Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 491/18 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) w sprawie skarg K. Z. i Prokuratora Rejonowego w Jędrzejowie uchylił decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 27 października 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie z dnia 6 czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. Ponadto zasądził od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz K. Z. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
K. Z. złożył w dniu [...] maja 2011 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2012, w którym deklarował o przyznanie na 2011 rok pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW).
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie decyzją z 5 marca 2012 r., nr [...], przyznał pomoc finansową w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" na rok 2011 w wysokości [1] zł. Przyznane płatności uwzględniały pomniejszenie wynikające z nieprzestrzegania norm lub wymogów stwierdzonych podczas kontroli Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Jędrzejowie.
Decyzją z 26 czerwca 2013 r. Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach stwierdził nieważność decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie z 5 marca 2012 r.
W dniu 10 września 2013 r. Prezes ARiMR w Warszawie uchylił decyzję Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Na podstawie ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach wydał decyzję, nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie z 5 marca 2012 r.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie 10 marca 2014 r. wydał decyzję, nr [...], przyznającą K. Z. płatności ONW na rok 2011 w wysokości [2] zł.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach uchylił w całości zaskarżoną decyzję nr [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011, którą przyznał stronie płatność do gruntów położonych w strefie nizinnej I w kwocie [3] zł. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania i stała się ona prawomocna z dniem 18 maja 2015 r.
W dniu 14 lutego 2018 r. do organu wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Jędrzejowie od decyzji ostatecznej Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie z dnia 29 kwietnia 2015 r., ze względu na pojawienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję. Do sprzeciwu dołączone zostały kserokopie akt o sygnaturze II W 20/12. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Jędrzejowie wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia 29 kwietnia 2015 r. Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 29 kwietnia 2015 r. z uwagi na brak wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej jako k.p.a.). Od tej decyzji Prokurator Prokuratury Rejonowej oraz skarżący złożyli odwołania. Dyrektor decyzją z 27 października 2018 r. utrzymał w mocy ww. decyzję kierownika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylając zaskarżonym wyrokiem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznał za błędne stanowisko organu podkreślające, że skarżący nie wykazali, że choroba psychiczna skarżącego trwała co najmniej od daty złożenia wniosku o dopłatę, a zadaniem organu powinno być ustalenie, czy niezrozumienie rzeczywistości spowodowane chorobą psychiczną miało miejsce już w dacie składania przez skarżącego wniosku o dopłatę tj. [...] maja 2012 r.
W skardze kasacyjnej złożonej przez organ zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art.145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez niezasadne przyjęcie przez Sąd, że organy administracyjne w postępowaniu wznowieniowym wadliwie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i nie ustaliły wszystkich kluczowych okoliczności sprawy tj. nie ustaliły czy wskazana przez Prokuratora okoliczność faktyczna - choroba psychiczna K. Z. i niezrozumienie rzeczywistości spowodowane chorobą psychiczną miało miejsce w dacie składania przez K. Z. wniosku o dopłatę w dniu [...] maja 2011 r., a nadto, że organy nie zbadały, czy nowa okoliczność w postaci choroby psychicznej była znana organowi wydającemu decyzję ostateczną. Powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji skutkowało uwzględnieniem przez Sąd skarg złożonych przez stronę i prokuratora, podczas gdy z zebranego w sprawie i prawidłowo ocenionego przez organy materiału dowodowego wynika, iż K. Z. dokonywał czynności przed organami z dostatecznym rozeznaniem, miał pełną zdolność do czynności prawnych a nadto organ posiadał wiedzę na dzień wydania decyzji ostatecznej o chorobie skarżącego. W postępowaniu administracyjnym nie doszło również do naruszenia przepisu art. 80 k.p.a., gdyż organ dokonał oceny całego materiału dowodowego, z uwzględnieniem wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu przez co zrealizowano postulaty swobodnej oceny dowodów wyrażone w art. 80 k.p.a. Nadto w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy był kompletny i wystarczający, w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, a zatem nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które dawałyby Sądowi prawo uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezasadne przyjęcie że organy administracyjne w postępowaniu wznowieniowym nie zbadały czy okoliczność w postaci choroby psychicznej jest dla sprawy istotna i mogła mieć dla niej znaczenie prawne w tym sensie, że mogłaby mieć wpływ na zmianę treści decyzji podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż stwierdzona u strony choroba psychiczna nie wyłączyła sprawności intelektualnej strony, a także zgodnie z opinią psychiatryczną z 2012 r. choroba nie stanowiła przeszkody w udziale strony w postępowaniu sądowym, a nadto strona miała pełną zdolność do czynności prawnych i działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który dawał gwarancje ochrony jej praw, zatem choroba strony nie miała wpływu na odmienne rozstrzygnięcie a w wyniku wznowionego postępowania nie zapadłaby decyzja o odmiennej treści.
