Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu skargi E. T. (dalej: Skarżący), na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2018 r. (dalej: Prezes KRUS), wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję.
Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że:
Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., na podstawie art. 104 § 1 i 2 oraz art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 59 ust. 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2016 poz. 277 ze zm., dalej: ustawa o ubezpieczeniu rolników), po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego z dnia [...] sierpnia 2017 r. o umorzenie zadłużenia, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, za okres od 1 kwartału 1994 r. do 4 kwartału 1998 r., postanowił umorzyć postępowanie administracyjne.
W uzasadnieniu wskazał, iż wyrokiem z 18 stycznia 2018 r. (I SA/Ke 668/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, uchylił decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2017 r., wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Podał, iż przyczyną uchylenia było nie ustalenie, w sposób prawidłowy i wyczerpujący, okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, przez co naruszył art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a
Rozpoznając sprawę na skutek uchylenia decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, Prezes KRUS w jego ocenie, uwzględnił on art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r., zgodnie z którym, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Uznał bowiem, że składki na ubezpieczenie społeczne rolników, obejmujące okres od 1 kwartału 1994 r. do 4 kwartału 1998 r. uległy przedawnieniu i zostały odpisane z konta wnioskodawcy jako przedawnione, z uwagi na upływ 10-letniego ustawowego okresu ich przedawnienia.
Jednocześnie organ rentowy, dokonał zabezpieczenia tych należności w postaci ustanowienia hipoteki, na nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne. Zaległości za okres od 1 kwartału 1994 r. do 4 kwartału 1998 r., zgodnie z zawiadomieniami Sądu Rejonowego we W., z dnia [...] października 1998 r. i [...] sierpnia 2005 r. zostały więc zabezpieczone wpisami hipoteki, których łączna wartość wynosi 8.004 zł.
Wskazał, iż zgodnie z art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednak po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zabezpieczenie hipoteczne spowodowało, że zaległości składkowe objęte tym wpisem nie obciążają konta składkowego (ubezpieczeniowego) Skarżącego, a wyłącznie obciążają nieruchomość i dlatego mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki.
Przywołał treść art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, zgodnie z którym Prezes KRUS może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego, mając na uwadze stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Podkreślił, że przedmiotem postępowania o umorzenie mogą być jedynie należności figurujące na koncie ubezpieczonego, a nie na zabezpieczeniu hipotecznym.
Zdaniem Prezesa KRUS, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej i brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy. W jego ocenie, organu taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Nie zmienia tego fakt, że w związku z zabezpieczeniem hipotecznym, wnioskodawca w dalszym ciągu pozostaje dłużnikiem rzeczowym.
Sąd I instancji, po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z dnia 14 czerwca 2018r. uchylił zaskarżoną decyzję.
Podkreślił, iż sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. (I SA/Ke 668/17), uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Prezesa KRUS, zarzucając, że organ wypowiadając się w uzasadnieniu na temat istnienia długu Skarżącego zawarł sprzeczne wnioski, co do istnienia przedmiotu postępowania. Stwierdził bowiem, że wnioskowane zaległości zostały odpisane z konta Skarżącego, z uwagi na upływ okresu ich przedawnienia, a w dalszej części, przywołując art. 41b pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, stwierdził, że jedynie uregulowanie kwoty 9.137,70 zł będzie podstawą dla Kasy do wydania zezwolenia na wykreślenie wpisów hipoteki w księdze wieczystej.
W ocenie Sądu powyższe stwierdzenie sugerowało, że dług (zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie) istnieje. Tym samym wystąpiły uzasadnione wątpliwości, wymagające w ponownym postępowaniu wyjaśnienia, czy istniał przedmiot sprawy administracyjnej.
Podkreślił, że wskazania co do dalszego postępowania zawarte w ww. wyroku, obejmowały przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art. 7 k.p.a., co do istnienia długu w postaci zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz poddanie ustalonych faktów analizie prawnej w kontekście przedawnienia zaległości, biorąc pod uwagę szczegółowo wymienione przez Sąd przepisy w zakresie przedawnienia należności składkowych oraz dokonując wykładni art. 41b ust. 2 u.s.r. przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd I instancji stwierdził, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę wytycznych zawartych w ww. wyroku, a tym samym naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U 2017 poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.)
