Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 488/18, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) w sprawie skarg A.B. i Prokuratora Rejonowego w A. uchylił decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 27 października 2018 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. z dnia 6 czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. Ponadto zasądził od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz A.B. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dnia 16 maja 2011 r. do organu wpłynął wniosek A.B. o przyznanie płatności na rok 2011, w którym deklarował o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca).
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. decyzją z 2 marca 2012 r., nr [...], przyznał wnioskodawcy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 w łącznej wysokości 15.868,97 zł.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji decyzją z 26 czerwca 2013 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji.
W dniu 10 września 2013 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie decyzją nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Decyzją z 26 czerwca 2013 r. Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach stwierdził nieważność decyzji kierownika z 2 marca 2012 r.
W dniu 10 września 2013 r. Prezes ARiMR w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Na podstawie ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach wydał decyzję nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. z 2 marca 2012 r.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. 10 marca 2014 r. wydał decyzję nr [...] przyznającą A.B. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 w wysokości 14.330,73 zł.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach uchylił w całości zaskarżoną decyzję [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. wydał 29 kwietnia 2015 r. decyzję, nr [...], w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 w łącznej kwocie 12.023,36 zł. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania i stała się ona ostateczna z dniem 18 maja 2015 r.
W dniu 14 lutego 2018 r. do organu wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Rejonowej w A. od decyzji ostatecznej Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. z 29 kwietnia 2015 r., ze względu na pojawienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji nieznanych organowi, który wydał decyzję. Do sprzeciwu dołączone zostały kserokopie akt o sygnaturze [...].
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją z 29 kwietnia 2015 r. Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z 6 czerwca 2018 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z 29 kwietnia 2015 r. z uwagi na brak wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
Od tej decyzji Prokurator Prokuratury Rejonowej oraz skarżący złożyli odwołania.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach decyzją z 27 października 2018 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylając zaskarżonym wyrokiem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznał za błędne stanowisko organu podkreślające, że skarżący nie wykazali, że choroba psychiczna skarżącego trwała co najmniej od daty złożenia wniosku o dopłatę, a zadaniem organu powinno być ustalenie, czy niezrozumienie rzeczywistości spowodowane chorobą psychiczną miało miejsce już w dacie składania przez skarżącego wniosku o dopłatę tj. 16 maja 2011 r.
W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie o jego uchylenie i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art.145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez niezasadne przyjęcie przez Sąd, że organy administracyjne w postępowaniu wznowieniowym wadliwie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i nie ustaliły wszystkich kluczowych okoliczności sprawy tj. nie ustaliły czy wskazana przez Prokuratora okoliczność faktyczna - choroba psychiczna A.B. i niezrozumienie rzeczywistości spowodowane chorobą psychiczną miało miejsce w dacie składania przez A.B. wniosku o dopłatę w dniu 16 maja 2011 r., a nadto, że organy nie zbadały, czy nowa okoliczność w postaci choroby psychicznej była znana organowi wydającemu decyzję ostateczną. Powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji skutkowało uwzględnieniem przez Sąd skarg złożonych przez stronę i prokuratora, podczas gdy z zebranego w sprawie i prawidłowo ocenionego przez organy materiału dowodowego wynika, iż A.B. dokonywał czynności przed organami z dostatecznym rozeznaniem, miał pełną zdolność do czynności prawnych a nadto organ posiadał wiedzę na dzień wydania decyzji ostatecznej o chorobie skarżącego. W postępowaniu administracyjnym nie doszło również do naruszenia przepisu art. 80 k.p.a., gdyż organ dokonał oceny całego materiału dowodowego, z uwzględnieniem wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu przez co zrealizowano postulaty swobodnej oceny dowodów wyrażone w art. 80 k.p.a. Nadto w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy był kompletny i wystarczający, w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji, a zatem nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które dawałoby Sądowi prawo uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezasadne przyjęcie że organy administracyjne w postępowaniu wznowieniowym nie zbadały czy okoliczność w postaci choroby psychicznej jest dla sprawy istotna i mogła mieć dla niej znaczenie prawne w tym sensie, że mogłaby mieć wpływ na zmianę treści decyzji podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż stwierdzona u strony choroba psychiczna nie wyłączyła sprawności intelektualnej strony, a także zgodnie z opinią psychiatryczną z 2012 r. choroba nie stanowiła przeszkody w udziale strony w postępowaniu sądowym, a nadto strona miała pełną zdolność do czynności prawnych i działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który dawał gwarancje ochrony jej praw, zatem choroba strony nie miała wpływu na odmienne rozstrzygnięcie a w wyniku wznowionego postępowania nie zapadłaby decyzja o odmiennej treści.
