Uzasadnienie
Wyrokiem z 1 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 120/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez Z. K. decyzję Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego z 29 listopada 2021 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu zwrotu środków otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie na realizację projektu.
Wyrok ten organ zaskarżył w całości opierając skargę kasacyjną na obu podstawach. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczyły art. 108 § 2 pkt 2 lit. a, art. 116 § 1 oraz art. 118 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) – zwanej dalej "o.p." poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie konieczności przeprowadzenia przez organ analizy przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, art. 116 § 1 i 2 o.p. poprzez nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie, że M. B. ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki oraz nieprawidłowe wykazanie, że organ powinien włączyć go do kręgu osób odpowiedzialnych solidarnie za zobowiązania spółki, art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) – zwanej dalej "k.p.a" w związku z art. 18 i art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a." poprzez błędną wykładnię.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania obejmowały art. 141 § 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wykroczenie poza zakres skargi i podniesionych zarzutów, w szczególności odniesienie się w uzasadnieniu do przedstawienia możliwości orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich do pokrycia zobowiązań podatkowych, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu okoliczności faktycznych mogących przesądzać o prawidłowym ustaleniu kręgu osób odpowiedzialnych za zobowiązania spółki, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji w części do zawartych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego poniesionych przez skarżącego, tj. art. 180, art. 122 o.p. i art. 28 k.p.a., co uniemożliwia – zdaniem organu – przeprowadzenie kontroli zaskarżonego wyroku.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione, choć motywy zaskarżonego wyroku są częściowo błędne.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na niestaranność złożonej w tej sprawie skargi kasacyjnej, która jest środkiem prawnym sformalizowanym i wymaga precyzyjnego sformułowania zarzutów. Przepisy art. 116 § 1 i art. 118 o.p. składają się z mniejszych jednostek redakcyjnych, które przytoczono dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Z kolei przepisy poszczególnych paragrafów artykułu 180 o.p. należą do procesowych, podczas gdy w skardze kasacyjnej nie tylko nie wskazano którego z paragrafów zarzut dotyczy, to jeszcze zakwalifikowano tę jednostkę tekstu prawnego jako materialnoprawną. Uwaga ta odnosi się także do wskazanego w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 122 o.p. Dwa ostatnie przepisy zostały ponadto przywołane w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku ze sformułowaną w środku odwoławczym tezą o nierozpoznaniu wszystkich zarzutów skargi przez Sąd pierwszej instancji.
Wprawdzie przepisy ustawy nie wymagają tego, by strona wnosząca skargę kasacyjną legitymowała się gravamen, to jednak trudno uchwycić sens sformułowanego przez organ zarzutu niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji naruszeń prawa podniesionych w skardze. Zarzut ten nie został w żaden sposób umotywowany, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ocenił go jako niezasadny.
Przechodząc do meritum sprawy należy zauważyć, że tezy skargi kasacyjnej – mimo wielowątkowości zagadnień poruszonych w zaskarżonym wyroku – ograniczają się w istocie do dwóch kwestii: rozważań Sądu pierwszej instancji w przedmiocie innych niż skarżący zobowiązanych do poniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki oraz analizowanego przez ten Sąd zagadnienia przedawnienia prawa do wydania zaskarżonej decyzji.
Rzeczywiście, kwestia odpowiedzialności innych osób, nawet ponoszących ją w identycznym ze skarżącym reżimie prawnym nie ma istotnego znaczenia dla obowiązków ciążących na skarżącym. Sens odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zobowiązania spółki sprowadza się bowiem do tego, że organ może żądać spełnienia świadczenia od każdego z członków zarządu w całości. Kwestia jednak tego, kto w prawnie znaczącym okresie pełnił funkcję członka zarządu spółki należy do ustaleń faktycznych. Tymczasem w skardze kasacyjnej brak jest zarzutu, za pomocą którego ocena faktów sprawy mogłaby zostać przez organ zakwestionowana. Wspomnianych ustaleń nie sposób zwalczać stawiając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Z tego względu tezy skargi kasacyjnej odnoszące się do powyższego zagadnienia pozostają nieuzasadnione.