Prezes KRUS nie usunął sprzeczności w zakresie istnienia przedmiotu sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji budzi wątpliwości, czy dług Skarżącego (zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników) istnieje. Organ wskazał bowiem, że dług nie istnieje, ponieważ składki uległy przedawnieniu i nie obciążają już konta składkowego Skarżącego. Wskazując na zabezpieczenie tego samego długu hipoteką podkreślił, że w związku z treścią art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, dług ten może być egzekwowany z przedmiotu hipoteki, co oznacza, że dług istnieje.
Sprzeczności tej nie usuwa twierdzenie, że przedmiotem postępowania o umorzenie mogą być jedynie należności figurujące na koncie ubezpieczonego, a nie na zabezpieczeniu hipotecznym. Stanowisko takie nie znajduje bowiem oparcia w przepisach prawa dotyczących umorzenia zaległości.
Prezes KRUS nie zrealizował również zaleceń Sądu zawartych w wyroku z 18 stycznia 2018 r. w zakresie analizy prawnej przedawnienia należności składkowych. Przywołany został art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, jednak pominięte zostały wskazane przez Sąd przepisy prawa, które powinny być poddane analizie przy rozważaniu przedawnienia.
Prezes KRUS nie dokonał również wykładni przepisu art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12, a ograniczył się jedynie do przywołania treści samego przepisu. Natomiast w uzasadnieniu wyroku z 18 stycznia 2018r. wskazano, iż wykładnia art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2018r. poz. 800 ze zm., dalej: ordynacja podatkowa), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem, że art. 70 § 6 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunału wskazał, że art. 70 § 6 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki".
Obecnie, a więc po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw, (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 ordynacja podatkowa w brzmieniu: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 ordynacji podatkowej w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału.
Natomiast oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd, także przepisu art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników. Przepis ten objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności, jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r., art. 70 § 6 ordynacji podatkowej. Tak więc ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości Skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Podkreślił więc, że przepis art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległy przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.
Brak rozważań dotyczących przedawnienia zaległości w kontekście wskazanych przez Sąd przepisów prawa, pominięcie wykładni art. 41b ust 2 u.s.r. zgodnej z opisanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego oraz sprzeczność w zakresie istnienia przedmiotu sprawy, świadczy o tym, że organ zupełnie pominął kwestie objęte uzasadnieniem wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Prezes KURS zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:
- I. naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a., poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli przepisów zastosowanych przez organ administracyjny, a mianowicie art. 41 b ust.2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, co spowodowało uchylenie decyzji, podczas, gdyby Sąd dokonał prawidłowej kontroli art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników skargę by oddalił,
- 2. art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z wyrokiem z dnia 8 października 2013r. Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12, przez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, co spowodowało, że Sąd niezasadnie przyjął, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące art.70 § 6 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2002r., odnosi się również do art. 41b ust.2 ustawy. o ubezpieczeniu rolników i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zostały zaburzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach kompetencje Trybunału Konstytucyjnego określone w Konstytucji RP, do stwierdzenia niezgodności przepisów ustawy z ustawą zasadniczą, a to oznacza, że stwierdzenia niezgodności art. 41 b ust.2 ustawy o ubezpieczeniu rolników z Konstytucją RP, dokonał nieuprawniony konstytucyjnie Sąd,
- 3. art. 1, art. 3 § 1 i § 2 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., polegające na przekroczeniu granic danej sprawy i objęciu kontrolą tej części działania organu administracyjnego, która nie podlega kontroli sądownictwa administracyjnego, lecz należy do kompetencji sądu powszechnego, jako sprawa o charakterze sprawy z zakresu ubezpieczenia społecznego. Sąd naruszył w ten sposób przepisy ustrojowe, z tej przyczyny uprawnione jest przyjęcie przez organ administracyjny, że naruszenie tych przepisów może być wskazane także w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.,
- 4. art. 135, art. 153 p.p.s.a., w związku z art. 83a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778, ze zm.), polegające na uchyleniu decyzji z jednoczesnym wskazaniem w uzasadnieniu wyroku dalszego postępowania organu administracyjnego w zakresie przedawnienia składek, który nie spowoduje załatwienia sprawy, gdyż konieczne będzie wszczęcie nowego odrębnego postępowania w innym trybie i podlegającego kontroli sądu powszechnego,
