Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 czerwca 2005 r., oddalił skargę Spółki z o.o. Spedycja Międzynarodowa z siedzibą w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 22 października 2001 r. Agencja celna [...] Spedycja Międzynarodowa Sp. z o. o. - jako główny zobowiązany - dokonała zgłoszenia celnego o nr [...], wnioskując o objęcie procedurą tranzytu towaru w postaci samochodu osobowego marki Opel, rok produkcji 1995, nr nadwozia [...] o wartości 5800 DEM. Zgodnie z treścią dokumentu SAD towar należało dostarczyć do urzędu celnego przeznaczenia (Oddziału Celnego w Terespolu) do dnia 24 października 2001 r. Jako odbiorcę towaru wskazano [...] z Białorusi. Pismem z dnia 28 grudnia 2001 r. Oddział Celny w Terespolu poinformował, że przedmiotowego towaru nie przedstawiono w urzędzie celnym przeznaczenia, w związku z czym nie został wykonany obowiązek wynikający z procedury tranzytu. W trakcie prowadzonego postępowania celnego w sprawie uregulowania statusu celnego ww. towaru, Spółka nadesłała pismo wystawione przez Wydział Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w Grodnie Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Białorusi (wraz z tłumaczeniem), z którego wynikało, iż towar został wwieziony na teren Białorusi w dniu 30 listopada 2001 r. przez białoruski Urząd Celny "Zachodni Bug".
W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w Zgorzelcu zwrócił się do urzędu celnego przeznaczenia oraz dodatkowo do Oddziału Celnego w Sławatyczach z prośbą o potwierdzenie faktu wywozu towaru poza polski obszar celny. W odpowiedzi białoruski Urząd Celny "Zachodni Bug" poinformował, że nie posiada dokumentacji potwierdzającej fakt wwozu na terytorium Białorusi przedmiotowego samochodu, a towar nie został zarejestrowany w Urzędzie Celnym "Zachodni Bug" jako wwieziony na teren Białorusi.
Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) procedura tranzytu zostaje zakończona, gdy towary i odpowiednie dokumenty zostaną przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia. Uznał, iż co prawda art. 270 Kodeksu celnego daje możliwość dowodzenia faktów na podstawie dokumentów pochodzących od wymienionych w tym przepisie uprawnionych podmiotów państwa obcego, ale nie przyznaje im szczególnej mocy dowodowej, a zwłaszcza nie niweczy generalnych zasad wynikających ze znajdującej zastosowanie - z racji odesłania zawartego w art. 262 Kodeksu celnego – ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w szczególności z reguły wyrażonej w art. 191 Ordynacji, w świetle której organ ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu I instancji oznacza to, iż przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy organ bada wiarygodność i znaczenie poszczególnych dowodów w kontekście wszystkich zebranych dowodów.
Sąd I instancji zauważył również, iż polskie organy celne, sprawdzając prawdziwość podnoszonych przez stronę okoliczności faktycznych, oceniały również informacje uzyskane od innych organów w ramach dodatkowych czynności sprawdzających, zgodnie z zasadą prawdy materialnej wynikającą z art. 122 Ordynacji podatkowej. Obowiązek podjęcia wszelkich działań sprawdzających i wyjaśniających w celu uregulowania sytuacji towarów wobec których procedura zawieszająca (w tym procedura tranzytu) nie została zakończona, wynika bowiem wprost z art. 95 Kodeksu celnego.
Sąd podkreślił, iż strona skarżąca pominęła fakt, iż przedłożone przez nią pismo właściwego Wydziału Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Białorusi nie było jedynym dowodem, jaki został dopuszczony przez organy celne na mocy art. 270 Kodeksu celnego w związku z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej. Skoro jednak strona białoruska (Urząd Celny "Zachodni Bug") potwierdziła, iż sporny pojazd nie został zarejestrowany w tym urzędzie jako wwieziony na teren Białorusi i nie ma dokumentów potwierdzających okoliczność wwozu, to polskie organy celne miały podstawy do uznania, iż twierdzenia zawarte w piśmie Wydziału Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w Grodnie Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Białorusi nie są wiarygodne. Strona skarżąca swoje zarzuty w omawianym zakresie oparła zaś jedynie na polemice z organami co do trafności dokonanej przez nie oceny materiału dowodowego.
