Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 896/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. N. (dalej: skarżący, strona) na postanowienie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: Minister) z 30 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 13 lipca 2020 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości orzekła o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za niepodatkowe należności określone decyzją nakazującą zwrot środków przekazanych P. Sp. z o.o. tytułem dofinansowania realizacji projektu. Decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 16 lipca 2020 r.
Strona wystąpiła z odwołaniem z 28 lipca 2020 r., które zostało nadane w placówce pocztowej 31 lipca 2020 r.
Postanowieniem z 28 sierpnia 2020 r. Minister stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Skarżący pismem z 8 września 2020 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu podniósł, że odwołanie zostało w istocie wniesione w dniu 30 lipca 2020 r., a nie w dacie wskazanej przez operatora pocztowego. Wyjaśnił, że reprezentująca go Kancelaria Radców Prawnych [...] sp. komandytowa w W. (dalej: kancelaria) zawarła z Pocztą Polską S. A. umowę na świadczenie usług w zakresie odbioru przesyłek oraz powszechnych usług pocztowych, zgodnie z którą przesyłki odbierane w siedzibie kancelarii powinny być nadawane w dniu ich odbioru. Zdaniem skarżącego, przesyłka obejmująca odwołanie została odebrana przez listonosza 30 lipca 2020 r., a tym samym winna być nadana w tym samym dniu, a nie w dniu następnym. Z tego względu uznać należy, że skarżący nie uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez swojej winy.
Postanowieniem z 30 listopada 2020 r. Minister odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Z przedstawionego przez stronę dokumentu w postaci książki nadawczej kancelarii z odręcznie pisaną datą "30.07.2020 r." wynika, że kancelaria wykazała cztery przesyłki listowe rejestrowane. Książkę nadawczą opatrzono pieczęcią z datownikiem poczty i datą 31 lipca 2020 r. Z załączonej do odwołania od decyzji koperty wynika, że przesyłka została zarejestrowana pod numerem nadawczym [...] i opatrzona pieczęcią z datownikiem poczty i datą 31 lipca 2020 r. W ocenie Ministra, skarżący nie przedstawił przeciwdowodu, który obalaliby domniemanie daty nadania przesyłki wynikające z urzędowej pieczęci, co potwierdza odpowiedź Poczty Polskiej na zgłoszenie reklamacyjne z 4 września 2020 r.
Minister podniósł, że skoro Poczta Polska nie potwierdziła wystąpienia okoliczności powołanych przez kancelarię, to twierdzenie skarżącego nie może zostać uznane za jednoznaczne. Brak jest podstaw do uznania, że opisane zdarzenie miało miejsce i nie może prowadzić do uzasadnionego przepuszczenia, że zdarzenie to spowodowało brak winy po stronie kancelarii w dochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Z tego względu bez znaczenia pozostaje umowa zawarta przez kancelarię na świadczenie usług w zakresie odbioru przesyłek.
Skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć na uwadze jego interes oraz skutki, jakie może rodzić zaniedbanie w podejmowaniu czynności procesowych. Sam pełnomocnik skarżącego stwierdził, że książki nadawcze nie są oddawane tego samego dnia przez osobę odbierającą z ramienia Poczty Polskiej S.A. korespondencję, zatem pełnomocnik nie mógł zweryfikować prawidłowości nadania przesyłek. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że braku możliwości weryfikacji daty nadania odwołania nie można upatrywać w wystąpieniu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, ale przyjętej przez kancelarię i samego pełnomocnika praktyki odbioru książek nadawczych. W rozpatrywanej sprawie przyjęta przez kancelarię praktyka niewątpliwie przyczyniła się w wystąpieniu negatywnych konsekwencji procesowych dla skarżącego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra z dnia 30 listopada 2020 r. skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji, a także o zasądzanie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący nie ponosi winy za uchybienie terminu, bowiem prawidłowo i w terminie nadał przesyłkę poleconą zawierającą odwołanie od decyzji. Błąd pracownika urzędu pocztowego miał istotny wpływ na ocenę zaistniałej sytuacji i zachowanie pełnomocnika w świetle przesłanki braku winy z art. 58 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.). Pełnomocnik dochował należytej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków wysyłając odwołanie w terminie za pośrednictwem Poczty Polskiej. Nie ponosi on winy w zarejestrowaniu nadania dzień później przez organy pocztowe. Z protokołu odbioru przesyłek wynika bowiem, że została ona nadana 30 lipca 2020 r.