- 5. art. 105 § 1 k.p.a., polegające na przyjęciu przez Sąd, że brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego przez organ administracyjny, podczas gdy przedawnienie należności składkowych na koncie osobistym dłużnika E. T. i hipoteczne zabezpieczenie należności składkowych, które może być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki, spowodowało bezprzedmiotowość wniosku o umorzenie należności składkowych, a tym samym konieczność umorzenia postępowania administracyjnego,
- 6. art. 1 i 2 p.p.s.a., w związku z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018r., poz. 1360), poprzez przekroczenie granic kompetencji sądu administracyjnego i objęcie kontrolą zakresu działania organu administracyjnego w zakresie przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zastrzeżonego do właściwości sądów powszechnych;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:
- 1. art. 41 b ust. 2 ustawy. o ubezpieczeniu rolników, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie za przepis niekonstytucyjny w związku z wyrokiem z dnia 8 października 2013r. Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12 i jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten nie był przedmiotem rozpatrywania przez Trybunał Konstytucyjny, a tym samym przepis ten nie został zakwestionowany przez ten organ,
- 2. art.59 § 1 pkt 9 ordynacji podatkowej, w zw. z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy niezapłacone przez Skarżącego składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1994r. do IV kwartału 1998r,.obciążające konto osobiste wygasły, a te zabezpieczone hipotecznie nie uległy przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być dochodzone tylko z przedmiotu hipoteki i nie mogą być przedmiotem postępowania o ich umorzenie,
- 3. art. 36 ust. 1 pkt 1,10 i ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu rolników, poprzez przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego i objęcie kontrolą zakresu działalności organu administracyjnego, który jest zastrzeżony dla właściwości sądów powszechnych, a mianowicie dotyczącego przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych na hipotece gospodarstwa rolnego Skarżącego,
- 4. § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 22 lutego 2017r. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2017r., poz. 367), polegające na poddaniu kontroli kwestii przedawnienia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników, podczas gdy sprawy związane z przedawnieniem należności składkowych należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych,
- 5. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2017r., poz. 2188, ze zm.) w związku z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników, poprzez przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego i objęcie kontrolą zakresu działalności organu administracyjnego, który jest zastrzeżony dla właściwości sądów powszechnych, a mianowicie dotyczącego przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych na hipotece gospodarstwa rolnego Skarżącego,
- 6. art. 7 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 78, poz. 483), co spowodowało naruszenie polegające na niezastosowaniu obowiązującego art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, który nie został uchylony i nie utracił mocy obowiązującej na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn.akt SK 40/12, a tym samym obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było jego zastosowanie,
- 7. art.87 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 78, poz. 483), przez błędną wykładnię, polegającą na nieuprawnionym potraktowaniu interpretacji zawartej w wyroku z dnia 8 października 2013r. Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12, dotyczącej skutków prawnych ustanowienia hipoteki, w toku kontroli skarbowej na podstawie ordynacji podatkowej do obowiązujących przepisów prawa, tj. do art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, który to przepis nie był objęty zakresem wniosku do Trybunału Konstytucyjnego i nie został przez ten organ zakwestionowany jako niezgodny z Konstytucją RP,
- 8. art.188 i 193 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 78, poz. 483) poprzez uznanie, że wykładnię wyroku z dnia 8 października 2013r.Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12, poprzez analogię, może zastosować inny niż Trybunał Sąd, gdy należało przyjąć, że o niezgodności przepisu z Konstytucją RP orzeka Trybunał Konstytucyjny w sentencji wyroku oraz, że Sąd nie skorzystał z prawa przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dot. art. 41b ust. 2 ustawy. o ubezpieczeniu rolników, w zakresie jego zgodności z Konstytucją RP,
- 9. art. 190 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 78, poz. 483), poprzez jego błędną i rozszerzającą wykładnię, że powszechnie obowiązującą moc ma nie tylko sentencja i uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy moc taką ma sentencja wyroku ze wskazaniem na niekonstytucyjność konkretnego przepisu prawnego i w jednoznacznie wskazanym akcie prawnym.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach celem ponownego rozpoznania sprawy, oraz zasądzenie na rzecz organu administracyjnego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.
Należy wskazać, iż sprawa była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018r., w sprawie I SA/KE 668/17 uchylił decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2017r.
Sąd ten uchylając zaskarżoną decyzję uznał, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, przez co naruszył art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a.
