Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Krakowie wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 478/15 oddalił skargę S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej (DIC) w Krakowie z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego (NUC) w Krakowie określił S. S. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu (kempingowego mieszkalnego) marki [...], w kwocie 9.282 zł. Decyzja powyższa została wysłana listem poleconym za potwierdzeniem odbioru za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. na adres pełnomocnika podatnika - adwokata [...]. Wedle zapisów na kopercie, przesyłkę awizowano dwukrotnie w dniach 11 września 2014 r. i 19 września 2014 r., a następnie dnia 26 września 2014 r. zwrócona została do nadawcy, jako nie podjęta w terminie.
W dniu 30 października 2014 r. S. S. wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji, wnioskując równocześnie o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu podał, iż o fakcie wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia dowiedział się z pisma zawierającego ponaglenie do zapłaty akcyzy. Do wniosku dołączone zostało oświadczenie z dnia 29 października 2014 r. aplikant adwokackiej [...], na którą przeniesione zostało pełnomocnictwo. Podała ona, że z niewiadomych przyczyn decyzja, której sprawa dotyczy nie została doręczona na adres kancelarii przy ul. [...], która czynna jest w godz. od 8:00 do 16:00, a sekretariat prowadzi na bieżąco książkę pocztową z pocztą wychodzącą i przychodzącą. Podkreśliła, że zarówno przesłuchanie sekretarki, jak i innych osób pracujących w kancelarii nie wykazało żadnych uchybień w obiegu korespondencji.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. DIC w Krakowie na podstawie art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) dalej "O.p" odmówił wnioskodawcy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W ocenie organu, nie można mieć wątpliwości co do tego, że decyzja została skierowana pod właściwy adres, a wobec dwukrotnego zawiadomienia doręczona w trybie przewidzianym przez art. 150 § 2 O.p. Doręczenie wskazanej decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niepodjęciu przesyłki w terminie, skutkującej uchybieniem terminu do wniesienia odwołania. DIC podkreślił, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że są one zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania, winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Podkreślił, iż każda czynność pełnomocnika w postępowaniu wywołuje, w chwili jej dokonania lub zaniechania, bezpośrednie i natychmiastowe wiążące skutki dla mocodawcy.
Organ zwrócił też uwagę, że NUC w Krakowie w piśmie z dnia 30 czerwca 2014 r. zawiadomił stronę o niezałatwienu sprawy w terminie, wyznaczając jednocześnie nowy termin na dzień 5 września 2014 r. Pismo to doręczone zostało adresatowi 10 lipca 2014r. Zdaniem organu, w sytuacji, gdy pełnomocnik odwołującego się wiedział, że do dnia 5 września 2014 r. wydane zostanie w sprawie rozstrzygnięcie, oświadczenie aplikant adwokackiej z dnia 29 października 2014 r. nie uprawdopodobnia braku winy pełnomocnika w niepodjęciu przesyłki w terminie.
Po rozpoznaniu skargi S. S. na wskazane wyżej postanowienie, WSA w Krakowie - wyrokiem z dnia 6 maja 2017 r. - oddalił ją. Sąd, odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu, wskazał, że przepis art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy).
Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności w terminie ustawowym. Sąd wskazał, że strona postępowania powinna zachować należytą staranność i zadbać o swoje interesy, zwłaszcza w sytuacji, gdy toczy się wobec niej postępowanie przed organami podatkowymi To samo dotyczy profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego stronę w takim postępowaniu. Adwokat czy radca prawny lub doradca podatkowy, prowadzący działalność w zakresie profesjonalnej pomocy prawnej odpowiedzialny jest za właściwe zorganizowanie pracy pracowników w kancelarii faktycznie zatrudnionych i na nim spoczywa bieżący nadzór nad tymi pracownikami. Obowiązek ten realizuje się przez powierzenie wysyłki pism odpowiedzialnemu pracownikowi oraz sprawowanie bieżącej kontroli nad wykonywaniem takich czynności jak wysyłanie pism procesowych, których termin złożenia jest określony i których niedochowanie może skutkować utratą przez klienta kancelarii możliwości dochodzenia swoich praw.
W ocenie Sądu, twierdzenia pełnomocnika strony są sprzeczne. Z jednej strony twierdzi on, że korespondencja jest na bieżąco odbierana w kancelarii w godzinach od 8 – 16 a z drugiej strony, że w przypadku gdy jest na urlopie tej korespondencji sekretariat nie przyjmuje, pozwalając na pozostawienie jedynie awiza. Takie postępowanie na pewno nie cechuje osoby wykazującej się należytą starannością w prowadzeniu spraw swych klientów gdyż prowadzić może w zależności od terminu powrotu do pracy z urlopu - właśnie jak w badanej sprawie - do nieodebrania przesyłki z poczty zanim zostanie ona zwrócona do nadawcy. Operator pocztowy przechowuje bowiem przesyłkę tylko przez ściśle wyznaczony termin 14 dni, a następnie zwraca ją do nadawcy. Zdaniem Sądu, zachowanie takie należy zakwalifikować jako zaniedbanie, bowiem obowiązki tej osoby w zakresie określenia terminu do wniesienia odwołania, nie zostały wykonane w sposób sumienny i profesjonalny.