Odmienna ocena tych samych faktów i dowodów przez stronę nie może sama przez się dezawuować zaskarżonego orzeczenia z punktu widzenia zachowania przez organ odwoławczy dyspozycji wynikających z przywołanych przepisów Ordynacji i nie stanowi przesłanki do skutecznego formułowania tezy o istnieniu braków w materiale dowodowym. Stosownie do art. 101 § 2 Kodeksu celnego na stronie skarżącej jako głównym zobowiązanym ciążył obowiązek przedstawienia w wyznaczonym terminie i we wskazanym przez organ celny urzędzie celnym towaru w nie naruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organ celny w celu zapewnienia tożsamości towaru oraz przestrzegania przepisów procedury tranzytu. Z tych powinności skarżąca spółka się nie wywiązała, uchybiając procedurze tranzytu, wobec czego organ celny I instancji zasadnie wszczął postępowanie celne i po ustaleniu, iż doszło do usunięcia spornego towaru spod dozoru celnego, miał podstawy do zastosowania art. 211 § 1 Kodeksu celnego.
[...]Spedycja Międzynarodowa Sp. z o.o. w Szczecinie w skardze kasacyjnej złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku w całości i ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na przesłankach wynikających z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zrzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 122 i art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że organy podatkowe podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenia zasady równej mocy środków dowodowych oraz art. 270 kodeksu celnego przez "nieuznanie jego uchybienia",
- 2) naruszenie prawa procesowego, polegające na obrazie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna, będąc sformalizowanym środkiem prawnym, aby mogła zostać rozpoznana musi odpowiadać wymogom, o których mowa w art. 176 p.p.s.a., tj. musi zawierać: a) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia; b) wskazanie czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; c) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; d) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2 art. 174). Za przytoczenie podstaw kasacyjnych należy uznać wskazanie przepisów prawa, które zdaniem strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd z jednoznacznym oznaczeniem formy tego naruszenia, określonej w art. 174 p.p.s.a. Z uwagi na trudności, jakie mogą pojawić się przy konstruowaniu środka odwoławczego od orzeczeń sądów administracyjnych pierwszej instancji, uprawnienia do sporządzania skargi kasacyjnej przyznane zostały wyłącznie podmiotom, o których mowa w art. 175 p.p.s.a., których kwalifikacje zawodowe mają dawać gwarancje prawidłowego sformułowania podstaw kasacyjnych.
W rozpoznawanej sprawie autor wniesionej skargi wskazał wyraźnie, że z woli strony skarżącej skarga kasacyjna została oparta na przesłankach wynikających z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Z regulacji prawnej zawartej w ww. przepisie wynika, jak już wspominano powyżej, iż skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W ramach podstawy kasacyjnej z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. strona podniosła jednak zarzut naruszenia art. 122, art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 270 Kodeksu celnego, a następnie zarzut naruszenia art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 7 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny, związany na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. granicami skargi kasacyjnej, niepozwalającymi mu na korygowanie przepisów błędnie powołanych w środku odwoławczym, zobligowany był uznać, że tak sformułowana skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Niezależnie od stwierdzenia, że przytoczone w niej przepisy Ordynacji podatkowej i Kodeksu celnego nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc nie mogły być naruszone bezpośrednio przez Sąd w zaskarżonym wyroku, należało zakwestionować zaliczenie przez stronę tych przepisów do przepisów prawa materialnego. Nie ulega wątpliwości, że zagadnienia dotyczące procedowania przed organami celnymi są elementami procedury administracyjnej i nie mogą być traktowane jako prawo materialne. Skoro zatem powołane przez skarżącą przepisy są przepisami prawa procesowego, to ewentualny błąd Sądu I instancji w zakresie ich oceny czy interpretacji mógł być zwalczany wyłącznie przez powołanie w skardze kasacyjnej art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a nie jak uczyniła to strona skarżąca – art. 174 pkt 1. Co więcej, dla postawienia skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej należało wykazać, że uchybienie tym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Autor skargi kasacyjnej nie wytknął jednak zaskarżonemu orzeczeniu tego typu skutków uchybień procesowych Sądu I instancji. Należy również podkreślić, że z wyjątkowo lakonicznego, de facto - kilkuzdaniowego (biorąc pod uwagę obszerniejszą "część historyczną") - uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego wynika, iż celem strony skarżącej było zakwestionowanie stanu faktycznego, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Strona przyznała bowiem, że materiał dowodowy uzyskany w toku postępowania celnego nie był kompletny i wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi. Zdaniem strony, nieprawidłowe orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powoduje, że skarżący ponosi konsekwencje wadliwej pracy organów celnych Białorusi (podkreśl. Sądu). Stwierdzić jednak należy, że zebranie całego materiału dowodowego, zgodnie z treścią art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej to zebranie dowodów, dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów, których określenia dokonuje organ celny mając na uwadze będące podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy przepisy prawa materialnego.
