Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., sygn. V SA/Wa 1527/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie), po rozpoznaniu skargi M. - dalej zwanej skarżącą lub MJWPU, na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] lipca 2020 r., nr [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela – MJWPU, kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec T. K., oddalił skargę.
W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście w Warszawie prowadził wobec T. K. postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], z dnia 13 sierpnia 2015 r., wystawionego przez wierzyciela – MJWPU.
Zawiadomieniem z dnia [...] października 2016 r., nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście dokonał zajęcia wierzytelności egzekwowanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które skierował do I. SA. Zawiadomienie doręczono na adres banku w dniu 25 października 2016 r., natomiast zobowiązanemu w dniu 26 października 2016 r. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia.
Ponadto, w dniu 8 listopada 2016 r., poborca skarbowy sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, z którego wynika, że nie prowadzi on działalności gospodarczej i nie pracuje. Jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do pobierania zasiłku.
Postanowieniem z dnia 8 listopada 2017 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście, działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., zwanej dalej: "u.p.e.a.") – umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2017 r. organ egzekucyjny poinformował MJWPU o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 20 768,82 zł, powstałych w toku umorzonego postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 15 grudnia 2017 r. MJWPU złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. obciążył MJWPU kosztami postępowania egzekucyjnego, w wysokości 20 768,82 zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, po rozpatrzeniu zażalenia MJWPU, postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście w Warszawie z dnia [...] stycznia 2018 r.
Zdaniem organu II instancji obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela wynika z czynności dokonanych przez organ egzekucyjny, które okazały się skuteczne, tj. naliczenia opłaty manipulacyjnej za doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nr [...] oraz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. S.A., B. S.A., B. S.A., B. S.A. oraz I. S.A. zawiadomieniami z dnia 15 października 2015 r. i z dnia 19 października 2016 r.
Odnosząc się do znaczenia w niniejszej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), organ zaznaczył, iż Trybunał m.in. stwierdził, że art. 64 § 8 u.p.e.a., w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie takie ujęcie niekonstytucyjności przepisu oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia ustawodawczego, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Zatem do czasu zakończenia prac legislacyjnych, związanych z przygotowaniem nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, będącej wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, organ egzekucyjny, wydając postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może jedynie opierać się na obowiązujących przepisach regulujących kwestię tych kosztów.
WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 747/18 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 8 marca 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.
Sąd w omawianym zakresie stwierdził, że wydając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji powinien uwzględnić w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244) i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.
W związku z tym Sąd zlecił, aby organ dokonał takiego wyliczenia kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.
W uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku Sąd stwierdził ponadto, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.
Odnosząc się do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sąd stwierdził, że dopóki ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian prawnych, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.
Dokonując oceny czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.
Rozpatrując sprawę ponownie, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], obciążył MJWPU kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 15 279,90 zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie Dyrektor, po rozpatrzeniu zażalenia MJWPU, postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., uchylił w całości postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście z dnia [...] lutego 2020 r. i ustalił MJWPU wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i obciążających wierzyciela w kwocie 13 614,13 zł.
Zdaniem organu II instancji Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2018 r. o sygn. akt V SA/Wa 747/18, bowiem wskazał, że zasadnym jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w którym ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200,00 zł. W jego ocenie, zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Wobec powyższego oraz mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34 200,00 zł, to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 31/14, będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata będzie wynosiła 21 375 zł, natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4 275 zł. dla każdego tytułu wykonawczego. W świetle powyższego, organ egzekucyjny wyliczył, koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 27 318,80zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, choć zaaprobował przyjętą przez organ I instancji metodologię obliczenia górnej granicy wskazanych kosztów egzekucyjnych, to jednak nie zgodził z dokonanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście wyliczeniem. Wskazał bowiem, że organ nie wziął pod uwagę przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., który stanowił, że jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa oplata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Nadto organ egzekucyjny zastosował ww. limit odrębnie dla każdej czynności, pomimo, że w obu przypadkach zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz błędnie przyjął jako datę wszczęcia przedmiotowej egzekucji dzień 20 października 2015 r., zamiast 19 października 2015 r.
