Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 16 października 2013 r., sygn. akt v SA/Wa 964/13 oddalił skargę H. O. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego I w W. określił H. O. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym w kwocie 30.442,00 zł z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki B., rok produkcji 2010.
Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w W. wraz z odwołaniem. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że odbiór decyzji nie był możliwy z uwagi na wyjazd skarżącego z rodziną na wakacje, które trwały od dnia [...] lipca 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. Skarżący podniósł, że w czasie każdorazowej nieobecności upoważniał do odbioru korespondencji swojego ojca, który jednakże w czasie wspomnianej nieobecności również nie przebywał pod wskazanym adresem do korespondencji.
Dyrektor Izby Celnej w W., rozpatrując wniesiony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił przywrócenia tego terminu. W uzasadnieniu wskazał, że opisana przez skarżącego sytuacja nie jest potwierdzeniem braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, bowiem powoływana przez stronę przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie mogła być uznana za sytuację nagłą, nieprzewidywalną, a zatem taką przeszkodę w terminowym dopełnieniu określonej czynności, której strona nie mogła przewidzieć i przezwyciężyć przy zachowaniu należytej staranności. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w W. skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu na złożenie odwołania od przedmiotowej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarga jest niezasadna. W uzasadnieniu wyjaśniono, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy zobowiązany do dochowania terminu dopuścił się choćby lekkiego niedbalstwa. Z wyjaśnień złożonych przez podatnika wynikało, że wyjazd skarżącego miał charakter zaplanowany wobec czego mógł podjąć środki zapobiegające negatywnym skutkom ewentualnych doręczeń pism organów podatkowych. Skarżący podnosił, iż dopełnił staranności, gdyż była osoba, która de facto pełniła obowiązki pełnomocnika do odbioru korespondencji. Tą osobą był ojciec skarżącego, prowadzący pod tym samym adresem własną działalność gospodarczą. Jednak ojciec również wyjechał w sierpniu na wypoczynek poza Warszawę i wobec tego pod adresem wskazanym jako adres dla doręczeń w postępowaniu podatkowym nie było nikogo, o czym skarżący nie wiedział. I wywodzi z tego wniosek, że dopełnił wszelkiej staranności i nie ponosi winy w uchybieniu terminu.
W ocenie Sądu I instancji nie sposób zgodzić się z tą argumentacją bowiem skarżący odpowiada za działania i zaniedbania osób, którymi się posługuje jak za swoje własne. Oznacza to, że skoro jego ojciec zaniedbał zatroszczenia się o odbieranie korespondencji w czasie nieobecności, to z punktu widzenia niniejszego postępowania należy na tę sytuację patrzeć jak na zaniedbanie samej strony. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd uznał, że brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
H. D. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie z art. 174 § 2 p.p.s.a. zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z.2012 r., nr 749, dalej: O.p.) i wadliwe przyjęcie, że zaniechanie przez osobę upoważnioną do odbioru korespondencji skarżącego stanowi zaniechanie samego skarżącego, a co w konsekwencji świadczy o braku spełnienia przesłanek uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu na dokonanie czynności administracyjnej.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek prawny sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a., z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a które w sprawie nie występują. Wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w środku prawnym podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.
Wobec takich regulacji nie ulega wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna H. O. opiera się na podstawie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny.
Za podstawę wyroku z 16 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 964/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Dyrektora Izby Celnej w W.. Decyzją z [...] lipca 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego I w W. określił H. O. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym w wysokości 30.442 zł. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa z upływem dnia [...] sierpnia 2012 r. Pismem z [...] listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wskazanej decyzji wraz z odwołaniem. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że odbiór decyzji nie był możliwy z uwagi na jego wyjazd z rodziną na wakacje, które trwały od dnia [...] lipca 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z [...] lutego 2013 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
W ramach powołanej podstawy kasacyjnej kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz 162 § 1, 2 Ordynacji podatkowej poprzez brak stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa nie wymaga w tym wypadku, aby naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, wystarczy jedynie uznanie że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowi I instancji można skutecznie zarzucić naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie dostrzega, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenia ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Wpływanie istotne na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowanie w niej stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego.
Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na postanowienie ostateczne, to tym samym nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania kasator wskazał jako naruszony przepis art. 162 § 2 O.p., który stanowi: "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin." Wskazany przepis nie został naruszony, ponieważ Dyrektor Izby Celnej w W. ustalił i przyjął, że H. O. zapoznał się z decyzją [...] listopada 2012 r., a następnie [...] listopada 2012 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem. Spełnienie tej przesłanki było niezbędne, aby organ administracji publicznej mógł dokonać oceny, czy zachodzi przesłanka braku winy.
Podstawą prawną żądania strony, a następnie podstawą prawną rozstrzygnięcia w tej sprawie był art. 162 § 1 O.p.: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy."
