Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 248/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez P. Ł. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.
Wyrok ten zapadł w wyniku skargi wniesionej na decyzję wydaną przez organ po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 18 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 528/21 wcześniejszej decyzji odmownej organu. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że za prawidłową przyjęto taką wykładnię przepisów art. 31zo ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą COVID", zgodnie z którą "zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r. (pkt.
2) lub maj 2020 r. (pkt 3), jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie odpowiednio od 1 lutego do 29 lutego 2020 r. lub od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. lub 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.". Sąd przyjął dalej, że "niewiadomym pozostaje, dlaczego – skoro skarżący wnosił o zwolnienie z należności z tytułu składek za zatrudnionego pracownika nie tylko za marzec 2020 r., lecz także za kwiecień i maj 2020 r., gdzie jak zauważa sam Zakład wymóg zgłoszenia ubezpieczonych jest rozważany na okres późniejszy, to jest odpowiednio na dzień 31 marca 2020 r. (jeżeli chodzi o zwolnienie za kwiecień 2020 r.) i na dzień 30 kwietnia 2020 r. (zwolnienie za maj 2020 r.) – odmówiono skarżącemu uwzględnienia wniosku w tym pozostałym zakresie, to jest obejmującym okres od kwietnia do maja 2020 r. W tym względzie nie czyniąc żadnych wyjaśnień i nie przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakiejkolwiek argumentacji Zakład dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 31zo ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy COVID-19.".
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 14 lipca 2022 r. został zaskarżony przez organ w całości. Skargę kasacyjną oparto na pierwszej podstawie, a zarzut dotyczył błędnej wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy COVID wskutek przyjęcia, że: 1) zwalnia się płatnika z obowiązku nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec, jeżeli był zgłoszony jako płatnik przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 2) zwalnia się płatnika z obowiązku nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od 1 do 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od 1 do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Organ wniósł "o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 p.p.s.a. o braku prawa P. Ł. do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2020 roku za zatrudnionego pracownika", ewentualnie "o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.".
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Zarzuty skargi kasacyjnej pozostają nieuzasadnione. Z tego powodu skarga kasacyjna, w myśl art. 184 p.p.s.a., podlegała oddaleniu, a motywy wyroku, zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. ograniczone do oceny tychże zarzutów.
Przede wszystkim zauważyć należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji, a także Naczelny Sąd Administracyjny w warunkach przewidzianego w art. 153 p.p.s.a. związania oceną prawną, wykładnią i wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikającymi z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 czerwca 2021 r. Wykładnia ta oraz wskazania co do dalszego postępowania – poza niezachodzącymi w tej sprawie wyjątkami – są wiążące w całym dalszym postępowaniu sądowym (i ewentualnie administracyjnym), czego konsekwencją jest m. in. niemożność na dalszym etapie skutecznego sformułowania zarzutów środka odwoławczego na podstawie poglądów z tą wykładnią i wskazaniami sprzecznych.
Nie oznacza to samo w sobie, że zarzut kasacyjny błędu wykładni prawa materialnego jest niedopuszczalny. Jednakże podważenie wyniku dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni tych przepisów prawa materialnego, które stanowiły przedmiot interpretacji dokonanej wcześniej w tej sprawie przez sąd administracyjny zależy od podniesienia zarzutu naruszenia przepisów regulujących instytucję związania oceną prawną i wykładnią w toku ponownego rozpoznania sprawy.
Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. Skoro skarżący nie kwestionuje oceny Sądu pierwszej instancji w zakresie wywiązania się przez organ z unormowanego w art. 153 p.p.s.a. obowiązku wykonania wskazań co do dalszego postępowania zawartych we wspomnianym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 czerwca 2021 r., to zarzuty skargi kasacyjnej skierowane przeciwko dokonanej przez ten Sąd w zaskarżonym wyroku wykładni przepisów ustawy COVID nie mogły zostać poddane merytorycznej ocenie. Dokonanie jej w oderwaniu od wzorca wynikającego z oceny prawnej zawartej w wiążącym w tej sprawie wyroku jest niedopuszczalne. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej nie pozwala na przeprowadzenie tego rodzaju oceny z urzędu. Trudno jednak nie dostrzec tego, że organ w skardze kasacyjnej prezentuje taki wynik wykładni przepisów ustawy COVID, który pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem zawartym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a w konsekwencji zarzut popełnienia błędu w tym zakresie przez Sąd pierwszej instancji okazał się nietrafny.
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnioski skargi kasacyjnej o wydanie orzeczenia reformatoryjnego nie znajdują oparcia w przepisach prawa procesowego. Orzeczenie merytoryczne, którego wydania domaga się organ jest bowiem niedopuszczalne. Tego rodzaju możliwość – w świetle art. 145a § 1 – 3 p.p.s.a. – jest możliwe wyłącznie w przypadku uwzględnienia skargi, nie zaś jej oddalenia. W kompetencjach sądu administracyjnego nie mieści się orzekanie o tym, że określone uprawnienie skarżącemu nie przysługuje.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oddalił skargę kasacyjną.