Następnie organ odwoławczy przedstawił prawidłowe wyliczenie kosztów egzekucyjnych obciążających MJWPU w niniejszej sprawie, na które złożyły się: (1) opłata manipulacyjna w wysokości 4 275 zł naliczona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. (na którą składają się należność główna 416 439,20 zł + odsetki za zwłokę na dzień doręczenia do banku B. SA zawiadomienia o zajęciu tj. 19 października 2015 r., w kwocie 102 529,00 zł, co daje łączną kwotę 518 968,20 x 1% - 5 189,70 zł; niemniej biorąc pod uwagę ww. ustalony limit, kwota opłaty manipulacyjnej wynosi 4 275,00 zł.); (2) opłata za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 27 640,00 zł naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z uwzględnieniem zapisu art. 64 § 5 u.p.e.a. (na którą składają się należność główna w kwocie 416 439,20 zł, odsetki za zwłokę na dzień doręczenia do banku I. S. A. zawiadomienia o zajęciu tj. 25 październik 2016 r. w kwocie 136 482,00 zł, co daje łącznie 552 921,20zł x 5% = 27 646,06 zł; niemniej biorąc pod uwagę ww. ustalony limit, kwota opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wynosi 21 375,00 zł.); (3) opłata za czynność spisania na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie 3,00 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowe w Warszawie stwierdził, że biorąc pod uwagę przepis art. 64 § 5 u.p.e.a., do prawidłowego wyliczenia kosztów egzekucyjnych można uwzględnić jedynie opłatę za czynność dokonaną na podstawie zawiadomienia z dnia [...] października 2016 r. nr [...], zaś z uwagi na ustalony limit, łączna kwota opłaty za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie może przekraczać 21 375,00 zł. Jednocześnie, wobec uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym łącznej kwoty 12 038,87 zł i rozliczenia jej zgodnie z przepisem art. 115 § 1 u.p.e.a., do uregulowania przez MJWPU pozostała kwota 13 614,13 zł.
WSA w Warszawie po rozpoznaniu skargi MJWPU na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] lipca 2020 r., wyrokiem z 5 marca 2021 r., sygn. V SA/Wa 1527/20, oddalił skargę.
Podkreślając związanie poprzednio wydanym wyrokiem w niniejszej sprawie WSA w Warszawie za nietrafny uznał pogląd skarżącej, że naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Podkreślił bowiem, że już poprzednio przesądził, że organ egzekucyjny miał prawo obciążyć skarżącą opłatą egzekucyjną, bowiem użycie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określenia "egzekwowanej" a nie "wyegzekwowanej" należności wskakuje na to, że ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności. Oznacza to, że sąd orzekający ponownie w tej sprawie jest związany tą oceną prawną, pomimo tego, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) pogląd ten został zakwestionowany, wobec przyjęcia, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA: z dnia 30 lipca 2020 r. o sygn. akt I GSK 836/20; z dnia 18 listopada 2020 r. o sygn. akt I GSK 899/20; z dnia 3 grudnia 2020 r. o sygn. akt I GSK 929/20; z dnia 10 grudnia 2020 r. o sygn. akt I GSK 1435/20). Mając jednakże na uwadze, że wyrok o sygn. akt V SA/Wa 747/18 nie został przez skarżącą poddany kontroli instancyjnej, a tym samym stał się prawomocny i związał wszystkie organy oraz sądy (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd w orzekającym składzie nie mógł dokonać odmiennej oceny prawnej co do przyjętego wcześniej rozumienia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Sąd stwierdził, że organy nie naruszyły więc przepisu art. 153 P.p.s.a. Przede wszystkim zastosowały się bowiem do oceny, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował samej możliwości pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji, ani też możliwości obciążania nią wierzyciela – w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. Organy prawidłowo również odczytały stanowisko Sądu poprzednio orzekającego, zgodnie z którym, przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. nie utracił mocy obowiązującej na skutek omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i nadal funkcjonuje w systemie prawa, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału.
Sąd stanął na stanowisku, że spór między stronami sprowadza się w istocie do tego, czy obciążając wierzyciela opłatami egzekucyjnymi, organ winien każdorazowo ustalać ich wysokość, biorąc pod uwagę zarówno rzeczywiste koszty postępowania egzekucyjnego, jak i jego efektywność – czego domaga się skarżąca, czy też winien stosować stawki stosunkowe przewidziane w u.p.e.a., o ile nie przekraczają one górnej granicy, limitującej kwotę określaną procentowo – jak wywodzą to organy egzekucyjne.
W sporze tym Sąd przyznał rację organom podzielając tezę wyrażoną przez NSA w wyroku z dnia 13 maja 2020 r. o sygn. akt II FSK 2950/19, zgodnie z którą, miarkowanie opłat egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego.