W doktrynie prawa podkreśla się, że z uprawdopodobnieniem wiąże się ustalenie jakiegoś faktu w oparciu o wiarygodne środki dowodowe, pozwalające na przekonanie się przez organ podatkowy o zgodności danych faktów z rzeczywistością (zob. A. Hanusz, Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia podatkowego, Kraków 2006, s. 221). Według nauki, uprawdopodobnienie (semiplena probatio), pojmowane jako środek zastępczy dowodu w ścisłym znaczeniu, niedający pewności, ale wyłącznie prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie, stanowi odstępstwo od ogólnej reguły dowodzenia twierdzonych faktów na korzyść tej strony, której ustawa zezwala w określonym wypadku na uprawdopodobnienie faktu, na który się powołuje, zamiast udowadniania go. Jest to środek zwolniony z formalizmu zwykłego postępowania dowodowego - ma na celu przyspieszenie postępowania w sprawie. Jednakże od swobodnej oceny organu administracji publicznej albo sądu zależy uznanie, czy dokonane na podstawie uprawdopodobnienia ustalenia są na tyle wiarygodne, by można było uznać za uprawdopodobnione fakty, na które strona się powołuje.
Przywracanie terminu w trybie art. 162 O.p. nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ podatkowy ma obowiązek (należy przywrócić) przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ podatkowy obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu, a w razie potrzeby, kiedy przyczyna ta ustała, ewentualnie wezwać podatnika, aby okoliczności te wykazał (wyrok NSA z dnia 5 czerwca 1998 r., I SA/Lu 958/97, Temida (CD), Sopot 2002).
W postępowaniu o przywrócenie terminu, jako kryterium przy ocenie winy lub też braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna.
W postępowaniu podatkowym, gdy adresatem pisma jest osoba fizyczna (strona czy jej pełnomocnik), a doręczenie następuje za pokwitowaniem przez operatora pocztowego, zastosowanie może znaleźć doręczenie w sposób określony w art. 150 O.p., przy czym warunkiem dokonania doręczenia w tym trybie jest niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. Operator pocztowy może skorzystać z doręczenia, o którym mowa w art. 150 O.p., tylko w razie niemożności doręczenia pisma osobie fizycznej w jej mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 148 § 1 O.p.) oraz niemożności doręczenia go - w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu - pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy (art. 149 O.p.). Wykazanie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. ciąży na doręczycielu, zaś ustalenie wypełnienia tego warunku należy do organu oceniającego skuteczność doręczenia.
Przewidziany w art. 150 O.p. zastępczy sposób doręczenia może być wykorzystany wyłącznie w razie niemożności bezpośredniego doręczenia pisma adresatowi w mieszkaniu lub miejscu pracy, ani pośredniego doręczenia przez domownika, sąsiada lub dozorcę (tak: NSA w wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt FSK 2134/04).
Właśnie w tym trybie doręczono decyzję H. O. Strona wnosząc o przywrócenie terminu argumentację wniosku oparła na twierdzeniach dotyczących planowanego wyjazdu wakacyjnego oraz na dołączonych do wniosku dokumentach, a także powołując się na przebieg toczącego się postępowania podatkowego. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że trafny jest pogląd Dyrektora Izby Celnej w W., że wcześniej zaplanowany prywatny wyjazd H. O. w toku postępowania podatkowego nie może zostać uznany za uzasadnioną przyczynę niezawinionego uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. O tym, że toczące się postępowanie podatkowe wszczęte z urzędu [...] września 2011 r. może zakończyć się wydaniem decyzji, podatnik dowiedział się z pisma Naczelnika Urzędu Celnego I w W., którym w trybie art. 200 §1 O.p. organ podatkowy przed wydaniem decyzji wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
W tej sytuacji, dla oceny braku winy nie miało znaczenia wcześniejsze pismo Naczelnika Urzędu I Celnego w W. z [...] kwietnia 2012 r., którym w trybie art. 140 § 1 O.p. termin zakończenia sprawy wyznaczono do [...] października 2012 r. Wobec tych faktów, skarżący miał wiedzę o swojej sytuacji w postępowaniu podatkowym, którą należało uwzględnić w związku z wyjazdem wakacyjnym.
Skoro w rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Celnej w W. ustalił, że jedyną przyczyną uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji doręczonej w trybie art. 150 O.p. był dłuższy wyjazd podatnika w toku postępowania podatkowego, przy jednoczesnym ustanowieniu pełnomocnika do doręczeń, który swoich obowiązków nie wykonał, to tak dokonana ocena nie wykracza poza granice zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.), która ma odpowiednie zastosowanie do oceny argumentacji zaprezentowanej przez podatnika, która ma uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu.
Długotrwały wyjazd podatnika podczas toczącego się postępowania podatkowego, z równoczesnym ustanowieniem pełnomocnika do doręczeń, który swoich obowiązków nie wykonał może świadczyć o braku staranności w zachowaniu się strony dbającej należycie o swoje interesy, które to zachowanie podlega ocenom z punktu widzenia lekkiego niedbalstwa, niedbalstwa, winy nieumyślnej. Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął, że skarżący odpowiada za działania i zaniedbania osób, którymi się posługuje jak za swoje własne, w tym wypadku za zaniedbania ojca. Skoro ojciec zaniedbał zatroszczenia się o odbieranie korespondencji w czasie nieobecności podatnika, to należy taką sytuację traktować jako zaniedbanie samej strony.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną nie mającą usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a.