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 75 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65, ze zm., dalej: rozporządzenie 1122/2009), polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że organy błędnie ustaliły początek biegu terminu na zgłoszenie okoliczności siły wyższej i że termin na zgłoszenie siły wyższej mógł rozpocząć bieg dopiero z datą uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu kuratora dla ubezwłasnowolnionego częściowo A.B., a zatem skoro skarżący wcześniej przywoływał tę okoliczność to termin należy uznać za zachowany podczas gdy organy prawidłowo ustaliły, że przeszkoda w zgłoszeniu siły wyższej ustała z chwilą ustanowienia przez stronę profesjonalnego pełnomocnika, że strona nie musiała sama zgłaszać okoliczności siły wyższej bo już od 2013 r. działała przez profesjonalnego pełnomocnika który w imieniu strony powinien był zgłosić przypadek wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w terminie 10 dni a uczynił to dopiero w lipcu 2013 r., a nadto pełnomocnik nie wykazał w toku postępowania, że termin ten dochował.
Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że organ naruszył art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stwierdzając, że w sprawie nie zaszły przesłanki w nim wymienione. Istotą sporu było ustalenie, czy w sprawie pojawiły się nowe fakty i dowody nieznane organowi w dacie wydania decyzji ostatecznej tj. ostatecznej decyzji organu I instancji wydanej 29 kwietnia 2015 r. przyznającej A.B. zmniejszone płatności w ramach jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) na rok 2011.
Wbrew stanowisku organów podkreślić należy, że opinia sądowo-psychiatryczna potwierdza występowanie u A.B. choroby psychicznej. Z wywiadu przeprowadzonego przy sporządzaniu opinii sądowo - psychiatrycznej na potrzeby sprawy SR w A. o sygn. akt: [...] wynika, że nieprawidłowości jakie zostały stwierdzone przez pracowników ARiMR w gospodarstwie A.B. miały bezpośredni związek ze zdiagnozowaną u niego chorobą psychiczną. Ponadto ze wspomnianej opinii sądowo - psychiatrycznej wynika, że bezpośrednią przyczyną tego, iż A.B. miał zniesioną zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu była właśnie stwierdzona u niego choroba psychiczna.
Wobec powyższego trafnie wywiódł Sąd I instancji, że skoro na podstawie dostępnej organom opinii sądowo - psychiatrycznej, można stwierdzić występowanie u skarżącego choroby psychicznej, to już ten fakt mógł obiektywnie przesądzić o nie zrozumieniu przez niego przepisów prawa unijnego i krajowego określających wymogi nałożone na niego jako rolnika. Niewątpliwie okoliczności takie jak występowanie u skarżącego choroby psychicznej od 12 lat i jej zaostrzenia w październiku 2011 r., czyli na kilka miesięcy przed złożeniem wniosku o płatność, brak profesjonalizmu w zakresie znajomości prawa, a przede wszystkim działanie w zaufaniu do organu, dają podstawę do podważenia oceny organów o niemożności uznania przedstawionych wyżej faktów za inne niż "zwykłe okoliczności".
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku organu nie budzą wątpliwości okoliczności dotyczące udokumentowanego stanu zdrowia skarżącego, mające zasadnicze znaczenie w zakresie płatności za 2011 r., które organy uwzględnią ponownie rozpatrując sprawę w kontekście przepisu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 2 sentencji i na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015, poz. 1804 z) zasądził od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz A.B. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.