Jak przyjął Sąd orzekający za organami celnymi – faktem mającym znaczenie dla ustaleń prawnych było niezakończenie procedury tranzytu. Organ celny ocenił wszelkie zgromadzone w toku postępowania dowody, dwukrotnie zweryfikował pismo MSZ Republiki Białorusi, o którym mowa w pismach procesowych strony, i uznał, że nie istnieją żadne przekonywujące dowody świadczące o wwozie towaru przedstawionego w ramach procedury tranzytu na Białoruś. Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej, iż dokumenty uzyskane od instytucji nadrzędnej nad białoruskim urzędem celnym są wiarygodne nie zostały poparte żadnym dowodem lub twierdzeniem, które by je uprawdopodobniły w sposób przekonywujący.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną nie dopatrzył się także naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe oparcie podstawy kasacyjnej o ww. przepis wymaga jednak powiązania tego zarzutu ze wskazanymi enumeratywnie w skardze kasacyjnej przepisami prawa materialnego. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej strona nie wywiodła naruszenia przepisów materialnoprawnych skutkujących wadliwym zastosowaniem powołanego przez nią przepisu procedury sądowoadministracyjnej, nie wskazała bowiem żadnych przepisów materialnych, poza art. 7 Konstytucji RP, o którym mowa poniżej, naruszonych przez Sąd I instancji.
Zgodnie natomiast z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszania prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Strona skarżąca zarzutu naruszenia art. 135 nie uzasadniła, podniosła jedynie, że naruszenie tego przepisu polegało na tym, że Sąd nie stosując środków przewidzianych w art. 135 p.p.s.a. utrzymał decyzję sprzeczną z regulacjami prawnymi. W skardze kasacyjnej nie sprecyzowano jednak, jakie regulacje skarżąca ma na myśli.
Należy też mieć na uwadze, że omawiany przepis jest niejako dopełnieniem przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W skardze kasacyjnej nie podniesiono jednak zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. i nie wykazano, że rozstrzygając sprawę w jej granicach Sąd powinien uwzględnić skargę, albowiem miały miejsce jeszcze inne uchybienia, wpływające na ocenę legalności decyzji niż te, przytoczone w skardze. Artykuł 135 p.p.s.a. ma natomiast zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego.
Zarzut naruszenia art. 7 Konstytucji RP, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, również nie jest zasadny. Wnoszący skargę kasacyjną skorzystał z prawa do rozstrzygnięcia jego sprawy przez organy państwa, organy te ustalając wysokość długu celnego działały w granicach i na podstawie obowiązującego prawa, zaś wyrok Sądu I instancji znajduje oparcie w powołanych przepisach ustawowych, które nie naruszają Konstytucji.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.
W konsekwencji dotychczasowych wywodów trzeba przyjąć - wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej - że organy celne obu instancji nie naruszyły przepisów prawa procesowego lub materialnego, wobec czego skargę należało oddalić, kierując się dyspozyć-wynikającąz art. 151 p.s.a.