Uzasadnienie
Wyrokiem z 16 września 2004 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 335/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 28 lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła.
Wydanie tego wyroku poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu;
14 października 1998 r. M. G. - prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "Hurtownia [...]" w Mełgiewie - zgłosiła do objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu importowaną z Holandii używaną odzież, klasyfikując ją do kodu PCN 6309 00 00 0 ze stawką celną obniżoną UE. Jako podstawę zastosowania takiej stawki celnej wskazała deklarację eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru, zawartą na załączonym do zgłoszenia celnego rachunku nr 9851002 z 5 października 1998 r.
Decyzją z 1 października 2001 r. [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej uznał to zgłoszenie za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowania stawki celnej i obliczył kwotę wynikającą z długu celnego. U podstaw tej decyzji legło ustalenie, iż holenderskie władze celne nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia towaru, a zatem zastosowanie obniżonej stawki celnej nie było uzasadnione.
W wyniku odwołania wniesionego przez M.G. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 28 lutego 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej z 1 października 2001 r.
W dalszym toku postępowania decyzja Prezesa GUC została zaskarżona przez M. G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie, który wyrokiem z 14 listopada 2002 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 261/02 uchylił tę decyzję. Sąd uznał, że przepisy, które organy celne przyjęły za podstawę prawną swych rozstrzygnięć - tj. art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r, (Dz.U. Nr 11, poz.
38) - nie miały, wbrew stanowisku organów celnych - pierwszeństwa w stosowaniu przed obowiązującymi w Polsce ustawami. Oznacza to, iż organy celne powinny dokonać oceny wyników weryfikacji pochodzenia towaru dostarczonych przez holenderskie władze celne zgodnie z postanowieniami ustaw Kodeks celny i Ordynacja podatkowa. Ponieważ w sprawie brak było takiej oceny, to należało uznać, że decyzja Prezesa GUC została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie i dlatego podlegała
Sygn. akt I GSK 211/05 uchyleniu z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 2 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku wniósł do Sądu Najwyższego Prokuratur
Generalny RP.
Postanowieniem z 7 stycznia 2004 r. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 102 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), umorzył postępowanie w sprawie.
W następstwie tego orzeczenia Sądu Najwyższego Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z 14 listopada 2002 r., zarzucając temu wyrokowi:
* naruszenie art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Eu ropejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, w związku z art. 241 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez przyjęcie, że powołany przepis umowy międzynarodowej jest aktem podustawo- wym, nie mającym pierwszeństwa przed przepisami ustaw: Kodeks celny i Ordyna cja podatkowa i w efekcie niezastosowanie art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu 4 Układu Eu ropejskiego,
* rażące naruszenie przepisów postępowania - art. 191 ustawy Ordynacja podat kowa poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego z pominięciem hierarchii źró deł prawa, a w szczególności ustaleń holenderskich władz celnych co do weryfikacji pochodzenia towaru.
Skarga ta została uwzględniona. Wyrokiem z 21 kwietnia 2004 r. (sygn. akt GSK 62/04) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z 14 listopada 2002 r. NSA stwierdził, że zasadnicza teza wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie, jakoby Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi był w hierarchii źródeł prawa aktem podustawowym, gdyż został ratyfikowany bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jest błędna. Uszło bowiem uwadze Sądu, iż na ratyfikowanie tego Układu była zgoda ustawowa w postaci ustawy z dnia 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami członkowskimi (Dz.U. z 1992 r. Nr 60, poz. 302). W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, brak jest podstaw do twierdzenia, iż Protokoły 4 i 6 do "Układu stowarzyszeniowego" nie miały mocy prawnej równej ustawie i dlatego należało w sprawie stosować przepisy polskiego prawa celnego. Sąd stwierdził następnie jednoznacznie, iż przesłanki
Sygn. akt I GSK 211/05 weryfikacji deklaracji pochodzenia towaru zawartej na fakturze wynikają z art. 32 Protokołu 4 do "Układu stowarzyszeniowego", a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu.
Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 16 września 2004 r. (sygn. akt III SA/Lu 355/04) oddalił skargę M. G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 28 lutego 2002 r. nr [...]. Podkreślając swe związanie wykładnią prawa zawartą w uzasadnieniu wyroku NSA z 21 kwietnia 2004 r. wynikające z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że w sprawie należy stosować w pierwszej kolejności postanowienia "Układu stowarzyszeniowego" oraz Protokoły 4 i 6, stanowiące jego załączniki. Zgodnie zatem z art. 32 Protokołu 4 weryfikacja dowodów pochodzenia towaru jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych towarów lub wypełnienia innych warunków Protokołu.
Weryfikacji tej dokonują władze celne kraju eksportu na wniosek władz celnych kraju importu, a wynik weryfikacji pochodzenia towaru jest wiążący dla władz celnych kraju importu. Tak więc wynik weryfikacji pochodzenia towaru, sporządzony w niniejszej sprawie przez holenderskie władze celne był wiążący dla polskich organów celnych, a zaskarżona decyzja była zgodna z prawem.
W skardze kasacyjnej wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. G. zarzuciła temu wyrokowi:
* naruszenie prawa materialnego, tj. art. 33 Protokołu 4 Układu Europejskiego w brzmieniu ogłoszonym w Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 poprzez błędną jego wy kładnię, a mianowicie pominięcie zdania drugiego, z którego wynika, że we wszyst kich przypadkach rozstrzyganie sporów pomiędzy importerem, a władzami kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo tego kraju,
* naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami ad ministracyjnymi w zw. z art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 83 ustawy Prawo celne poprzez nieuwzględnienie, iż skarżąca była pozbawiona udzia łu w postępowaniu w dacie wszczęcia postępowania w przedmiocie weryfikacji po chodzenia towaru.
Opierając skargę kasacyjną na tych podstawach strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, a uzasadniła to następująco;
Zaskarżone decyzje zostały wydane po przeprowadzonej kontroli postimportowej przewidzianej w art. 83 ustawy Kodeks celny i art. 13, art. 16 oraz art. 32 Protokołu 4 do Układu stowarzyszeniowego. W dacie wystąpienia przez polskie organy celne do holenderskich władz celnych nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania i na tym etapie skarżąca nie brała w nim udziału. Zgodnie natomiast z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, znajdującym zastosowanie w sprawie z mocy art. 262 ustawy Kodeks celny, organy celne obowiązane były zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a niezachowanie tego wymogu stanowi uchybienie procesowe, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten jest, w ocenie strony wnoszącej kasację, o tyle istotny, że dotyczy postępowania weryfikującego pochodzenie towaru, którego wyniki są wiążące dla władz celnych kraju importu. Art. 32 Układu Europejskiego nie zawiera żadnego postanowienia w przedmiocie trybu postępowania przed organami kraju importu, zastosowanie znajduje tu art. 33 Układu, zgodnie z którym we wszystkich przypadkach rozstrzyganie sporów między importerem towaru, a władzami kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo kraju importu, a więc przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy ustaw Kodeks celny i Ordynacja podatkowa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł o jej oddalenie podnosząc, że choć decyzje organów celnych zostały wydane po przeprowadzeniu kontroli postimportowej przewidzianej w art. 83 Kodeksu celnego, to jednak wszczęcie postępowania było możliwe dopiero po otrzymaniu wyniku weryfikacji pochodzenia towaru lub po upływie terminu z art. 32 pkt 6 Układu Europejskiego. Strona, nie zgadzając się z wynikami weryfikacji, mogła odnieść się do nich merytorycznie, jak również mogła przedłożyć lub wskazać inne dowody pochodzenia towaru, czego nie uczyniła. Zarzut naruszenia art. 32 Protokołu 4 Układu stowarzyszeniowego dotyczyć może co najwyżej postępowania przed organem celnym pierwszej instancji, a nie postępowania przed sądem pierwszej instancji, który nie naruszył przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarżąca oparła swą skargę kasacyjną na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - naruszeniu prawa materialnego i naruszeniu przepisów postępowania. Żaden z tych zarzutów nie znajduje jednak uzasadnienia w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy błędnej wykładni art. 33 Protokołu 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662). Wykładnia ta, jak twierdzi strona skarżąca, była błędna, gdyż Sąd pominął zdanie drugie tegoż art., zgodnie z którym "l/l/e wszystkich przypadkach
