Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Go 283/06 odrzucił skargę "S. P." Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie określenia wartości celnej towaru oraz podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu Sąd podał, że pełnomocnik skarżącej – radca prawny – w skardze oraz w złożonym piśmie procesowym stwierdził, że skarga podlega opłacie stałej w wysokości 500 zł, gdyż przedmiotem sporu jest wyłącznie określenie wartości celnej. Jednakże w terminie otwartym do zaskarżenia decyzji organu celnego II instancji nie uiszczono wpisu od skargi.
Sąd I Instancji stwierdził, że skarga zarzuca organom celnym błędne uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej, a nie określenia kwoty wynikającej z długu celnego, bądź też zaległości podatkowej. Przedmiotem sporu nie są więc należności pieniężne. Skarga podlegała zatem wpisowi stałemu zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. W myśl § 2 ust. 3 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), skarga w niniejszej sprawie podlega wpisowi stałemu w wysokości 500 złotych.
Sąd I instancji wskazał ponadto, że zgodnie z art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie zostały należycie opłacone pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Sąd stwierdził, że z uwagi na okoliczność, iż występujący w imieniu skarżącej Spółki pełnomocnik jest radcą prawnym i nie uiścił wpisu stałego, skargę należało odrzucić.
W skardze kasacyjnej Spółka "S. P." zaskarżyła powyższe postanowienie w całości domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy WSA w G. W. do ponownego rozpatrzenia (tj. merytorycznego rozpoznania skargi) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
- I. Mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie:
- 1) § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 p.p.s.a.;
- 2) art. 221 w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a.
- II. Naruszenie prawa materialnego przez Sąd przez niewłaściwe jego zastosowanie, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenie:
- 1) art. 7 Konstytucji RP w związku z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów i art. 233 p.p.s.a. oraz w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP;
- 2) art. 2 Konstytucji RP w związku z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów i art. 233 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w dacie wniesienia skargi do sądu tryb wnoszenia opłaty z tytułu wpisu sądowego od skargi uregulowany był nie tylko przepisem art. 221 p.p.s.a. lecz również § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wpisu, zgodnie z którym wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego uiszczany był na wezwanie, po przekazaniu skargi sądowi. Powołany przepis utracił moc w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt SK 11/05. Skarga została wniesiona [...] stycznia 2006 r., a zatem miał do niej zastosowanie § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia.
Ponadto skarżąca Spółka stwierdziła, że przepis art. 221 p.p.s.a., który stanowił podstawę wydania zaskarżonego postanowienia odrzucającego wniesioną skargę na rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej w R., został naruszony przez Sąd, gdyż w istocie nie dotyczy on pism, które są wnoszone do sądu za pośrednictwem organu administracji.
Podkreślono również, iż przepis § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia, obowiązujący w chwili wniesienia skargi do sądu przez pełnomocnika, nakładał na sąd obowiązek wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu stałego, uprawniając tym samym skarżącą do oczekiwania z dokonaniem wpisu na otrzymanie wezwania. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, uchylanie się przez Sąd od realizacji tego obowiązku oraz brak zadośćuczynienia uprawnieniu skarżącej jest sprzeczne z zasadą praworządności. W świetle art. 2 Konstytucji RP wskazano również, że zastosowanie się skarżącej Spółki do obowiązującego w dniu wniesienia skargi przepisu § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów nie może powodować negatywnych dla niej konsekwencji. Odmienne stanowisko Sądu I instancji jest zatem sprzeczne z konstytucyjnym, wynikającym z zasady demokratycznego państwa prawnego, obowiązkiem ochrony zaufania obywatela do organów państwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do oceny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie można uznać go za zasadny z przyczyn wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 (ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 17 marca 2006 r. Nr 45, poz. 322, uzasadnienie ogłoszone w zbiorze OTK-A 2006, nr 3, poz. 27). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 219 § 2 i art. 221 p.p.s.a. są zgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 77 ust. 2 Konstytucji, a także stwierdził, że § 5 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów jest niezgodny z art. 221 p.p.s.a.