Skoro bowiem Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, nadal prawidłowe jest ich obliczanie w oparciu o kryterium stosunkowe – w określonym procencie do kwoty egzekwowanej należności (wysokości obowiązku pieniężnego), z zastrzeżeniem limitu kwotowego, które opłaty te nie mogą przekroczyć. Celem uniknięcia dowolności w określeniu tego limitu, otwierającej drogę do sporów i subiektywizmu rozstrzygnięć, warto odwołać się do kryterium tyleż obiektywnego, co mającego niepodważalną podstawę normatywną. Tym kryterium jest przewidziana w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalna kwota opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Jest to bowiem jedyny przepis stanowiący o wysokości opłat, który wspomniany limit kwotowy przewiduje. Ponieważ opłatę tę także oblicza się stosunkowo, jako określony procent kwoty egzekwowanej należności, tym samym spełnia ona wszelkie kryteria konstytucyjności, opisane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stosując zatem uprawnioną i uzasadnioną w tym przypadku zasadę wnioskowania z analogii legis można uregulowanie przyjęte dla określenia wysokości opłaty maksymalnej za zajęcie nieruchomości odpowiednio zastosować do określenia opłat maksymalnych za inne czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej. Zarazem, ponieważ przy egzekucji z nieruchomości opłata maksymalna wynosi wprawdzie 34 200 zł, ale stawka stosunkowa wynosi 8% od kwoty egzekwowanej należności, podczas gdy w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) stawka stosunkowa wynosi 5%, a w przypadku opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) – 1%, zasadne jest odpowiednie skorygowanie wysokości opłat maksymalnych, z uwzględnieniem niższego poziomu stawek procentowych, niż w przypadku zajęcia nieruchomości. Ponieważ podzielenie maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie nieruchomości (32 400 zł) przez przewidzianą dla tej czynności egzekucyjnej stawkę procentową w wysokości 8 daje kwotę 4 725 zł, można ją uznać za maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej, która zasadniczo stanowi 1% egzekwowanej należności. W ten sposób z treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzić normę, że z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak, niż 1 zł 40 gr i nie więcej, niż 4 275 zł. Sąd I instancji podkreślił, że taki właśnie sposób recepcji wyroku Trybunału Konstytucyjnego najpełniej odpowiada wyrażonej w nim ocenie wymogów konstytucyjnych, które cechować powinny przepisy regulujące wysokość opłat egzekucyjnych. Jasne sprecyzowanie skutków tego wyroku powinno tez prowadzić do czytelności jego recepcji zarówno dla organów egzekucyjnych, jak i zobowiązanych, zapobiegając niejasnościom i dowolnościom interpretacyjnym. Ponieważ ma także mocne zakotwiczenie w konstytucyjnie niepodważonej normie prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., może być uznany za logiczny, racjonalny i zgodny z zasadami wnioskowania prawniczego (por. także wyroki NSA: z dnia 20 lutego 2019 r. o sygn. akt II FSK 2094/18; z dnia 24 maja 2019 r. o sygn. akt II FSK 407/19 i z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt II FSK 2549/17).
Zaprezentowanego stanowiska nie mogło zmienić istniejące w dacie orzekania przez organy egzekucyjne zaniechanie ustawodawcy po orzeczeniu Trybunału, bowiem stwierdzoną lukę prawną uzupełnić musiała praktyka organów stosujących prawo, której legalność podlega kontroli sądu administracyjnego. Podobnie bez wpływu na poprawność wydanych w sprawie postanowień pozostaje okoliczność, że z dniem [...] lutego 2021 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w związku z nowelizacją przepisów u.p.e.a. na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.). Przyszłe unormowania nie mogły bowiem stanowić podstawy prawnej do orzekania w niniejszej sprawie. W konsekwencji, do czasu wejścia w życie wskazanej nowelizacji, przepisy u.p.e.a. należało stosować w taki sposób, by można było uznać je za konstytucyjne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Końcowo Sąd zauważył, że w uzasadnieniu do uprzednio zapadłego orzeczenia nie przedstawiono szczegółowej metodologii, jaką organ ponownie rozpatrujący sprawę miałby zastosować do wyliczenia kosztów egzekucyjnych, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, zaznaczając jedynie, że należy mieć na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14. Z tego względu Sąd orzekający w tym składzie doszedł do przekonania, że przedstawione wyżej racje pozwalały na przyjęcie, że wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy – w zgodzie ze standardami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego – było określenie górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej, przez co zaskarżone postanowienie realizuje – co do istoty sprawy – wytyczne zawarte w wyroku z dnia 6 listopada 2018 r. o sygn. akt V SA/Wa 747/18 oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14.