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 47 ust. 2 Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 5 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15, z późn. zm., zwanego dalej Rozporządzeniem 1974/2006) polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że organy błędnie ustaliły początek biegu terminu na zgłoszenie okoliczności siły wyższej i że termin na zgłoszenie siły wyższej mógł rozpocząć bieg dopiero z datą uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu kuratora dla ubezwłasnowolnionego częściowo K. Z., a zatem skoro skarżący wcześniej przywoływał tę okoliczność to termin należy uznać za zachowany podczas gdy organy prawidłowo ustaliły, że przeszkoda w zgłoszeniu siły wyższej ustała z chwilą ustanowienia przez stronę profesjonalnego pełnomocnika, że strona nie musiała sama zgłaszać okoliczności siły wyższej bo już od 2013 r. działała przez profesjonalnego pełnomocnika który w imieniu strony powinien był zgłosić przypadek wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w terminie 10 dni a uczynił to dopiero w lipcu 2013 r. a nadto pełnomocnik nie wykazał w toku postępowania, że termin ten dochował.
Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że organ naruszył art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stwierdzając, że w sprawie nie zaszły przesłanki w nim wymienione. Istotą sporu było ustalenie, czy w sprawie pojawiły się nowe fakty i dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej tj. ostatecznej decyzji organu I instancji wydanej 29 kwietnia 2015 r. przyznającej K. Z. zmniejszone płatności w ramach pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW).
Wbrew stanowisku organów podkreślić należy, że opinia sądowo-psychiatryczna potwierdza występowanie u K. Z. choroby psychicznej. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w Jędrzejowie o sygn. akt: II W 20/12 wynika, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie K. Z. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto ze wspomnianej opinii sądowo - psychiatrycznej wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż K. Z. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna.
Wobec powyższego trafnie wywiódł Sąd I instancji, że skoro na podstawie dostępnej organom opinii sądowo - psychiatrycznej, można stwierdzić występowanie u skarżącego choroby psychicznej, to już ten fakt mógł obiektywnie przesądzić o nie zrozumieniu przez niego przepisów prawa unijnego i krajowego określających wymogi nałożone na niego jako rolnika. Niewątpliwie okoliczności takie jak występowanie u skarżącego choroby psychicznej od 12 lat i jej zaostrzenia w październiku 2011 r., czyli na kilka miesięcy przed złożeniem wniosku o płatność, brak profesjonalizmu w zakresie znajomości prawa, a przede wszystkim działanie w zaufaniu do organu, dają podstawę do podważenia oceny organów o niemożności uznania przedstawionych wyżej faktów za inne niż "zwykłe okoliczności".
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku organu, nie budzą wątpliwości okoliczności dotyczące udokumentowanego stanu zdrowia skarżącego, mające zasadnicze znaczenie w zakresie płatności za 2011 r., które organy uwzględnią ponownie rozpatrując sprawę w kontekście przepisu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 2 sentencji i na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015, poz. 1804 z) zasądził od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz K. Z. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.