Uzasadnienie
Pismem z 3 lipca 2018 r. D. M. (dalej: skarżący, strona) wniósł o wyłączenie sędziego NSA Lidii Ciechomskiej-Florek oraz sędziego delegowanego WSA Piotra Kraczowskiego, w sprawie o sygn. akt I GSK 2138/18 ze skargi kasacyjnej strony od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 978/17, którym oddalono skargę skarżącego na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w części oraz odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej.
Uzasadniając wniosek o wyłączenie strona wskazała, że ww. sędziowie zasiadali w składzie 8 maja 2018 r. kiedy rozpoznawane były sprawy Spółki A, której wspólnikiem i założycielem jest D. M. W ocenie strony mają oni już wyrobiony pogląd na temat tego typu spraw i uważają je za tożsame, pomimo znacznych różnic w stanie faktycznym. Sędziowie, których dotyczy wniosek o wyłączenie mają także wyrobiony pogląd na temat samej strony. Taka sytuacja wywołuje uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności tych sędziów w rozpoznawanej sprawie i powoduje konieczność ich wyłączenia.
Sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy złożyli w formie pisemnej wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.).
W oświadczeniu z 10 lipca 2018 r. sędzia Lidia Ciechomska-Florek stwierdziła, że nie istnieją żadne okoliczności które mogłyby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności w przedmiotowej sprawie, jak również brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy, zgodnie z art. 18 p.p.s.a.
W oświadczeniu z 11 lipca 2018 r. sędzia Piotr Kraczowski stwierdził, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.), jak również brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy, zgodnie z art. 18 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134).
Z treści wniosku złożonego 3 lipca 2018 r. wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanych sędziów od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie strona uznaje fakt, że sędziowie, których dotyczy wniosek o wyłączenie zasiadali w składzie 8 maja 2018 r. rozpoznającym sprawy Spółki A, której wspólnikiem i założycielem jest D. M. przed tut. Sądem. W ocenie skarżącego mają oni już wyrobiony pogląd na temat tego typu spraw i uważają je za tożsame, a ponadto mają także wyrobiony pogląd na temat samej strony, co wywołuje uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności tych sędziów w rozpoznawanej sprawie i powoduje konieczność ich wyłączenia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez skarżącego okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie o sygn. akt I GSK 2138/18. Przesłanki wyłączenia sędziów nie może bowiem stanowić okoliczność, że brali oni udział w rozpoznawaniu innych spraw ze skarg kasacyjnych strony, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie.
Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziów – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10).
Okoliczność orzekania wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innych sprawach ze skarg kasacyjnych strony byłaby przesłanką ich wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z ich udziałem sporządzonego lub przez nich rozpoznanego oraz w sprawach, w których występowali jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędziowie ci brali udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie).
Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanych do wyłączenia sędziów zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych ostatnio przepisach. Strona skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które byłyby tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziów wskazanych we wniosku o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sami sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziów.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów rozpoznających jego skargę kasacyjną jest bezzasadny, co musiało skutkować oddaleniem tegoż wniosku na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.