Uzasadniając oddalenie skargi WSA wskazał, że zgromadzone w sprawie dowody jednoznacznie wskazują na to, że przesyłka pocztowa obejmująca odwołanie została nadana u operatora pocztowego 31 lipca 2020 r., co potwierdza data stempla pocztowego uwidoczniona na kopercie, w której nadano odwołanie. Jak wynika natomiast z kopii jednej ze stron z książki nadawczej kancelarii – data "30.07.2020 r." została wpisana ręcznie i nie została poświadczona w sposób urzędowy przez pracownika operatora pocztowego, skoro znajdująca się na niej pieczęć pocztowa niewątpliwie została opatrzona datą 31 lipca 2020 r. i to tę datę należy uznać za urzędowe potwierdzenie przyjęcia i nadania (zgodnie z umową) przesyłki zawierającej odwołanie. Zdaniem WSA, datę faktycznego nadania przesyłki potwierdza również pismo Poczty Polskiej S.A. z 28 września 2020 r. – stanowiące odpowiedź na złożoną przez kancelarię reklamację – w którym jednoznacznie wyjaśniono, że przesyłki wskazane w książkach nadawczych z dnia 30 i 31 lipca 2020 r. zostały przyjęte do obrotu pocztowego w dniu 31 lipca 2020 r. i po opracowaniu w tym samym dniu zostały wyekspediowane do WER Warszawa.
Tym samym nie można było przyjąć, co słusznie stwierdził Minister, że skarżący obalił domniemanie wynikające z urzędowego potwierdzenia nadania przesyłki w dacie wynikającej ze stempla pocztowego (31 lipca 2020 r.). Za takie nie można było bowiem przyjąć odręcznie wskazanej daty "30.07.2020 r.", lecz należało uznać, że dopiero odbiór przesyłki w dacie potwierdzonej urzędowo – zarówno w książce nadawczej kancelarii, jak i na kopercie, w której nadano odwołanie – stanowił datę jej nadania u operatora pocztowego.
Sąd I instancji za prawidłową uznał ocenę organu, że zapisy umowy łączącej kancelarię z operatorem pocztowym pozostawały bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, skoro brak jest dowodu na to, że przesyłka została odebrana przez listonosza 30 lipca 2020 r. W uzasadnieniu wyroku podzielono również pogląd, że skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie dołożył wszelkich starań by zabezpieczyć się w terminowym złożeniu odwołania, a co najmniej nie dopilnował, by uzyskać urzędowe potwierdzenie jego złożenia w terminie, co mogłoby obalić domniemanie wynikające z urzędowego stwierdzenia daty nadania przesyłki. Okoliczności świadczące o niepodjęciu przez profesjonalnego pełnomocnika działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu musiały zostać wzięte przez organ pod uwagę przy ocenie przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a. i wywrzeć bezpośrednie negatywne skutki dla skarżącego.
WSA uznając zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu zauważył jednak, że w postępowaniu o przywrócenie terminu nie rozstrzyga się kwestii dochowania przez stronę terminu do dokonania czynności procesowej. Właściwe do tego byłoby zaskarżenie postanowienia Ministra z 28 sierpnia 2020 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Trudno bowiem zdaniem Sądu I instancji zaakceptować sytuację, gdy strona korzysta z instytucji przywrócenia terminu, której istota polega na uznaniu uchybienia terminu, a jednocześnie próbuje uprawdopodobnić brak winy w jego uchybieniu poprzez próbę wykazania, że działała terminowo.
