Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 września 2004 r. sygn. akt 3/I SA/Po 140/02 oddalił skargę T. D. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 31 maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła z następującym uzasadnieniem.
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Poznaniu uznał za nieprawidłowe zgłoszenia celne SAD nr [...]w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej i stawki celnej oraz określił kwotę długu celnego i odsetek wyrównawczych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, iż wobec towaru objętego procedurą dopuszczenia do obrotu według powyższych zgłoszeń celnych (koncentratu pomidorowego) zastosowano obniżoną stawkę celną w wysokości 15 % określoną dla produktów pochodzących z Łotwy w oparciu o świadectwa przewozowe EUR 1. W wyniku wyrywkowej weryfikacji przedmiotowego towaru, dokonanej na podstawie art. 32 Protokołu nr 3 umowy o wolnym handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską z dnia 28 kwietnia 1997 r.(zał. do Dz. U. Nr 42 z 1998 r., poz. 241 ze zm.), łotewskie władze celne nie potwierdziły rzetelności danych zawartych w świadectwach EUR1. Z uwagi na to, że czynności kontrolne nie potwierdziły pochodzenia importowanego towaru w myśl postanowień art. 32 powołanego powyżej Protokołu nr 3, organ zastosował autonomiczną stawkę celną określoną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr158 z 1998 r., poz. 1036 ze zm.).
Po rozpatrzeniu odwołania importera Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 31 maja 2001 r. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej obciążenia strony odsetkami wyrównawczymi i w tym zakresie umorzył postępowanie oraz uchylił tą decyzję w części dotyczącej zastosowanej klasyfikacji towarowej wobec części przedmiotowego towaru i w tym zakresie orzekł o zakwalifikowaniu go do kodu PCN 2002 90 91 9, a w pozostałej części utrzymał tą decyzję w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi stwierdził, że ustalenia faktyczne i ocena prawna organu celnego II instancji zostały dokonane w prawidłowy sposób.
Sąd wskazał na podkreślaną w orzecznictwie konieczność rygorystycznego przestrzegania wymogów stawianych importerom w umowach międzynarodowych ustanawiających strefy wolnego handlu i stwierdził, że obowiązujące w dniach dokonywania zgłoszeń celnych przepisy ust. 5 Części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej oraz przepisy art. 2, art. 13 i art. 16 Protokołu nr 3 do Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską z dnia 28 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1998 r., Nr 42, poz. 241) wprowadzały możliwość stosowania stawek celnych obniżonych dla produktów pochodzących z Łotwy wyłącznie w przypadku jednoczesnego spełnienia określonych warunków.
Sąd zauważył, że zgodnie z art. 32 Protokołu organy celne są uprawnione do dodatkowej weryfikacji dowodów pochodzenia przeprowadzanej wyrywkowo lub w sytuacji istnienia uzasadnionych wątpliwości co do ich autentyczności, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportera jest, zdaniem Sądu, jedyną przewidzianą przez Protokół formą kontroli dowodów pochodzenia towarów, a jej wynik jest wiążący dla polskich władz celnych i nie może być przez nie podważany w jakikolwiek sposób. Sąd uznał, że organ celny był zatem zobligowany do zastosowania stawki niepreferencyjnej.
W ocenie Sądu to skarżący - jako uczestnik profesjonalnego obrotu towarowego z zagranicą - winien w toku prowadzonej działalności zachować odpowiednią staranność i dbałość o własne interesy, zabezpieczać się przez zawieranie odpowiedniej treści kontraktów, umów przed nieuczciwością czy nierzetelnością innych uczestników obrotu towarowego.
Sąd uznał również za niezasadny zarzut skarżącego odnośnie zakwestionowania przez organy celne kodu celnego PCN 2002, bowiem organ celny II instancji prawidłowo uznał, iż w przypadku importowanego koncentratu pomidorowego o zawartości suchej masy 36-38 % należało zastosować kod 2002 90 91 9, a wobec koncentratu o zawartości 28-30% - kod PCN 2002 90 31 9. Ponadto, zdaniem Sądu, wobec faktu, iż oba kody obciążone są jednakową stawką autonomiczną (50 % minimum 0,6 ECU/kg), zmiana klasyfikacji taryfowej wobec części zgłoszeń celnych SAD nie ma wpływu na kwotę należnego długu celnego. Sąd zauważył również, iż strona sama deklarowała kod PCN 2002 90 91 9, a zmiana klasyfikacji towarowej nastąpiła dopiero w podpozycji (w przypadku koncentratu o zawartości 28-30%), a nie -jak podnosił skarżący - na poziomie pozycji, która pozostawała bezsporna.