Sąd dodał, że podstawą poprzedniego orzeczenia zapadłego w niniejszej sprawie było niewątpliwie stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny i to przez pryzmat zgodności z jego wskazaniami należało oceniać czy zaskarżone postanowienie zapadło z poszanowaniem art. 153 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 5 marca 2021 r. wniosła MJWPU, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a w razie uznania sprawy za wyjaśnioną, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.
Oprócz tego organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151, w zw. z art. 153 i art. 170 P.p.s.a., poprzez uznanie, że organ II instancji prawidłowo zastosował się do wskazań WSA w Warszawie, wyrażonych w prawomocnym wyroku z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18 i w konsekwencji oddalenie skargi,
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1P.p.s.a. poprzez pominięcie i nieodniesienie się do znajdującego się w aktach sprawy prawomocnego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Otwocku z 2 października 2019 r., w którym, zdaniem skarżącej kasacyjnie, w sposób modelowy naliczono koszty postępowania egzekucyjnego,
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie się związanym nieaktualną, w świetle najnowszego orzecznictwa NSA wykładnią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy, która weszła w życie 20 listopada 2021 r., dokonaną w wyroku z WSA w Warszawie, wyrażonych w prawomocnym wyroku z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18,
- na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 151 P.p.s.a., w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji tej ustawy, która weszła w życie 20 listopada 2021 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18, wynika, iż organ egzekucyjny rozstrzygając o wysokości kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie winien mieć na względzie rzeczywiście poniesione wydatki, jak również pracochłonność zrealizowanych czynności. Tymczasem zaaprobowana przez Sąd w zaskarżonym wyroku metoda nie spełnia tego rodzaju wymogów. Zupełnie abstrahuje bowiem od rzeczywistych wydatków, które zapewne były dużo niższe od tych, określonych w postanowieniu organu.
W pozostałym zakresie autor skargi kasacyjnej wyraził przekonanie o tym, że wykładnia zaprezentowana w wyroku z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18, przesądza o tym, że koszty egzekucyjne mogą być naliczone gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że granice rozpoznania sprawy przez NSA zakreślają podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie jednostek redakcyjnych przepisów, które zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną zostały naruszone, a także oparte na nich twierdzenia strony.
W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie MJWPU podniosła zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które to w jej ocenie miały wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenia prawa materialnego. Spośród nich szczególny akcent położyła na pierwszą kategorię zarzutów, natomiast twierdzenia dotyczące uchybienia regulacjom materialnoprawnym miały w tym zakresie uzupełniający charakter.
Wśród zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa formalnego znalazł się zarzut dotyczący naruszenia art. 151, w zw. z art. 153 i art. 170 P.p.s.a., poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że organ II instancji prawidłowo zastosował się do wskazań WSA w Warszawie, wyrażonych w prawomocnym wyroku z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18, co skutkowało oddaleniem skargi.
Zarzut ten uznać należy za zasadny, gdyż rozpatrując sprawę ponownie organy obu instancji, a także Sąd, dokonujący oceny wydanego w tych warunkach ostatecznego, w administracyjnym toku instancji postanowienia, zgodnie z art. 153 P.p.s.a., związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażoną przez WSA w Warszawie, w z 6 listopada 2018 r., sygn. V SA/Wa 747/18.
W tymże wyroku WSA w Warszawie, kierując się między innymi treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, przesądził dwie kwestie, a mianowicie to, że: naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe nie tylko wówczas, gdy przeprowadzono skuteczną egzekucję, a także że ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładu pracy organu.
W tym ostatnim aspekcie Sąd dodał, że dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.
WSA w Warszawie, z uwagi na powyższe nakazał, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokonał wyliczenia kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej w taki sposób, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.
Organy obu instancji, wyliczając wysokość kosztów postępowania, jedynie częściowo uwzględniły powyższe wskazania, co Sąd I instancji zaakceptował. A mianowicie określając wysokość należnych od wierzyciela kosztów postępowania, dokonały swoistego miarkowania wysokości tych kosztów, jakie wynikają ze stawek wskazanych w u.p.e.a., zakwestionowanych w pewnym zakresie przez Trybunał Konstytucyjny, jedynie z punktu widzenia konieczności ograniczenia maksymalnej ich wysokości. Tymczasem WSA w Warszawie w wyroku z 6 listopada 2018 r., odwołując się do wyroku Trybunału, wydanego w sprawie SK 31/14, w sposób jednoznaczny nakazał wzięcie pod uwagę rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładu pracy organu.
W tej więc sytuacji, ograniczenie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, jedynie w oparciu o jedno kryterium, jakie stanowi wypracowana na zasadzie analogii do rozwiązań funkcjonujących na gruncie przepisów dotyczących kosztów egzekucji z nieruchomości, maksymalna kwota opłat, jest w tym wypadku niewystarczające.