Od wyroku WSA w Warszawie z 17 czerwca 2021 r. J. N. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.):
- 1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, w której skarżona decyzja naruszała art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez nieprawidłowe rozpatrzenie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie w ocenie dowodu z dokumentu, tj. "zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 30.07" oraz "zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 31.07" w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.;
- 2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, w której skarżona decyzja naruszała art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji, w szczególności w zakresie oparcia uzasadniania wyłącznie o dowód z dokumentu w postaci książki nadawczej, z pominięciem dowodów w postaci "zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 30.07" oraz "zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 31.07" w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.;
- 3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, w której skarżona decyzja naruszała, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 58 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż wolą skarżącego było nadanie odwołania w terminie, zaś z przyczyn od niego niezależnych (wynikających z zaniedbania Poczty Polskiej), tj. bez jego winy, odwołanie zostało nadane po terminie, a zatem wszystkie ustawowe przesłanki przywrócenia terminu zostały spełnione, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpatrzenie skargi na postanowienie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 30 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ewentualnie, w przypadku uznania, iż istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a nadto zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie według norm prawem przepisanych. W skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Funduszy i Polityki Regionalnej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu, należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika, że w piśmie tym należy jedynie uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie uprawdopodabniające okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, które to okoliczności stanowią zasadniczą przesłankę przywrócenia terminu. Zarówno orzecznictwo, jak i piśmiennictwo są zgodne, że uprawdopodobnienie istnienia tej przesłanki (braku winy) jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA/Kr 1977/00). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określa się jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, Nowe Prawo 1980, nr 3, s. 75).
Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy. Istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania organu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione przez skarżącego kasacyjnie okoliczności dotyczące uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz przedłożone dowody ("zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 30.07" oraz "zestawienie przesyłek w obrocie krajowym odebranych w ramach usługi Firmowa Poczta w dniu 31.07") w sposób dostateczny uprawdopodobniły brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Z przedłożonych przez skarżącego zestawień wynika, iż korespondencja była odbierana z Kancelarii dwukrotnie w ciągu wskazanych dwóch dni, tj. raz 30 lipca 2020 r. oraz drugi raz 31 lipca 2020 r. W zestawieniu datowanym na dzień 30 lipca 2020 r. widnieją 4 sztuki przesyłek listowych rejestrowych, których odebranie zostało potwierdzone u dołu strony przez oddelegowanego pracownika urzędu pocztowego. W zestawieniu zaś z dnia 31 lipca 2020 r. widnieje 1 sztuka przesyłek listowych rejestrowych, co również zostało poświadczone jako odebrane przez pracownika urzędu pocztowego. Powyższe w całości koresponduje z treścią przedłożonych wydruków z książki nadawczej, odpowiednio z dnia 30 lipca 2020 r. (wysyłka czterech listów) oraz 31 lipca 2020 r. (wysyłka jednego listu).
Niezależnie od podpisów złożonych na ww. zestawieniach, poświadczających odbiór korespondencji przez pracownika poczty w dwóch różnych dniach, wskazać należy, że gdyby odbiór wszystkich pięciu listów miał się odbyć tego samego dnia, tj. 31 lipca 2020 r. zestawienie przesyłek odebranych byłoby jedno, jak również wpisy w książce nadawczej znalazłyby się na tej samej stronie. Ponadto, przedłożone dowody należało ocenić w odniesieniu do postanowień umowy łączącej Kancelarię z Pocztą Polską S.A., w myśl której (załącznik nr 5) Poczta Polska jest zobowiązana do odbioru poczty raz dziennie.
Tym samym nie sposób przyjąć, że pracownik urzędu pocztowego jednego dnia odebrał korespondencję aż dwa razy. Z przedmiotowej umowy (zgodnie z załącznikiem nr 6 do ww. umowy – ust. 3 lit. h umowy) wynika, że odbierana korespondencja powinna zostać nadana tego samego dnia, czyli przesyłka odebrana w dniu 30 lipca 2020 r. powinna być nadana w tym właśnie dniu. W konsekwencji, Kancelaria mogła być przekonana o zachowaniu przez pracowników urzędu pocztowego należytej staranności celem dochowania warunków zawartej umowy, a w konsekwencji nadania przesyłek w dniu ich odebrania, nie zaś dnia następnego.
Dodatkowo podnieść należy, że Poczta Polska S.A. w piśmie z 28 września 2020 r. – stanowiącym odpowiedź na złożoną przez Kancelarię reklamację – nie wykluczyła, że mogło dojść do pomyłki w zakresie daty nadania spornej korespondencji.
Reasumując, organ winien zatem przyjąć, że przedłożona dokumentacja uprawdopodobniła brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna wniosek J. N. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 203 pkt 1 p.p.s.a.