Nietrafne jest stanowisko organu w zakresie przedawnienia zobowiązania z tytułu odpowiedzialności członka zarządu ciążącego na skarżącym. Wbrew twierdzeniom organu, podstawowym jego obowiązkiem jest weryfikacja przesłanek wszczęcia i kontynuowania postępowania na każdym jego etapie. Stan przedawnienia zobowiązania należy do negatywnych przesłanek procesowych i wyklucza skuteczne wszczęcie postępowania administracyjnego. W przypadku ujawnienia tej przesłanki na późniejszym etapie procesu, powinna zapaść decyzja umarzająca to postępowanie. Inny sposób załatwienia sprawy jest niedopuszczalny. Nałożenie na stronę obowiązku pomimo wystąpienia przedawnienia prawa do takiego rozstrzygnięcia stanowi naruszenie prawa.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji dostrzegł, że zabrakło rozważań organu w kwestii przedawnienia prawa do wydania decyzji, pomimo że od powstania zaległości upłynął dłuższy czas. Trafnie zatem zobowiązano organy do poczynienia ustaleń w tym zakresie. Należy przy tym podkreślić, że w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2023 r., I FPS 2/22 pewna kategoria zobowiązań publicznoprawnych została wyłączona spod reżimu art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Sporne w tej sprawie zobowiązanie do nich jednak nie należy, bowiem nie można zakwalifikować go do kategorii podatkowych, których dotyczy wspomniana uchwała.
Wobec tego należy wykonać wskazania wynikające z wyroku Sądu pierwszej instancji. Dodać warto, że podstawę obliczenia terminu przedawnienia Sąd pierwszej instancji przyjął prawidłowo, wywodząc ją z przepisów Ordynacji podatkowej, nie zaś jak postuluje organ – z regulacji prawa unijnego. Szersze wywody w tym zakresie są jednak zbędne, bowiem w skardze kasacyjnej nie sformułowano skierowanych przeciwko tej ocenie zarzutów.
Natomiast nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do obowiązku organu badania kwestii przedawnienia zobowiązania do wydania decyzji adresowanej do spółki. Decyzja ta ma walor ostatecznej i nie ma podstaw do tego, by w niniejszym postępowaniu badać przesłanki tego rozstrzygnięcia. Nie znajdują też uzasadnienia twierdzenia dotyczące zakresu obligatoryjnych czynności organu podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do spółki. Sprawa niniejsza nie toczy się przecież na skutek podniesionego w tym postępowaniu zarzutu.
W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono motywów podniesienia zarzutu błędnej wykładni art. 6 ustawy k.p.a. w związku z art. 18 i art. 59 § 2 u.p.e.a., dlatego zarzut ten pozostaje nieuzasadniony.
Nieuzasadnione są także zarzuty naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., bo nie ma podstaw do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji wykroczył poza granice sprawy wyznaczonej stosunkiem prawnym pomiędzy organem a jednostką, a wyznaczonym treścią zaskarżonej decyzji. To, że Sąd poczynił uwagi na temat innych zobowiązanych na tej samej podstawie prawnej nie oznacza, że wykroczył poza granice sprawy. Natomiast błędne jest założenie organu dotyczące zarzutów skargi. Sąd administracyjny – wbrew stanowisku skargi kasacyjnej – nie jest tymi zarzutami związany.
Z kolei przypisywane Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 141 § 1 p.p.s.a. nie zostało w żaden sposób uzasadnione. Nie wiadomo, w czym organ upatruje uchybienia unormowanym w tym przepisie obowiązkom doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem. Zupełnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., bo przepis ten normuje reguły sporządzania postanowień, zaś w tej sprawie przedmiotem skargi uczyniono decyzję administracyjną.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.