Uzasadnienie
Wyrokiem z 2 października 2019 r. sygn. akt III SA/Po 472/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. Sp. z o.o. w P. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez: Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, a także innych wierzycieli, w tym Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald. Egzekucja prowadzona wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS okazała się bezskuteczna. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald postanowieniem z [...] lutego 2019 r., działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314, powoływanej dalej jako u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS.
Pismami z 14 lutego 2019 r. i 27 lutego 2019 r. ZUS wniósł o wydanie, na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w trakcie całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki.
Postanowieniem z [...] marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosków wierzyciela.
Po rozpatrzeniu zażalenia ZUS na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał je w mocy postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS zostały w całości wyegzekwowane w toku jego prowadzenia i nie obciążyły wierzyciela, zatem organ egzekucyjny nie miał podstaw do wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Organ wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. dokonał [...] lutego 2016 r. sprzedaży dwóch nieruchomości należących do spółki. Ze sprzedaży pierwszej uzyskano 1.520.000 zł, które w całości zaspokoiły należności zaliczone do pierwszej kategorii zaspokojenia, tj. koszty egzekucyjne w wysokości 1.084.944,50 zł i koszty upomnienia w wysokości 1.039,80 zł oraz w trzeciej kolejności zaspokojenia, częściowo należności zabezpieczone hipoteką na rzecz ZUS w wysokości 434.015,70 zł.
Organ egzekucyjny w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez:
- 1. Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald - sporządził protokół o stanie majątkowym spółki;
- 2. innego wierzyciela - skierował na podstawie art. 31 u.p.e.a. zlecenia rekwizycyjne do miejsc wskazanych przez spółkę jako miejsc prowadzenia działalności gospodarczej, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. i Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.;
dlatego koszty egzekucyjne powstałe w związku z dokonaniem tych czynności nie powstały w wyniku egzekucji w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS i nie mogą go obciążać.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wniósł na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc, że w postępowaniu egzekucyjnym organ dokonał czynności powodujących powstanie kosztów egzekucyjnych w rozumieniu art. 64c § 1 u.p.e.a. Biorąc pod uwagę przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, powstałe koszty muszą obciążać wierzyciela.
Zdaniem ZUS, niewydanie zawiadomienia, o którym mowa w art. 64c § 6a u.p.e.a., może przyczynić się do pozbawienia wierzyciela możliwości kwestionowania naliczonych w postępowaniu kosztów egzekucyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 2 października 2019 r. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji podkreślił, że do wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. niezbędne jest, by koszty egzekucyjne obciążały wierzyciela. Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie, brak jest zatem podstaw prawnych do wydania tego rodzaju zawiadomienia.
Sąd I instancji zauważył, że koszty egzekucyjne mające obciążać danego wierzyciela, o których mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., to koszty powstałe w wyniku czynności dokonanych w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez tego wierzyciela, a nie innych wierzycieli. Tymczasem czynności egzekucyjne, wymienione w skardze, nie zostały dokonane na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS, lecz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Grunwald i innego wierzyciela.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Strona skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi ZUS zarzucił naruszenie:
- - prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nie ma podstaw prawnych do wydania przez organ zawiadomienia o kosztach egzekucyjnych;
- - przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a. i w konsekwencji uznanie, że wniosek wierzyciela nie może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu i dlatego należało odmówić wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że organ egzekucyjny w przedmiotowym postępowaniu podjął czynności, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych w rozumieniu art. 64c § 1 u.p.e.a. Jednocześnie biorąc pod uwagę przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, powstałe koszty muszą zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Jak wynika z kolei z treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sporządzający skargę kasacyjną profesjonalny pełnomocnik jest zobowiązany do przytoczenia podstaw kasacyjnych wraz z ich uzasadnieniem.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach postawionych w niej zarzutów, uznając, że są one nietrafne i nie podważają skutecznie rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Po pierwsze, skarżący kasacyjnie postawił zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Należy zaznaczyć, że przytoczony przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie był podstawą wydania zaskarżonego postanowienia, zawiera on bowiem definicję kosztów egzekucyjnych, stanowiąc jednocześnie, że z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają one zobowiązanego.
Tymczasem w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych domagał się wydania przez organ zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Podstawę prawną do wydania takiego zawiadomienia stanowi art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Skarżący kasacyjnie, kwestionując odmowę wydania przez organ zaświadczenia, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., nie zarzucił jednak Sądowi I instancji naruszenia tego przepisu, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu weryfikację dokonanej przez Sąd I instancji oceny wystąpienia w sprawie przesłanki wydania zaświadczenia, tj. okoliczności, czy koszty egzekucyjne w niniejszej sprawie obciążały wierzyciela.
W konsekwencji należy uznać, że organ egzekucyjny zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania zaświadczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych, bowiem – jak wynika z przytoczonych przepisów – zaświadczenie takie może być wydane jedynie w przypadku, gdy koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie koszty egzekucyjne nie obciążają wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczność ta nie została zaś skutecznie podważona w skardze kasacyjnej.
Jako niezasadny należało również ocenić drugi zarzut skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia przepisów postępowania: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 k.p.a. Skarżący kasacyjnie nie wyjaśnił bowiem, w jaki sposób powołane przez niego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące, że postępowania administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 k.p.a.) oraz zawierające katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego (art. 138 § 1 k.p.a.), mogły zostać naruszone w rozpoznawanej sprawie, co uniemożliwia ocenę trafności tak postawionego zarzutu.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego w pkt 2. sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu 360 zł (480 zł x 75%) za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.