Pomoc prawna i doradztwo podatkowe stanowią działalność profesjonalną, której inne podmioty zlecają prowadzenie ich spraw m.in. z uwagi na sprawy natury formalnej, do której w pierwszej kolejności zalicza się troska o terminowość załatwiania spraw, sumienność i staranność w ich prowadzeniu. W kontekście opisanych wyżej okoliczności nie sposób, zdaniem Sądu, przyjąć by pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, a równocześnie doręczenie pełnomocnikowi skarżącego odpisu decyzji określającej wymiar podatku akcyzowego na adres kancelarii należało uznać za skuteczne.
Ponadto, organ nie mógł badać braku winy, jeżeli sama strona stwierdziła, że nie wie dlaczego stało się tak, że nie odebrała przesyłki zawierającej sporną decyzję, a odwołanie zostało złożone po terminie. Skoro więc sama strona nie była w stanie wskazać realnej okoliczności uzasadniającej brak winy, to również organ nie mógł takiej okoliczności się dopatrywać, czy tym bardziej ją ustalać. Obowiązku tego nie można również przerzucać na sąd administracyjny, skoro z mocy art. 106 § 3 p.p.s.a., uprawniony jest jedynie do przeprowadzenia dowodu z przedłożonego dokumentu i to tylko wówczas gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Za takie dowody, na pewno nie mogłoby być uznane zwracanie się przez Sąd do urzędu pocztowego a już w szczególności o podanie czy w tym samym czasie pełnomocnik skarżącego odbierał inne awizowane dla niego przesyłki.
To nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Także prawidłowo opisana przez pracownika poczty koperta nie budzi wątpliwości Sądu co do jej autentyczności co czyni bezcelowym ponowne potwierdzanie tych okoliczności. Prowadzenie więc w tym zakresie dowodu przez Sąd byłoby w kontekście powołanego przepisu niedopuszczalne.
S. S. zakwestionował powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie postanowienia DIC w Krakowie z [...] stycznia 2015 r., względnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarga kasacyjna zarzuca:
- - naruszenie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na oddaleniu wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się we wskazanym urzędzie pocztowym na okoliczność podejmowania przez pełnomocnika we wskazanym okresie korespondencji w tym urzędzie, pomimo że dowód ten zmierzał do wykazania braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania poprzez wykazanie, że pełnomocnik w tym okresie podejmował inne adresowane do niego przesyłki z tego urzędu pocztowego, a zatem urząd ten winien wydać mu również inne przesyłki, na które nie posiadał awiza, gdyż odebranie przesyłek nie wymaga przedłożenia dokumentu awiza, a jedynie dowodu tożsamości,
- - rażącą obrazę prawa materialnego – art. 150 1 i 1a O.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ze znajdującej się w aktach sprawy koperty, w której przesłana została decyzja organu I instancji wynika fakt dwukrotnego awizowania przesyłki, podczas gdy przepis ten wyraźnie wskazuje, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki (awizo) powinno zawierać informację o miejscu pozostawienia korespondencji, a na przedmiotowej kopercie brak informacji o adresie placówki pocztowej, z której należy ją odebrać, a zatem nie było to "zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki" i nie można na tej podstawie wywodzić faktu dwukrotnego awizowania.
W odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną (pismo z 11 września 2015 r.) DIC w Krakowie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, przytaczając argumentację zawartą w kwestionowanym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie jej nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna wskazuje na obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.
W takiej sytuacji NSA kontrolę zaskarżonego wyroku musi rozpocząć od zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, bowiem dopiero postępowanie przeprowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i dokonane na jego podstawie ustalenia pozwalają na ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.
Jako zarzut ze sfery prawa procesowego Kasator wskazał na naruszenie art. 106 § 3 P.p.s.a. polegające na oddaleniu wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z dokumentów znajdujących się we wskazanym urzędzie pocztowym na okoliczność podejmowania przez pełnomocnika we wskazanym okresie innej, niż objęta niniejszym postępowaniem, korespondencji w tym urzędzie. Zatem urząd ten winien wydać mu również inne przesyłki, na które nie posiadał awiza, gdyż odebranie przesyłek nie wymaga przedłożenia dokumentu awiza, a jedynie dowodu tożsamości. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny orzeka w zasadzie na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami podatkowymi. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów, jest niedopuszczalne. Artykuł 106 § 3 P.p.s.a. powinien być traktowany jako wyjątek od zasady, że organ administracji rozstrzygający w sprawie obowiązany jest, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego zebrać cały materiał dowodowy niezbędny do ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia i dokonać pełnych ustaleń faktycznych, aby umożliwiało to sądowi kontrolę legalności kontrolowanego aktu przez sprawdzenie, czy zostały zastosowane właściwe przepisy prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 5 maja 2005 r., II GSK 40/05, LEX nr 166068).
Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 4 lutego 2011 r., II FSK 1788/09, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, czy inny akt prawny. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. W dodatku może on mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., I OSK 2574/14).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskowany przez Kasatora w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dowód z dokumentów znajdujących się w urzędzie pocztowym, które miałyby potwierdzić, że podejmował on we wskazanym okresie inną korespondencję nie mógł skutkować wzbudzeniem wątpliwości, co do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organ. Nawet gdyby wnioskowany dokument potwierdził fakt, że w analizowanym okresie czasu pełnomocnik Kasatora podejmował inne adresowane do niego przesyłki nie zmieniłoby to faktu, wynikającego jednoznacznie z adnotacji czynionych przez doręczyciela na kopercie zawierającej przesyłkę, że nie odebrał przesyłki, której przedmiotowe postępowanie dotyczy, mimo prawidłowego jej awizowania. Bezpodstawne jest również twierdzenie Kasatora, jakoby przy okazji odbierania innych awizowanych przesyłek obowiązkiem Urzędu Pocztowego było wydanie mu wszystkich awizowanych do niego przesyłek.
Urząd Pocztowy nie ma możliwości prawnych zmuszenia adresata przesyłki do jej odbioru. To adresat przesyłki musi wskazać, którą awizowaną przesyłkę chce odebrać, a jeżeli tego nie uczyni organ doręczający po upływie określonego przepisami terminu zwróci ją nadawcy ze skutkiem doręczenia. W takiej sytuacji nie można uznać, że przeprowadzenie dowodu uzupełniającego było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co skutkować musi uznaniem tego zarzutu skargi kasacyjnej za nieuzasadniony.
Odnosząc się do drugiego z zarzutów kasacyjnych, dotyczącego naruszenia art. 150 § 1 i § 1a O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ze znajdującej się w aktach sprawy koperty, w której przesłana została decyzja organu I instancji wynika fakt dwukrotnego awizowania przesyłki, podczas gdy przepis ten wskazuje, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki (awizo) powinno zawierać informację o miejscu pozostawienia korespondencji, a na przedmiotowej kopercie brak informacji o adresie placówki pocztowej, z której należy ją odebrać, uznać należy że nie zasługuje on również na uwzględnienie. Postępowanie objęte kontrolą NSA toczy się na wniosek S. S. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przede wszystkim należy wskazać Kasatorowi wadliwość sformułowania analizowanego zarzutu. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzygając skargi na decyzje, czy postanowienia stosuje przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie t.j.
Dz.U. 2017 r., poz. 1369), nie stosuje wskazanych przez skarżącego przepisów Ordynacji podatkowej. Po to by skutecznie podnieść zarzut naruszenia przez organy wskazanych przepisów Ordynacji podatkowej obowiązkiem Kasatora było powiązanie wskazanych przez niego przepisów Ordynacji podatkowej z odpowiednimi przepisami P.p.s.a., czego on nie czyni. Mając jednak na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 NSA odniesie się do przedmiotowego zarzutu.
Podstawę rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu stanowił przepis art. 163 § 2 w zw. z art. 162 § 2 O.p. Przepis art. 150 § 1 i § 1a O.p. przy rozstrzygnięciu złożonego wniosku nie mógł być stosowany, dlatego organy nie mogły go naruszyć. Wskazać należy Kasatorowi, że popadł on w sprzeczność, bowiem albo przyznaje, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania i składa wniosek o jego przywrócenie (co ma miejsce w badanej sprawie) albo twierdzi, że kwestionowana decyzja nie została mu doręczona, a wtedy nie rozpoczął się bieg terminu do wniesienia odwołania i wszczęte na jego wniosek postępowanie stałoby się bezprzedmiotowe.
Ponadto wskazać należy, że brak określenia na kopercie awizowanej przesyłki adresu placówki pocztowej, z której należy ją odebrać nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Informacja o możliwości odbioru pisma w określonej placówce pocztowej powinna znajdować się na zawiadomieniu o pozostawieniu pisma, a nie na kopercie w której znajduje się ta przesyłka. Tej okoliczności natomiast Kasator nie kwestionuje, bo - jak sam twierdzi - wspomnianym zawiadomieniem nie dysponuje.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego na podstawie przepisu art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz organu od strony skarżącej kasacyjnie koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 240 zł, obejmujące wynagrodzenie radcy prawnego - stosownie do art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015, poz. 1804).