Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1312/17 po rozpoznaniu skargi J. G. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej i umorzenia postępowania administracyjnego w pkt 1) uchylił decyzję w zaskarżonej części, w pkt 2) zasądził od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz J. G. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji zaskarżyła ww. wyrok w całości skargą kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- I. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017r. poz. 1369 j.t. ze zm., dalej: p.p.s.a.) (i zdaniem Organu miało istotny wpływ na wynik sprawy), tj.:
- 1) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w procesie wyrokowania faktu, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości abonamentowych postępowanie egzekucyjne zmierzające do przymusowego ściągnięcia tych należności było w toku.
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 1 ww. ustawy oraz w zw. z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz.1257, dalej: k.p.a.) poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie Organ nie był zobowiązany do umorzenia przedmiotowego postępowania w zakresie wyegzekwowanej należności, podczas gdy zaistniały okoliczności obligujące Organ do umorzenia postępowania w zakresie, w jakim zobowiązanie abonamentowe wygasło;
- 3) art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wskazanie w treści uzasadnienia, że "z analizy akt wynika, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji przez ponad rok nic w sprawie nie uczyniła, wyraźnie czekając na wynik egzekucji", w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w żadnym wypadku nie uzasadnia powyższego twierdzenia.
- II. Naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj: niewłaściwą interpretację art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1204) poprzez uznanie, iż KRRiT jest dysponentem środków przeznaczonych na realizację misji telewizji publicznej, w sytuacji gdy w zakresie opłat abonamentowych KRRiT wyposażono jedynie w kompetencje wskazane w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.
Wskazując na powyższe zarzuty KRRiT wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] czerwca 2017 r., względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniosła o zasądzenie od Strony Przeciwnej na rzecz Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przewidzianych i rozpoznanie skargi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40)
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 105 k.p.a., a istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyła zasadności umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłat abonamentowych, w sytuacji gdy organ rozpoznawał ten wniosek już po wyegzekwowaniu zaległej należności. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, postępowanie było w takiej sytuacji bezprzedmiotowe i organ był zobowiązany do jego umorzenia, czemu dał wyraz w skarżonych decyzjach.
Sąd I instancji nie zgodził się z tym stanowiskiem wskazując, że przymusowe wyegzekwowanie zaległej opłaty abonamentowej, które nastąpiło po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości abonamentowych, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, a w konsekwencji nie może prowadzić do stwierdzenia, że istnieje podstawa umorzenia takiego postępowania.
Zważywszy na sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej wskazać należy, że art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w tym przepisie oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia należności pieniężnej prowadzonego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych wszczętego przed tym wyegzekwowaniem. Postępowanie w sprawie umorzenia należności zainicjowane wnioskiem skarżącego z [...] lutego 2016 r., wniesionym przed rozpoczęciem egzekucji z rachunku bakowego skarżącego (przed zajęciem rachunku) nie stało się bezprzedmiotowe. Występują bowiem w tej sprawie wszystkie elementy materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Istnieje podmiot, którym jest skarżący oraz przedmiot, za który należy uznać ocenę zasadności istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia należności wynikającej z tytułu zaległości w opłatach abonamentowych.
W tych okolicznościach zasadnie Sąd I instancji wskazał, że organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec co do istoty sprawy przy czym przez orzeczenie co do istoty sprawy należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych.
Pogląd prawny, zgodnie z którym wyegzekwowanie od strony skarżącej należności, które miało miejsce po dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości z tego tytułu, nie powoduje bezprzedmiotowości tego postępowania, został wyrażony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także w sprawach dotyczących opłat abonamentowych prowadzonego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych (por. wyroki z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 267/16, 24 czerwca 2019 r., sygn. akt GSK 542/19, 29 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1749/19, 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 507/20, a także wyrok NSA z 18 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1387/11). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela argumentację przedstawioną w przytoczonych orzeczeniach.
Z uwagi na powyższe za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji art. 105 k.p.a. Sąd ten słusznie przyjął, że umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. w okolicznościach tej sprawy naruszało ten przepis, a ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszało wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Skarżącemu przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości w odrębnym postępowaniu administracyjnym i skorzystał z tego prawa. Obowiązkiem organu było zaś rozpatrzenie tego wniosku w granicach obowiązującego prawa. Przyjęcie przez organ, że przymusowe wyegzekwowanie należności czyni wcześniejszy wniosek o ich umorzenie bezprzedmiotowym, należy traktować jako nieuprawnione przerwanie toku postępowania, które powinno doprowadzić do merytorycznej oceny przesłanek przemawiających za umorzeniem lub odmową umorzenia zaległości.
Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że powyższy przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd pierwszej instancji uchylał się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, gdyby odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem, albo zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Fakt, że strona nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza zatem naruszenia omawianej regulacji (por. np. wyroki NSA z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1178/16, z 14 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 1621/18, z 29 stycznia 2019 r.,sygn. akt II OSK 522/17). W żaden sposób skarżący kasacyjnie organ nie uzasadnił też zarzutu naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a. określającego sprawy, w których sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. Z regulacji tej wprost wynika kompetencja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji do umorzenia opłat abonamentowych oraz opłat z tytułu niewykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych lub rozłożenia ich płatności na raty.
Niezasadne okazały się również zarzuty zawarte w punktach I. 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W przypadku zarzutów zawartych w ww. punktach skargi kasacyjnej jej autor w ogóle nie ich nie uzasadnił. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do zweryfikowania wyroku Sądu I instancji w tym zakresie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.