Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 2025/18 oddalił skargę HS (dalej: strona, skarżący, rolnik), na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: organ, Minister) z 4 października 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.259 ze zm. Dalej: ppsa) – wywiódł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz strony od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- – art. 151 ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga winna w całości podlegać uwzględnieniu;
- – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 61 a § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, pomimo błędnego przyjęcia przez Organ, iż zachodzi uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania w postaci istnienia prawomocnego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na decyzję objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności w sytuacji, gdy zarzuty i argumentacja powołane we wniosku o stwierdzenie nieważności nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu administracyjnego (WSA w Białymstoku) ani Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
Organ nie wniósł odpowiedzi na sakrze kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ppsa (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami i wnioskami (w myśl art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 ppsa). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.
Nie ulega wątpliwości – w świetle powyższych konstatacji – że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że art. 151 ppsa (w skardze kasacyjnej wskazuje się na jego niewłaściwe zastosowanie), jak też art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa (we wniesionym środku zaskarżenia jest mowa o jego niezastosowaniu) mają – na poziomie kontroli sądowoadministracyjnej charakter "wynikowy". Zrozumiałe jest bowiem, że o ile Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa, to nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, lecz prawidłowo – w oparciu o treść art. 151 ppsa – orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do negacji wadliwych ustaleń faktycznych służy nadzwyczajny tryb postępowania w postaci wznowienia postępowania, z którego skarżący skorzystał bazując na treści art. 145 § 1 pkt 5 kpa Wówczas – we wniosku – wskazał, że wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody w postaci wiedzy świadków w przedmiocie dokonywania kontroli w gospodarstwie skarżącego (udokumentowano to załączając oświadczenie świadków, a także opinie biegłego sądowego z zakresu geodezji J.T.). Wydane w tej kwestii negatywne decyzje zaaprobował WSA w Warszawie, który wyrokiem z 22 czerwca 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 2016/17 oddalił skargę strony, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 czerwca 2021 r. oddalił skargę kasacyjną.
Sąd II instancji – biorąc pod uwagę argumentację wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanych decyzji – pragnie wskazać, iż nie jest prawidłowe żądanie na tej samej podstawie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 kpa) i stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Skuteczne wykorzystanie jednego i to właściwego trybu, tj. wznowienia postępowania, stwarza podstawę do zastosowania art. 61a § 1 kpa.
Znamienne jest też, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wspomniano w ogóle o toczącym się postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w przedmiocie wznowienia postępowania i wynikających stąd skutków. Wskazanie jedynie na decyzje organów obu instancji i ich kontrola sprawowana przez WSA w Białymstoku (vide wyrok z 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 248/15) oraz NSA (vide wyrok z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 3147/15) nie wyczerpuje złożoności powiązań w zakresie toczących się postępowań. Kwestię wzajemnej relacji miedzy podstawami wniosku o wznowienie postępowania a żądaniem stwierdzenia nieważności należało dostrzec, a przede wszystkim wykazać (skoro nimi zajmował się Sąd I instancji), że są rozłączne, czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono.
Mając na uwadze treść art. 184 ppsa należało orzec jak w sentencji.