydanego w 2019 r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu nie sposób bowiem zarzucić naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 29 u.p.e.a., skoro w związku z pismem wierzyciela z dnia [...] kwietnia 2019 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2019 r.) o nieuzasadnionym dalszym prowadzeniu postępowania wobec wygaśnięcia zobowiązania, umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Ponieważ należności dochodzone tytułami wykonawczymi nr [...] i [...] zostały wcześniej wyegzekwowane, nie toczyło się odnośnie do nich postępowanie egzekucyjne, a zatem nie mogły zostać objęte zaskarżonym postanowieniem o umorzeniu postępowania.
Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawę należy przy tym uznać za dostatecznie wyjaśnioną, gdy jest ona wyjaśniona w stopniu, w jakim, uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed NSA, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w niniejszym przypadku. Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem, że stan prawny i faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony i nie pozostawia wątpliwości.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę, uznając że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).