Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 453/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji przyjęto, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek z uchybieniem terminu zakreślonego przez art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą COVID" na 30 czerwca 2020 r. Skarżący podnosił, że wniosek swój złożył z zachowaniem terminu do skrzynki podawczej wystawionej przed siedzibą organem. Jednakże Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym opisany w decyzji sposób postępowania z korespondencją składaną do wspomnianej skrzynki był wystarczający do przyjęcia, że wniosek do organu nie wpłynął.
Sąd Wojewódzki odwołał się do przytoczonej przez organ sekwencji czynności wyjmowania korespondencji ze skrzyni, rejestrowania jej i kierowania do właściwych komórek merytorycznych. Zaakcentował, że skarżący dopiero w skardze doprecyzował dane osoby, która miała włożyć pismo do skrzyni. W tej sytuacji – zdaniem Sądu pierwszej instancji – zasadnie organ zastosował art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.".
Wyrok Sądu Wojewódzkiego został zaskarżony przez skarżących w całości. Skargę kasacyjną oparto na drugiej podstawie kasacyjnej zarzucając naruszenie:
- - art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. Z 2021 r., poz. 423) – zwanej dalej "u.s.u.s." poprzez przeprowadzenie niewłaściwej kontroli legalności działalności organu rentowego i nieuchylenie decyzji, pomimo wydania jej bez zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego,
- - art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 123 u.s.u.s. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności decyzji i nieuchylenie tej decyzji pomimo nieprzeprowadzenia przez ZUS postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej,
- - art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w związku art. 83b ust. 1 w związku z art. 123 u.s.u.s. poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo uznania przez organ, że zaistniała "inna uzasadniona przyczyna", z powodu której postępowanie nie może być wszczęte, albowiem wniosek nie został przez spółkę złożony.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Wniesienie podania osobiście w siedzibie organu administracji publicznej należy do podstawowych uprawnień strony. Towarzyszy mu przewidziane w art. 64 § 3 k.p.a. prawo uzyskania potwierdzenia złożenia podania. Wspomniany przepis ma charakter gwarancyjny, bo stanowi o wygenerowaniu dowodu złożenia pisma danym miejscu i czasie. Realizuje unormowaną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę wzbudzania zaufania do organu administracji publicznej.
Pomimo że w okresie pandemii obowiązywały w różnym natężeniu ograniczenia dostępu do budynków użyteczności publicznej, ustawodawca analizowanego uprawnienia nie uchylił ani nie zmodyfikował.
Jeżeli zatem organ administracji publicznej zapewnił bezkontaktowy sposób wnoszenia podań, wciąż obowiązany był do respektowania wskazanej normy gwarancyjnej poprzez skrupulatną identyfikację złożonych pism i niezwłoczne umożliwienie uzyskania potwierdzenia ich wniesienia. W przeciwnym razie ustalenie tego, czy określone podanie zostało w danym terminie złożone może być niemożliwe, bądź znacznie utrudnione. Wątpliwości w tym zakresie na niekorzyść skarżących wysnuwać nie można, bo przeczyłoby to wyrażonej w art. 7 k.p.a. idei poszanowania słusznego interesu obywatela.
Tymczasem z zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji wynika nie tylko, że wątpliwości te bezrefleksyjnie usunięto przyjmując niekorzystną dla skarżących wersję zdarzeń, ale że wręcz oczekiwano od skarżących udowodnienia określonymi dowodami faktu złożenia pisma w terminie. Przypomnieć zatem należy, że to organ administracji, nie strona postępowania – w świetle art. 7, art. 8 § 1 i art. 64 § 3 k.p.a. – odpowiada za należytą organizację wnoszenia podań w taki sposób, by możliwe było stosowne potwierdzenie tego faktu. W sytuacji niewywiązania się z tych powinności, decyzję o zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji treści można byłoby wydać tylko wtedy, gdy organowi udałoby się udowodnić tezy przeciwne do głoszonych przez skarżącego. W zaskarżonej decyzji tego nie wykazano, a jedynie przywołano pewne okoliczności i argumenty na ich poparcie. W żadnym jednak razie o udowodnieniu niezłożenia podania nie ma mowy.
Tym samym wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania było przedwczesne. Z tego powodu zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. i art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 83 i art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Natomiast zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. jest nieuzasadniony, bo Sąd pierwszej instancji wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia sądowej kontroli administracji w tej sprawie. Nie naruszył wynikającej z tego przepisu kompetencji.
Rozpatrując wniosek skarżącego ponownie organy ustali prawidłowo stan faktyczny, rezygnując z usuwania wątpliwości na niekorzyść skarżącego; przeciwnie – niewyeliminowane braki materiału dowodowego i tym samym ustaleń zostaną wypełnione konkluzjami zgodnymi ze słusznym interesem strony, respektując zasadę zaufania jednostki do organu. Zweryfikują twierdzenia skarżącego i o ile nie uda się wykazać, że podanie nie zostało złożone, wniosek ten zostanie merytorycznie rozpoznany.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyroku oraz zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.