Wskazał przy tym, iż Prezes KRUS zawarł w uzasadnieniu sprzeczne wnioski co do istnienia przedmiotu postępowania. Co do zaległości składkowych stwierdził, że zaległości zostały odpisane z konta Skarżącego, z uwagi na upływ okresu ich przedawnienia, przy czym nie przedstawił w tym względzie uzasadnienia prawnego, stwierdzając jednocześnie, że uregulowanie kwoty 9.137,70 zł będzie podstawą dla Kasy do wydania zezwolenia na wykreślenie wpisów hipoteki w księdze wieczystej. Przywołanie natomiast w uzasadnieniu postanowienia przepisu art. 41b pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, daje podstawę do stwierdzenia, że dług istnieje, co wskazuje na istnienie przedmiotu sprawy, a tym samym na brak podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia postępowania administracyjnego.
Wobec powyższego uznał, iż organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zgodnie z art. 7 k.p.a., co do istnienia długu w postaci zaległości podatkowych w kwocie 9.137,70 zł, zabezpieczonych wpisami hipoteki na nieruchomości Skarżącego. Ustalone fakty dotyczące zaległości składkowych winien natomiast poddać analizie prawnej, w kontekście ich przedawnienia mając na względzie, że dotyczą one okresu od 1 kw 1994 r. do 4 kw 1999 r.
Zwrócił uwagę, że wykładnia art. 41 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. Oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP stanowiły, zdaniem Sądu I instancji, wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników. Przepis ten objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Stwierdził również, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości Skarżącego, nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległy przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką.
Wskazania te oraz ocena prawna, zgodnie z art. 153 p.p.s.a wyrażone w powyższym orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Natomiast, jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, mankamentów decyzji wskazanych w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2018r., w sprawie I SA/KE 668/17, Prezes KRUS nie usunął.
W zarzutach skargi kasacyjnej Prezes KRUS zarzuca natomiast naruszenie art. 153 p.p.s.a., (punkt I.4) w uzasadnieniu ograniczając się do stwierdzenia, iż uwzględnił zalecenia Sądu. Jednakże analiza uzasadnienia decyzji Prezesa KRUS, przeczy temu twierdzeniu, bowiem powyższe kwestie zgodnie ze wskazaniami zawartymi w powyższym wyroku nie zostały uwzględnione, co zresztą szczegółowo wyłuszczył Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.
Prezes KRUS w złożonej skardze kasacyjnej, sformułował nadto inne zarzuty, które nie są jednakże uzasadnione. Zarzuty te, w istocie winny być podniesione na etapie postępowania przed Sądem I instancji zakończonego wydaniem wyroku z dnia 18 stycznia 2018, I SA/Ke 668/17r. Natomiast wyrok ten jest prawomocny, a Prezes KRUS winien zastosować się do wskazań i oceny prawnej w tym wyroku zawartej, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., czego nie uczynił.
To bowiem Sąd I instancji w wyroku z dnia 18 stycznia 2018r. dokonał kontroli przepisów zastosowanych przez Prezesa KRUS, m.in. art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, a także wskazał, iż przepis ten jest objęty tymi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 ordynacji podatkowej, a który brzmi analogicznie jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r., art. 70 § 6 ordynacji podatkowej. Dlatego też uznał, iż wykładnia art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych.
Zauważyć przy tym, iż zarzuty podniesione przez Prezesa KRUS, wskazujące na to, że Sąd I instancji nie jest uprawniony do stwierdzenia niezgodności art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników z Konstytucją RP, czy twierdzeń, iż przepis ten nie był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, są nie zasadne, bowiem wskazania Sądu w wyroku z dnia 18 stycznia 2018r. dotyczą dokonania jedynie wykładni art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników mając na względzie powyższy wyrok Trybunału. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż taka wykładnia nie została dokonana.
W tymże wyroku, Sąd wskazał również, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości Skarżącego, nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych, a tym samym przyjął, iż Prezes KRUS winien rozważyć czy istnieją przesłanki do umorzenia postępowania.
Dodać również należy, że przedmiotem postępowania jest umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnika. Z tego też względu niezbędnym jest dla oceny zasadności żądania Skarżącego, rozważenie przez Prezesa KRUS, czy należności z tego tytułu nie uległy przedawnieniu, bowiem te ustalenie będzie determinowało dalszy bieg postępowania.
W związku z powyższym podkreślić należy, że zarówno organy, ale także sądy związane są z mocy art. 153 p.p.s.a. wskazaniami i oceną prawną zawartą w powyższym wyroku i z tego też względu nie mogą podważać wskazań i dokonywać oceny prawnej rozbieżnej z oceną zawartą we wskazanym wyroku z dnia 18 stycznia 2018r.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż skarga kasacyjna jest nie uzasadniona, zgodnie z art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.