Sygn. akt I GSK 211/05 rozstrzyganie sporów między importerem i władzami celnymi kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo tego kraju". Jednocześnie jednak, jak wynika z końcowej części skargi kasacyjnej, przepis ten, w ocenie strony skarżącej, wskazuje na tryb postępowania przed organami kraju importu, wszystkie związane z nim zarzuty dotyczą kwestii proceduralnych, a zatem strona przypisuje mu charakter przepisu proceduralnego. Skoro tak, to oparcie kasacji na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię przyjej odniesieniu do przepisu proceduralnego należy uznać za nieuzasadnione.
Pomijając jednak ten aspekt sprawy wyrazić należy pogląd, iż przepis ten nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Jego treść jest jasna - rozstrzyganie sporów co do weryfikacji pochodzenia towarów między importerem i władzami celnymi kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwa tego kraju. Takie też bezpośrednie jego rozumienie przyjął Sąd, czemu dał wyraz na stronie 11 uzasadnienia swego wyroku.
Zarzut naruszenia przepisów proceduralnych dotyczy natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz art. 262 i art. 83 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.)
Trzeba tu zatem podkreślić, że zarzut oparty na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być skierowany przeciwko wyrokowi sądu, a nie przeciwko decyzji organu administracyjnego. Z przepisów powołanych w ramach tej podstawy przez wnoszącą skargę kasacyjną jedynie art. 134 § 1 p.p.s.a. odnosi się do procedowania przez sąd, pozostałe były stosowne w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z tym przepisem "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną." A zatem, tak zapewne należy rozumieć stanowisko strony skarżącej, Sąd powinien był z urzędu wziąć pod uwagę fakt, iż w toku postępowania administracyjnego była ona pozbawiona możliwości udziału w jego części, co jest uchybieniem procesowym, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wracając jednakże do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, iż skarga kasacyjna od wyroku sądu oparta na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi zawierać wskazanie jakie przepisy proceduralne sąd naruszył (tu strona wskazała na art. 134 § 1 tej ustawy), ale jednocześnie musi zawierać wywód uzasadniający twierdzenie, iż naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - sądowej. Tymczasem strona odnosi wskazane przez siebie naruszenie przepisów postępowania do wyniku sprawy administracyjnej. Inaczej mówiąc, odniesienie tego zarzutu do wyroku sądowego wymagałoby uzupełnienia podstawy kasacji o wywód, iż naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. skutkowało dla sprawy w ten sposób, że Sąd, zamiast oddalić skargę z mocy art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr
Sygn. akt I GSK 211/05 153, poz. 1271 ze zm.), jak to uczynił, powinien był wydać inny wyrok w oparciu o inną podstawę prawną. Związanie jednak Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, za wyjątkiem przyczyn nieważności, które tu nie zachodzą, wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a., nie pozwala temu Sądowi na uzupełnianie podstaw skargi kasacyjnej o jej brakujące elementy, w efekcie oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. bez uzasadnienia dlaczego naruszenie wskazanego przepisu postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy nie może skutkować jej uwzględnieniem i to bez konieczności oceny, czy zarzut naruszenia wskazanego przepisu proceduralnego był uzasadniony, czy nie.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. G. na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł z mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a., określając ich wysokość na podstawie § 14 ust.2 pkt 2 lit. c w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dna 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349).
[pic] [pic] [pic]