Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 listopada 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w Łodzi, działając przez pełnomocnika radcę prawnego A. K., złożył skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2005 r. o sygnaturze I GSK 498/05. Wyrokiem tym, oddalono skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 grudnia 2004 r. o sygnaturze III SA/Łd 486/04, który uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o zwrocie kosztów postępowania w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia [...] marca 2004 r. o nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Dyrektor Izby Celnej w Łodzi wnosząc o wznowienie postępowania, domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania. Powołał się na podstawę wznowienia określoną w art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a więc wykrycie okoliczności faktycznych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Chodzi mianowicie o okoliczność ujawnioną w dniu 17 sierpnia 2006 r., a polegającą na ustaleniu, że towary objęte fakturami nr [...] z dnia 21 grudnia 2000 r. oraz nr [...] z dnia 21 grudnia 2000 r. (załączonymi przez [...] Spółkę z o.o. w Ł. do zgłoszenia celnego [...] z dnia 27 grudnia 2000 r.) nie są towarami "pochodzącymi" w rozumieniu Umowy Wspólnota Europejska - Polska.
Ustalenie to wynikało z otrzymanych od Głównego Urzędu Celnego w Münster pism (nr [...] z dnia 31 lipca 2006 r. oraz nr [...] z dnia 18 lipca 2006 r.) informujących o wynikach kontroli przeprowadzonych przez niemieckie władze celne. Konsekwencją powyższego powinno być uznanie, że organ słusznie zakwestionował preferencyjne pochodzenie towarów w przedmiotowej sprawie i uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe.
Skarżący podał, że organy celne już w 2002 r. zakwestionowały preferencyjne pochodzenie sprowadzonych z Niemiec przez [...] Sp. z o.o. tkanin (flok tłoczony - PCN 590700900). Ustalono wówczas, że towar ten został wcześniej sprowadzony przez [...] Sp. z o.o. w Ł. z USA jako tkaniny (flok surowy – PCN 590700900) pochodzenia amerykańskiego. Następnie towar ten został wyeksportowany do Niemiec, poddany tam procesom uszlachetniania tkanin, a następnie ponownie sprowadzony do Polski. Importer zadeklarował wówczas preferencyjne pochodzenie towaru, jako pochodzącego z Niemiec.
W związku z powyższym, Prezes Głównego Urzędu Ceł pismem o nr [...] z dnia 17 maja 2002 r., działając na podstawie art. 32 ust. 1 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662), wystąpił w ramach pomocy administracyjnej do niemieckich władz celnych o przeprowadzenie weryfikacji dokumentów potwierdzających preferencyjne pochodzenie tkanin objętych procedurą dopuszczenia do obrotu według złożonego przez [...] Sp. z o.o. w Ł. zgłoszenia celnego.
Zgodnie z art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, jeżeli w przypadkach uzasadnionej wątpliwości nie udzielono odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia, władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeśli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Powołując się na powyższą regulację, organ celny I instancji uznał zgłoszenie celne złożone przez [...] Sp. z o.o. w Ł. za nieprawidłowe w części dotyczącej wymiaru cła, określił kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej 30% podwyższonej o 100% od wartości celnej towaru. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ celny II instancji.
Sąd I instancji uchylił decyzję organu II instancji wskazując, iż brak odpowiedzi od niemieckich władz celnych nie mógł automatycznie pozbawić importera prawa do korzystania z preferencyjnej stawki celnej. Sąd uznał, że powołanie się przez organy celne na zaistnienie uzasadnionych wątpliwości co do rzetelności skierowanych do weryfikacji dokumentów nastąpiło w sposób bardzo ogólny i mało precyzyjny. Stanowisko powyższe podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lipca 2005 r. o sygnaturze I GSK 498/05. Sąd podał ponadto, że wątpliwości sformułowane przez polskie organy celne we wniosku o weryfikację nie były "uzasadnionymi wątpliwościami" co do autentyczności dokumentów i statusu pochodzenia towaru. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył ponadto, że w aktach sprawy znajduje się pismo Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia 10 grudnia 2002 r. o nr [...], z którego wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego I w Łodzi otrzymał przesłane faxem z Ministerstwa Finansów pismo niemieckich władz celnych informujące o niezakończonej weryfikacji dowodów pochodzenia. Powyższe, zdaniem Sądu, stanowiło okoliczność wyjątkową, o której mowa w art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego.
W konkluzji organ wnoszący skargę o wznowienie postępowania podał, że uzyskane od niemieckich władz celnych wyniki kontroli stanowią okoliczność, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a z której organ celny nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. Zaistniała zatem merytoryczna przesłanka do wznowienia postępowania na podstawie art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania sądowego - pełnomocnik [...] Spółki z o.o. w Ł. wniósł o odrzucenie na posiedzeniu niejawnym wniesionej skargi z uwagi na fakt, że nie opiera się ona na ustawowej podstawie określonej w art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Alternatywnie wniósł o odrzucenie skargi na rozprawie z uwagi na niedopuszczalność wznowienia postępowania w związku z brakiem ustawowo określonych podstaw wznowienia bądź oddalenie skargi o wznowienie postępowania z uwagi na bezzasadność zgłoszonej podstawy wznowienia i brak wpływu wskazanych w skardze okoliczności na treść wydanego rozstrzygnięcia w sprawie.
Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podał, że postępowanie w sprawie zostało zakończone. Organ nie odniósł się do istnienia uzasadnionych wątpliwości, których zaistnienie powinno przesądzać o wdrożeniu procedury postępowania weryfikacyjnego i zakwestionowaniu zgłoszenia celnego. Stwierdził, że organy celne prowadząc postępowanie, przekroczyły zasady swobodnej oceny dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o domniemaniu wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed zamknięcia ulegającemu wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wywołania na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi (nieważnością), bez względu na to, czy nieważność miała wpływ na rozstrzygnięcie (art. 271 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze m.), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 273 § 1-3 powyższej ustawy) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą (art. 272 § 1-2 powyższej ustawy).
Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem, którego początek odnosi się do momentu powzięcia przez stronę wiadomości. W zależności od podstawy wznowienia, termin ten wynosi 1 lub 3 miesiące. W przypadku zaś powołania przyczyn restytucyjnych, o których mowa w art. 273 powyższej ustawy, termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zamykającym postępowanie poczytywane przez stronę jako nieważne jest dotrzymany, jeżeli skarga zostanie wniesiona do sądu właściwego przed upływem 3-ch miesięcy od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu wyroku.
Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 280 powyższej ustawy, toteż skarżący zobowiązany jest wykazać w niej pod rygorem odrzucenia skargi – przesłanki dopuszczalności wznowienia. Oznacza to oparcie skargi na ustawowej podstawie oraz podanie okoliczności, w odniesieniu do których sąd stwierdza zachowanie terminu. Sąd dokonujący badania przyjmuje, że strona dotrzymała terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przyczyn nieważności wówczas, gdy jest niewątpliwe, że skarga została złożona przed upływem 3-ch miesięcy od daty dowiedzenia się przez wnoszącego skargę o wyroku zapadłym w sprawie. W razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, można zadąć jego wznowienia (art. 273 § 2 powyższej ustawy).
Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też zawsze konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę, a więc badanie jej prawdziwości. Badanie takie zgodnie z art. 281 cytowanej wyżej ustawy przeprowadza się na rozprawie i Sąd rozstrzyga wówczas o dopuszczalności wznowienia, co też uczyniono w niniejszej sprawie.
Decydującą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ze skargi o wznowienie postępowania była okoliczność, czy nadesłana w dniu 17 sierpnia 2006 r. przez niemieckie władze celne informacja o wynikach weryfikacji dowodów preferencyjnego pochodzenia towarów przeprowadzonej na wniosek polskich organów celnych stanowi wykrytą okoliczność, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a z której organy celne nie mogły skorzystać w poprzednim postępowaniu. Sądy obu instancji przyjęły, że brak odpowiedzi od niemieckich władz celnych mógł automatycznie pozbawić importera prawa do korzystania z preferencyjnej stawki celnej, a powołanie się przez organy administracji celnej na zaistnienie uzasadnionych wątpliwości co do rzetelności skierowanych do weryfikacji dokumentów nastąpiło w sposób bardzo ogólny i mało precyzyjny. Oznacza to, że ta okoliczność faktyczna w dacie orzekania przez Sąd II instancji była znana stronom, poddana została ocenie Sądu, a więc nie jest nową w rzeczywistości.
Podkreślić przy tym należy, że Sąd I instancji, będąc związany granicami skargi kasacyjnej (zgodnie z art. 183 powyższej ustawy), rozpoznawał ją w ramach powołanej podstawy z art. 174 pkt 1 tej ustawy, a więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Powołanie tej podstawy spowodowało, że Sąd II instancji przy braku zarzutów prawa procesowego nie miał możliwości badania prawidłowości ustaleń przyjętych w zaskarżonym wyroku. W konsekwencji dla oceny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny był stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Ocena zaś przepisów prawa materialnego nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania.
W tej sytuacji ponowne otwarcie poprzedniego procesu jest niedopuszczalne, skoro w tych warunkach nie może doprowadzić do odmiennych ustaleń faktycznych, a tym samym do wydania orzeczenia końcowego o treści innej niż w poprzednim postępowaniu.
Należy przy tym zauważyć, że orzeczenia Sądu obu instancji dotyczą uchylenia decyzji organu II instancji, a to oznacza, że tok instancyjny nie był ostateczny i należało ponownie rozpoznać odwołanie strony od decyzji I instancji z uwzględnieniem treści wyroków obu instancji. Po wydaniu wyroku przez Sąd II instancji, organ II instancji, rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia 28 września 2005 r. uchylił decyzję I instancji i umorzył postępowania z uwagi na treść art. 65 § 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeksu celnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 75, poz. 802 z 2001 r. ze zm.), a więc przedawnienie, zaistniałe już w dacie 27 grudnia 2003 r.
W konsekwencji należy stwierdzić, że powołana przez wnioskodawcę formalna ustawowa podstawa wznowienia w rzeczywistości taką podstawą nie jest i dlatego skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 281, 289 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art. 204 pkt 1, 205 § 2 i 3 powyższej ustawy w związku z § 18 pkt 1 ppkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).