Sąd podzielił także decyzję organu II instancji odnośnie umorzenia przedmiotowego postępowania celnego w kwestii obciążenia skarżącego odsetkami wyrównawczymi, ze względu na szczególne okoliczności, w jakich doszło do podania w zgłoszeniach celnych nieprawdziwych danych, nie wynikających z jego zaniedbania czy świadomego działania.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku T. D. wskazał jako jej podstawy:
- 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 1 Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską (Dz. U. z 1999 r. Nr 63, poz. 709) oraz przepisów art. 2, art. 16, art. 17 i art. 32 Protokołu 3 do Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracji, polegającą na uznaniu, iż towar importowany przez skarżącego nie posiadał statusu towaru "pochodzącego" z Łotwy w rozumieniu powołanego Protokołu, skutkującą odmową zastosowania dla tego towaru preferencyjnej stawki celnej (art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej jako p.p.s.a.);
- 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., w szczególności poprzez nierozważenie wszystkich aspektów sprawy i poprzestanie jedynie na stanowisku organu celnego II instancji zawartym w uzasadnieniu decyzji tego organu i w odpowiedzi na skargę (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że nie sposób zgodzić się z wykładnią przepisów art. 2, art. 13 i art. 16 Protokołu 3 do Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską, dokonaną przez organ II instancji, którą podzielił Sąd w zaskarżonym wyroku, że towary importowane przez skarżącego nie są "towarami pochodzącymi z Łotwy, ponieważ organy celne Łotwy zakwestionowały dokumentujące import tych towarów świadectwa EUR 1.
Skarżący podniósł, że zgodnie z posiadanymi przez niego informacjami (potwierdzonymi dokumentami przedstawionymi organom celnym prowadzącym sprawę) łotewska firma "[...]" produkowała koncentrat pomidorowy sprowadzony do Polski m.in. z "warzyw konserwowanych z krótkim terminem przechowywania, które. nie mogą być bezpośrednio j spożywane bez dodatkowego przetworzenia", które sprowadzała na Łotwę na podstawie "zezwolenia na czasowy wwóz towarów i innych przedmiotów w celu przetwórstwa w Republice Łotewskiej". Zdaniem skarżącego, zgodnie art. 2 Protokołu 3 do Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską, tak wyprodukowany koncentrat pomidorowy stanowił produkt pochodzący z Łotwy.
Skarżący podkreślił również, że do importowanego towaru przedłożył w myśl art. 16 cyt. Protokołu 3 wystawione przez organy celne świadectwa pochodzenia EUR 1, zgodnie z wymogiem art. 13 w/w Protokołu 3 i uznał, zatem spełnia wszystkie warunki określone we wskazanych przepisach tego Protokołu do uznania importowanego przez niego towaru za pochodzący z Łotwy i zastosowania do niego preferencyjnej 15% stawki celnej.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że istotny w sprawie jest jedynie fakt stwierdzenia przez organy celne kraju eksportu istnienia niezgodności świadectw EUR 1 z przepisami Protokołu 3 do Umowy o Wolnym Handlu między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Łotewską, a ustalenie przyczyn ich zakwestionowania nie jest konieczne i nie będzie miało wpływu na wynik dokonanej przez organy celne weryfikacji. Narusza ono bowiem wskazane wyżej przepisy, a także przepis art. 32 Protokołu 3.
Ponadto, zdaniem skarżącego, wobec tego, że art. 17 Protokołu 3 nakłada na importera konieczność ponoszenia ciągłego ryzyka za ziszczenie się czynników, na które nie ma on wpływu, oraz uzależnia wymiar cła na importowane przez niego produkty, od niepodlegającej odwołaniu decyzji obcego organu administracyjnego (a na dodatek od zmiany przez ten organ swojej pierwotnej decyzji), polskie organy celne powinny tym bardziej dążyć do jak najpełniejszego wyjaśnienia sprawy.
Skarżący podniósł również, że Sąd rozpatrujący sprawę zupełnie nie rozważył powołanych wyżej aspektów sprawy, czym naruszył przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., który zobowiązuje go do rozstrzygania w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i zarzucił, że w niniejszej sprawie Sąd oparł się wyłącznie na opinii przedstawionej przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji i w odpowiedzi na skargę.