W omawianym zakresie stwierdzić należy, że na gruncie niniejszej sprawy, wobec zapadłego wyroku WSA w Warszawie z 6 listopada 2018 r., który stał się wyrokiem prawomocnym, to wskazane w nim kryteria określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, winny być jedynymi, w oparciu o które winno się odbywać określenie wysokości tych kosztów w niniejszej sprawie. Podstawą do ich reinterpretacji nie może stanowić w tym wypadku odwołanie się bezpośrednio do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jako że stałoby to w sprzeczności z art. 153 P.p.s.a. Znaczenie tego orzeczenia Trybunału zostało bowiem już ocenione i określone przez WSA w Warszawie, w wydanym przez niego wyroku.
W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji, w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, zaakceptował takie wybiórcze potraktowanie wskazań zawartych w podanym wyżej prawomocnym wyroku przez organy, odwołując się do tego, że we wskazanym orzeczeniu nie podano precyzyjnej metodologii, według której winno odbywać się wyliczanie kosztów postępowania.
Odnosząc się do tego rodzaju stwierdzeń nie sposób uznać ich zasadności, jako że z motywów przytoczonych w treści wyroku jasno wynika, iż to organ rozstrzygający sprawę winien wypracować odpowiednią metodologię, służącą mu do wyliczenia kosztów postępowania, biorąc pod uwagę takie okoliczności jak wysokość rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie to, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.
Tak więc niewskazanie precyzyjnej metodologii w tym zakresie nie może uzasadniać zawężenia zakresu wskazań sądu, zawartych w prawomocnym wyroku, jakie winny znaleźć zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy.
Tak samo, jak to już wyżej stwierdzono, Sąd I instancji w sposób nieuprawniony, dokonał oceny wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, zawartych w prawomocnym wyroku, poprzez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wydany w sprawie SK 31/14. Jak to już wyżej stwierdzono, wpływ tego wyroku na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy został wyczerpująco oceniony przez WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 4 listopada 2018 r., dlatego też modyfikowanie tej oceny nie jest dopuszczalne.
Za niezasadne NSA uznał dwa pozostałe zarzuty, oparte na twierdzeniach MJWPU, dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. W tym zakresie również nietrafność przedmiotowych zarzutów wynika ze związania organów i sądów wyrokiem WSA w Warszawie z 4 listopada 2018 r.
I tak, w tymże wyroku przesądzono zasadność obciążania wierzyciela kosztami nawet w sytuacji, gdy prowadzona egzekucja była nieefektywna. Wobec tego, nawet wobec zmiany linii orzeczniczej sądów administracyjnych, brak jest podstaw do modyfikowania stanowiska w tym zakresie.
Co zaś się tyczy nieodniesienia się do stanowiska wyrażonego przez organy egzekucyjne, na gruncie innej sprawy, to rozstrzygające sprawę organy nie były zobligowane się do ustosunkowania się do niego w ramach rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, poza grancie której problematyka ta wykraczała.
Zasadnie skarżąca kasacyjnie podniosła naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 P.p.s.a., w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., poprzez zaakceptowanie oparcia się przez organy na przepisach, których wykładnia i zastosowanie, na gruncie niniejszej sprawy, zostały zakwestionowane w prawomocnym wyroku. Zarzut ten wiąże się z pierwszym z zarzutów, dotyczących naruszenia art. 151, w zw. z art. 153 i art. 170 P.p.s.a., jako że pominięcie wskazań wynikających z prawomocnego wyroku jest w tym wypadku decydujące.
Z uwagi na powyższe NSA uznając zasadność skargi kasacyjnej stwierdził jednocześnie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Ta sprowadza się bowiem do nieuwzględnienia wskazań zawartych w prawomocnym wyroku, które są jednoznaczne. W związku z tym, na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ – Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zobligowany będzie do wyliczenia kosztów postępowania w taki sposób, aby były one adekwatne do poniesionych w ramach egzekucji wydatków i włożonego w postępowanie nakładu pracy. W tym zakresie nie może on odwoływać się jedynie do maksymalnej stawki dopuszczalnych opłat, ale winien wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności.
Na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem,), a także art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia NSA zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz MJWPU kwotę 1 040 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta obejmuje: zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w wysokości 460 zł (wpis od skargi kasacyjnej, w kwocie 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 360 zł), a także zwrot kosztów postępowania przez Sądem I instancji, wynoszących 580 zł (koszty zastępstwa procesowego – 480 zł, wpis od skargi – 100 zł).