Przepis § 5 ust. 2 powyższego rozporządzenia obowiązywał formalnie w dacie wniesienia skargi w tej sprawie i w przeważającej większości był stosowany w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych jako niepozostający w sprzeczności z art. 221 p.p.s.a. Zatem oczekiwanie przez pełnomocnika skarżącej na wezwanie do uiszczenia wpisu stałego od skargi na decyzję w sprawie celnej o obniżeniu wartości celnej towarów importowanych było usprawiedliwione przed wejściem w życie powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, mimo że zapadały również odmienne orzeczenia i wyrażano w tej kwestii krytyczne poglądy w piśmiennictwie prawniczym. Przepis ten przestał obowiązywać z dniem 17 marca 2006 r. Nie może więc od tej daty być podstawą wzywania adwokatów i radców prawnych do uiszczenia wpisu stałego od skarg wnoszonych do wojewódzkich sądów administracyjnych za pośrednictwem organu administracji. Podstawą taką nie może być także art. 221 p.p.s.a., gdyż stwierdzona powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sprzeczność § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia z tymże art. 221 p.p.s.a. została stwierdzona dlatego, że według Trybunału art. 221 p.p.s.a. nie pozwala różnicować sytuacji w zależności od tego czy chodzi o skargę na decyzję organu administracji wnoszoną za pośrednictwem organu administracji do wojewódzkiego sądu administracyjnego, czy o skargę kasacyjną od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Od daty wejścia w życie cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych oparte na wykładni art. 221 p.p.s.a. różnicującej te sytuacje straciły aktualność.
Tak więc, jeżeli do daty wejścia w życie cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego adwokat lub radca prawny nie został wezwany do uiszczenia wpisu stałego od skargi na decyzję i wpisu tego nie uiścił, to od tej daty nie ma już podstawy prawnej do takiego wezwania. Dalsze więc oczekiwanie przez adwokata lub radcę prawnego na takie wezwanie przestało być usprawiedliwione. Pełnomocnik powinien w terminie siedmiu dni od daty ogłoszenia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (od 17 marca 2006 r.) wystąpić z wnioskiem do wojewódzkiego sądu administracyjnego o przywrócenie terminu do uiszczenia tego wpisu, uiszczając w tym terminie należny wpis stały.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 221 w związku z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a. należy podkreślić, że wniesienie skargi uruchamia postępowanie przed sądem administracyjnym. Z chwilą wniesienia skargi między skarżącym a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona został rozpoczęty spór o legalność zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny od chwili wniesienia skargi jest "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej staje się stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu.
Konstrukcji, że wniesienie skargi automatycznie wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne, nie zmienia fakt, że zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Z doręczeniem skargi organowi wiążą się określone skutki prawne. Wniesienie skargi nakłada bowiem na organ administracyjny obowiązek przekazania skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia (art. 54 § 2 p.p.s.a.), ale jednocześnie umożliwia organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono uwzględnienie skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.).
Treść przytoczonych postanowień art. 54 p.p.s.a. nie może uzasadniać wniosku, że postępowanie sądowoadministracyjne w wypadku wnoszenia skargi za pośrednictwem organu rozpoczyna się dopiero w momencie przekazania sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami administracyjnymi i odpowiedzią na skargę. W konsekwencji przyjęcia takiego wniosku należałoby uznać, że w okresie między wniesieniem skargi a jej przekazaniem sądowi administracyjnemu nie toczy się żadne postępowanie bądź też, że w tym okresie istnieje swoiste postępowanie administracyjne "pozainstancyjne". Obie konstrukcje nie są możliwe do przyjęcia przede wszystkim dlatego, że wniesienie skargi rodzi określone prawa i obowiązki dla stron postępowania sądowoadministracyjnego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska, Wydawnictwo Prawnicze, Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 248-249).
Powyższe względy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawiają za przyjęciem poglądu, że "pismo", o którym mowa w art. 221 p.p.s.a. dotyczy także skargi do sądu administracyjnego wnoszonej za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Skarga taka, jeżeli została wniesiona przez adwokata lub radcę prawnego, w wypadku gdy nie zostanie należycie opłacona, podlega odrzuceniu bez wezwania do uiszczenia opłaty stałej.
Zarzuty naruszenia art. 7 Konstytucji RP w zw. z § 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów i art. 233 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji, a także naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z tym, że § 5 ust. 2 rozporządzenia i art. 233 p.p.s.a. nie mogą zostać uwzględnione z tych samych przyczyn, z powodu których nie mogły być uwzględnione zarzuty naruszenia § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wpisu w zw. z art. 233 p.p.s.a. oraz art. 221 w zw. z art. 54 § 1 i art. 219 § 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.