W konkluzji skarżący podniósł, iż organy celne, z jednej strony zarzucają mu zaniedbania, z drugiej zaś uniemożliwiły mu ich uniknięcie odmawiając odpowiedzi na pytanie, jakie niezgodności zawierały zakwestionowane świadectwa EUR 1 i to w sytuacji, gdy niezgodności te były jedynym powodem odmowy przyznania preferencji, a także stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem w/w przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej p.p.s.a. przewiduje oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie bądź naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia prawa materialnego polega na wadliwym rozumieniu treści przepisu, natomiast niewłaściwe jego zastosowanie na posłużeniu się przepisem zawierającym normę prawną nie odnoszącą się do stanu faktycznego sprawy.
Relacje między prawem krajowym a normami międzynarodowymi wynikają z art. 2 § 2, art. 13 § 3 pkt 4, art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego.
Zgodnie z art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia zaś z art. 91 pkt 1 wynika, że ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana chyba, że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.
W świetle przytoczonych przepisów Konstytucji RP Umowa o Wolnym Handlu między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Łotewską z dnia 28 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 709 ze zm.) wraz z załącznikami stanowi krajowy porządek prawny. Z racji stosowania tejże umowy w niniejszym postępowaniu jej sposób realizacji podlega ocenie wyłącznie w granicach zarzutu kasacyjnego (art. 183 § 1 p.p.s.a.) i wyłącznie w odniesieniu do wyroku sądu I instancji.
Sposób sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1 powołanej umowy uniemożliwia badanie zasadności kasacji w tej części wobec braku uzasadnienia. Art. 1 określa cele umowy, zaś autor skargi nie wskazuje na czym polega błędna wykładnia tegoż przepisu.
Za bezpodstawny należy uznać zarzut naruszenia art. 2, 16 i 7 Protokołu 3 załącznika do umowy dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej.
Przede wszystkim zauważyć należy, że Protokół Nr 3 określa warunki jakie należy spełnić aby można było stosować obniżoną stawkę celną, sposób dokumentowania pochodzenia towaru i tryb weryfikacji dowodów pochodzenia towarów.
Jest to więc tryb postępowania – procedura, która pozwala na odpowiednie zastosowanie przepisów prawa materialnego przewidzianych w Kodeksie celnym, m.in. art. 13 w zw. z art. 2 § 2 Kodeksu celnego.
Podważenie powyższego trybu postępowania stanowi de facto kwestionowanie stanu faktycznego, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia przez organy celne i został zaaprobowany przez Sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te należało rozważyć w zarzutach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Z art. 16 Protokołu 3 wynika, że produkty pochodzące z Łotwy korzystają w imporcie do Polski z postanowień umowy pod warunkiem przedłożenia świadectwa przewozowego EUR 1. Świadectwo przewozowe EUR 1 jest wystawiane przez władze celne kraju eksportera – Łotwy i potwierdza status pochodzenia towaru z Łotwy (art. 2, art. 17 Protokołu 3), a więc jest to tryb postępowania przypisany organom celnym Łotwy wobec czego polskie organy celne nie miały wpływu na stosowanie tych przepisów, ani też Sąd nie mógł naruszyć tychże przepisów poprzez błędną wykładnię.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 Protokołu 3, a więc weryfikacji dowodów pochodzenia towarów i ich wiążącego charakteru dla polskich organów celnych, to podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ten pogląd był aprobowany na tle stosowania Protokołu 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 662 z 1994 r. por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt GSK 56/04).
Z informacji Powiatowego Urzędu Celnego Republiki Łotwy wynika, że w następstwie weryfikacji przedstawianych dokumentów EUR 1 ustalono, iż nie spełniają wszystkich wymogów Protokołu 3 Umowy o Wolnym Handlu między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Łotewską.
Powołana umowa o wolnym handlu między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Łotewską nie przewiduje kontroli przez polskie organy celne wyników weryfikacji dokumentów dokonanej przez kraj eksportu – jej wynik jest wiążący dla polskich władz celnych. Negatywny wynik weryfikacji uzasadniał odmowę preferencyjnego traktowania towaru, a w konsekwencji zastosowanie niepreferencyjnej stawki celnej.
Za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 134 § 1 p.p.s.a. biorąc pod uwagę uzasadnienie tegoż zarzutu.
Niezwiązanie granicami skargi polega na tym, że sposób jej sformułowania, zarzuty, wnioski lub ich brak nie ograniczają sądu w ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Porównując treść skargi na decyzję ostateczną niezawierającą żadnych zarzutów natury prawnej i nader lakoniczne zarzuty natury faktycznej z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, stwierdzić należy, ze Sąd I instancji nader wnikliwie zrealizował kompetencje wynikające z art. 134 § 1 p.p.s.a. czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku.
Z powyższych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalono skargę kasacyjną.