Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 stycznia 2018 r. oddalił skargę G. D. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022.329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniósł skarżący zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w tym:
- 1. art. 860 § 1 k.c. i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U.2017.1870 ze zm.; dalej: ustawa o radcach prawnych) polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, iż małżonkowie G. i M. D. nie mogli założyć spółki cywilnej w oparciu o przepis art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, gdyż żona skarżącego nie jest radcą prawnym, gdy w rzeczywistości małżonkowie założyli spółkę cywilną w oparciu o przepis art. 860 § 1 k.c.
- 2. niezastosowaniu przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który stanowi podstawę wykonywania zawodu radcy prawnego w oparciu o stosunek pracy, a taki jest dopuszczalny w spółce cywilnej.
Zastosowanie błędnej interpretacji opisanej pod pkt 1 i 2 spowodowało w konsekwencji nieuzasadnione i bezpodstawne odrzucenie uprawnień skarżącego jako pracownika niepełnosprawnego, wynikających z przepisów art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2016.2046 ze zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji), tj.
- 3. niezastosowanie przepisu art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji,
- 4. naruszenie przepisu art. 26a pkt 2 ustawy o rehabilitacji, polegające na dopuszczeniu do zmiany decyzją administracyjną wysokości dofinansowania określonego ustawą.
Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyznanie skarżącemu prawa do dofinansowania. Autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W motywach wskazał argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia.
W piśmie z 25 marca 2022 r. skarżący uzupełnił zarzuty i uzasadnienie do zarzutów skargi kasacyjnej.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności, wobec wniosku skarżącego kasacyjnie o rozpoznanie sprawy na rozprawie, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że podstawę do rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dalej "ustawa COVID-19" (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zarządzeniem Przewodniczącej z dnia 18 marca 2022 r.
Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 (te oraz pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy o COVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.
Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1- 3 p.p.s.a.).
Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA: z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
Z kolei w przypadku zarzutu błędnej wykładni konieczne jest wskazanie na czym polega wadliwe rozumienie przez Sąd pierwszej instancji przepisu. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Przechodząc do treści stawianych zarzutów wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie z tego względu, iż autor skargi kasacyjnej zarzuca generalnie "naruszenie prawa materialnego przez błędna jego wykładnię", a następnie wadliwie powołuje się na naruszenie nie pojedynczego przepisu, lecz dwóch, tj. art. 860 § 1 k.c. i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych; Naczelny Sąd Administracyjny wyboru tego właściwego przepisu, którego dotknęła błędna wykładnia samodzielnie dokonać nie może (patrz wyrok NSA z 26 października 2004 r., OSK 773/04, LEX nr 164460).
Analiza treści zarzutu wskazuje, że w istocie dotyczy on możliwości założenia nowej spółki w aspekcie zachowania nazwy wcześniej działającego podmiotu, kwestii jej rejestracji i wreszcie problematyki zawarcia umowy o pracę (zob. uzasadnienie skargi kasacyjnej), co stanowić może zarzut natury procesowej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), gdyż dotyczy ustaleń faktycznych i dopiero – w dalszej kolejności – jego subsumcji pod określony przepis prawa materialnego.
Nie jest zasadny zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej także z tego względu, iż – jak trafnie to ustalił Sąd I instancji – złożone w postępowaniu sądowoadministracyjnym dokumenty "zostały wytworzone w celu uzyskania stosownego dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych i nie odpowiadają rzeczywistym stosunkom prawnym". Ta konstatacja nie została przez skarżącego w motywach skargi kasacyjnej w jakikolwiek sposób podważona, zwłaszcza – w szczególności – w kontekście zawierania umowy o prace skarżącego z samym sobą, funkcjonowania spółki pod nową postacią, jej nazwy, a także ewolucji oznaczania przez stronę pism w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
Z tego względu – uwzględniając powyższe uwagi – nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej nawiązujący do treści art. 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Jego wykładnia musi być wspólna z regulacją art. 8 ust. 1 tej ustawy, której prawidłową wykładnię i wynikające konsekwencje przedstawił Sąd I instancji.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 3 petitum skargi kasacyjnej, gdyż art. 26a ust. 1 normuje – w zakresie pomieszczonych tam punktów – szereg szczegółowych kwestii, które mają rozłączny charakter. Od profesjonalnego autora skargi kasacyjnej należałoby oczekiwać precyzyjnego powołania konkretnej regulacji stanowiącej podstawę prawną stawianego zarzutu; braku tego – jak wyżej wskazano – Sąd II instancji samodzielnie konwalidować nie może.
Wreszcie – w kontekście zarzutu nr 4, w powiązaniu także z treścią uzasadnienia skargi kasacyjnej – wskazać trzeba, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 26a pkt 2, bowiem tak oznaczonego przepisu brak jest w ustawie o rehabilitacji.
W konsekwencji – mając na uwadze treść art. 184 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji.