Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 października 2004 r. o sygn. akt GSK 351/04 odrzucił skargi kasacyjne C. Ż.od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. - Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 29 października 2003 r. o sygn. akt I SA/Kr 1634/03 i od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 czerwca 2003 r. o sygn. akt V SA 3148/00 z wniosków "O. – H. Z. Ż." z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem z dnia 28 lutego 1994 r. o sygn. akt SA/Kr 2078/93 w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] czerwca 1993 r. nr [...] oraz zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 lutego 1994 r. o sygn. akt V SA 1612/96 w przedmiocie należności celnych.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przyczyną odrzucenia skarg kasacyjnych było wadliwe skonstruowanie podstaw kasacyjnych, gdyż skarżąca w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania powołała przepisy kodeksu postępowania cywilnego, tj. art. 3931 § 2 k.p.c. a nie przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi w skargach kasacyjnych naruszenie przepisów postępowania cywilnego polegające na nierozpoznaniu przed wydaniem orzeczenia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania oraz naruszenie przepisów postępowania polegające na zaniechaniu wezwania skarżącej do podania podstawy wznowienia postępowania oraz nieuwzględnienie faktu wykazania takiej podstawy w piśmie pełnomocnika z tej przyczyny, że podstawa żądanego wznowienia nie została podana. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wskazując konkretnych przepisów p.p.s.a., którym uchybił Sąd, nie określiła granic rozpoznania skargi kasacyjnej, co stanowiło nieusuwalną wadę konstrukcyjną tego środka zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne zawarte w trzech ustawach, tj. w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a. i w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271). Z tym dniem przestała też obowiązywać ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368), która zezwalała na odpowiednie stosowanie przepisów postępowania cywilnego przy wnoszeniu nadzwyczajnych środków odwoławczych od orzeczeń Sądu. Powołując się na treść art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Przepisy wprowadzające...
Sąd podkreślił, że w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem NSA przed dniem 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego strona mogła w terminie do dnia 31 marca wnieść skargę kasacyjną na podstawie przepisów nowej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie skargi kasacyjne wniesiono w trybie tej ustawy, stąd do podstaw kasacyjnych obydwu skarg zastosowanie miały przepisy p.p.s.a., nie zaś przepisy k.p.c.
W dniu 17 kwietnia 2009 r. C. Ż. złożyła, na podstawie art. 271 pkt 1 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt GSK 351 /04 i wniosła o uchylenie wspomnianego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz merytoryczne rozpoznanie skarg kasacyjnych.
W uzasadnieniu skargi C.Ż. podniosła, że wady odrzuconych skarg kasacyjnych wynikały z faktu, iż skarżąca bez swojej winy nie była należycie reprezentowania w postępowaniu przed Sądem. Skarżąca wyjaśniła, że adwokat J.R. został powiadomiony przez Okręgową Radę Adwokacką w W. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie w dniu 29 marca 2004 r. co wynika z pisma pełnomocnika z dnia 19 stycznia 2005 r. Natomiast ustawowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 31 marca 2004 r. Wobec tego, ze względu na brak wystarczającego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy skarga nie mogła być należycie przygotowana. Skarżąca nie może zatem ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z tej sytuacji. Powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 18/07 skarżąca podkreśliła, że realizacja prawa podmiotu do sądu jest istotniejsza od potrzeby przyspieszenia postępowania sądowego, czego rezultatem powinno być merytoryczne rozpoznanie skarg kasacyjnych.
W odpowiedzi Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowego i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z treści skargi o wznowienie postępowania wynika jednoznacznie, że strona skarżąca domaga się wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 5 października 2004 r. postanowienia w sprawie o sygn. akt GSK 351/04, którym to orzeczeniem zostały odrzucone skargi kasacyjne C. Ż. od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. - Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia 29 października 2003 r. o sygn. akt I SA/Kr 1634/03 oraz od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z 30 czerwca 2003 r. o sygn. akt V SA 3148/00.
Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Z treści powołanego wyżej przepisu prawa wynika także, że sąd może po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W przypadku oparcia skargi o wznowienie postępowania na podstawach nieważności określonych w art. 271 pkt. 1 i 2 p.p.s.a. należy ocenić przesłanki warunkujące dopuszczalność wznowienia a połączenie dopuszczalności wznowienia postępowania z rozpoznaniem sprawy będzie uzasadnione wówczas, gdy skarga o wznowienie byłaby oparta na przyczynach restytucyjnych (vide Komentarz do art.281 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Zakamycze, 2006, wyd. II. i powołana tam literatura).
W petitum skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca wskazuje jako podstawę wznowienia przepis art. 271 pkt.1 p.p.s.a. Należy jednak podkreślić, iż z treści uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że C. Ż. wskazuje na okoliczności, które w jej ocenie stanowią o tym, że w postępowaniu zakończonym postanowieniem odrzucającym skargi kasacyjne nie była należycie reprezentowana i tym samym była pozbawiona możności działania, tj. wniesienia skargi kasacyjnej przygotowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, który miałby zagwarantowany termin do sporządzenia pisma umożliwiającego rzetelne jej sporządzenie. Oznacza to, że skarżąca odwołuje się także do podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt.2 p.p.s.a.
W tym miejscu należy przypomnieć, że przepis art. 271 pkt. 1 i 2 p.p.s.a. wskazuje na nieważność postępowania jako podstawę wznowienia, określając przyczyny nieważności postępowania, które będą skutkowały uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy nieważność miała jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie przypomnieć należy, że przepis art.271 pkt.1 p.p.s.a. stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Ze skargi o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wynika aby strona skarżąca wskazała, iż w składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który sporządził i ogłosił postanowienie z dnia 5 października 2004 roku, zasiadała osoba nieuprawniona bądź sędzia wyłączony z mocy ustawy.
W szczególności brak jest w skardze o wznowienie postępowania wykazania, że w składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasiadała osoba nie będąca sędzią, nieposiadająca kwalifikacji sędziowskich lub osoba będąca sędzią ale orzekająca bez tzw. delegacji do orzekania w sądzie administracyjnym. Również brak jest w skardze o wznowienie postępowania argumentacji wskazującej, że w stosunku do któregokolwiek z członków składu orzekającego zachodzi ustawowa przesłanka wyłączająca tegoż sędziego od orzekania w tej sprawie, a które to przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w treści art.18 p.p.s.a.
W związku z powyższym należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszono, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi (vide wyrok NSA z 19.04.2005 r. GSK 1242/04 niepublikowany i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego, postanowienie WSA z 26.04.2007 r. II SA/Wa 667/06 niepublikowane).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, w zakresie odnoszącym się do podstawy wznowieniowej określonej w art. 271 pkt.1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy należy uznać, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 271 pkt.1 p.p.s.a., bowiem z przyczyn wyżej wskazanych opisana podstawa wznowienia w tej sprawie nie zachodzi.
W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Z tym, że ustawodawca odmiennie ustalił sposób liczenia tegoż terminu w przypadku oparcia skargi na przyczynach restytucyjnych (art. 273 p.p.s.a.) i na przyczynach nieważności (art. 271 p.p.s.a.). W przypadku oparcia skargi o wznowienie na przyczynach określonych w art. 271 pkt.1 i 2 p.p.s.a. trzymiesięczny termin, o którym mowa w art.277 p.p.s.a. biegnie od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowadministracyjnego skarżąca wskazuje, że o podstawie wznowienia dowiedziała się w dniu 20 stycznia 2009 r.. W aktach sprawy znajduje się dowód w postaci zwrotnego potwierdzenia doręczenia pełnomocnikowi skarżącej odpisu postanowienia wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 5 października 2004 roku.
Wynika z niego, iż opisane wyżej postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 8 grudnia 2004 r.. Oznacza to, że skarga o wznowienie postępowania oparta na podstawie wznowieniowej określonej w art. 271 pkt.2 została wniesiona bez zachowania terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a.
Jedynie na marginesie można podnieść, że wskazywany w uzasadnieniu skargi wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie o sygn. akt P 18/07 orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisu ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.-Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), a przepis tej ustawy nie mógł mieć i nie miał zastosowania w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 281 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.