Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 16 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 93/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.) dalej "p.p.s.a", oddalił skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sporu w badanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy umorzenie - ze względu na przedawnienie zobowiązania - postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej należności głównej wraz z odsetkami, w ramach którego naliczono koszty egzekucyjne, pociąga za sobą także konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.
Oddalając skargę wskazał, że tak podmiotowy, jak i przedmiotowy zakres umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2017.1201) dalej "u.p.e.a." jak też i pozostałych przyczyn wymienionych w § 1 art. 59 u.p.e.a., dotyczyć może tylko i wyłącznie obowiązku określonego w art. 2 u.p.e.a., nie zaś kosztów postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to bowiem dwie różne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 7 kwietnia 2017 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącemu w części dotyczącej należności głównej, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia z uwagi na przedawnienie należności objętych decyzją z [...] grudnia 2007 r., kontynuując jednocześnie powadzone postępowanie w zakresie kosztów egzekucyjnych w kwocie 46.168,20 zł. Sąd za trafne uznał kontynuowanie postępowania egzekucyjnego co do kosztów egzekucyjnych, które nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku, lecz odrębnym zobowiązaniem, na które nie rozciągają się konsekwencje przedawnienia dochodzonego obowiązku. Koszty egzekucyjne należne w związku z czynnościami dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przed przedawnieniem dochodzonej zaległości podatkowej podlegają zatem egzekwowaniu niezależnie od umorzenia postępowania co do należności głównej.
- 2. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. P. wniósł o uchylenie wyroku oraz zaskarżonego postanowienia Dyrektora i poprzedzającego je postanowienia ZUS z [...] sierpnia 2017 r. i umorzenie postępowania w sprawie albo o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skargę kasacyjną oparł na podstawach naruszenia przepisów:
- I. prawa materialnego, tj.
- 1. art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b i ust. 5d, w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 118 § 2 oraz art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez błędną ich interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie;
- II. postępowania, tj.
- 2. art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a. poprzez błędną ich interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie,
- 3. art. 7, art. 7a i art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie.
- 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor podtrzymał dotychczasowe stanowisko, podzielone przez WSA w Krakowie i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 4.1. Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
4.2. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Sąd ten podzielił stanowisko organów, że przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych. Stwierdził, że tak podmiotowy, jak i przedmiotowy zakres umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jak też i pozostałych przyczyn wymienionych w § 1 art. 59 u.p.e.a., dotyczyć może tylko i wyłącznie obowiązku określonego w art. 2 u.p.e.a. Koszty egzekucyjne natomiast nie zostały natomiast objęte dyspozycja tego przepisu.
W ocenie autora skargi kasacyjnej prowadzenie takiego postępowania jest niedopuszczalne ze względu na przedawnienie zobowiązania głównego wraz z odsetkami oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym zakresie. Jego zdaniem koszty egzekucyjne objęte są dyspozycją art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. ("inne należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej) oraz art. 2 § 2 pkt 3 u.p.e.a. ("należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i pkt 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publiczne"). Konsekwencją takiego stanowiska jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a. poprzez błędną ich interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu tego nie podziela.
4.3. W myśl art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagany, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Obowiązkami podlegającymi egzekucji są obowiązki enumeratywnie wymienione w art. 2 u.p.e.a. Koszty egzekucyjne, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie są objęte zakresem zastosowania przepisu art. 2 u.p.e.a.
Kwestię kosztów postępowania egzekucyjnego ustawodawca uregulował oddzielnie w Rozdziale 6 Działu I u.p.e.a. Z powyższego uregulowania wynika, że koszty związane z tym postępowaniem obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zobowiązany odpowiada za koszty egzekucyjne już w trakcie toczącego się, nie zakończonego postępowania egzekucyjnego od daty, w której na podstawie przepisu prawa, powstał obowiązek ich uiszczenia. Fakt, że w wielu przypadkach koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawianego na należność pieniężną, obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie egzekucji oraz że już w trakcie egzekucji korzystają z pierwszeństwa w zaspokajaniu nie oznacza, że postanowienie o umorzeniu egzekucji na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. może w jakimkolwiek zakresie zawierać rozstrzygnięcie w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego na postawie art. 59 § 1 pkt 2 z uwagi na treść art. 2 może dotyczyć wyłącznie obowiązku i należności pieniężnej, które legły u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie kosztów egzekucyjnych, które nie są objęte zakresem wskazanego wyżej przepisu.
Podsumowując, za Sądem I instancji podkreślić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami. Instytucje te są niezależne od siebie w tym sensie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie ma wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Możliwość dochodzenia powstałych zgodnie z prawem, lecz nieuiszczonych w chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego, kosztów tego postępowania regulują wyłącznie przepisy ustawy egzekucyjnej dotyczące tych kosztów jako odrębnej, od egzekwowanej w umorzonym postępowaniu, należności przysługującej organowi egzekucyjnemu.
4.4. Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował natomiast na czym polega zarzut naruszenia art. 7, art. 7a i art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienia tych zarzutów nie mogą bowiem stanowić fragmenty zacytowanych wyroków, ponieważ wyroki te dotyczą odmiennego przedmiotu, tj. kwestii odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest natomiast oparte na uznaniu administracyjnym. Przesłanki umorzenia tego postępowania nie wymagają też przeprowadzenia analizy sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji omawiany zarzut należało uznać za nieusprawiedliwiony.
4.5. Nieuzasadniony jest ponadto zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący próbuje zakwestionować ustalenia w zakresie daty początku oraz końca terminu biegu przedawnienia należności głównej (należności składkowe) oraz odsetek dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym od skarżącego, jako solidarnie odpowiedzialnego za zaległości Spółki. Podnosi, że już w dacie wystawienia tytułów wykonawczych ww. należności były przedawnione, jednocześnie nie wskazując jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia miałaby zmiana ww. ustaleń.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy wskazać przede wszystkim, że w sprawie poza sporem jest, iż ww. należności przedawniły się, w związku z czym w tym zakresie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, biorąc pod uwagę solidarną odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania Spółki. W sprawie zastosowanie znajduje bowiem art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czego skarżący zdaje się nie kwestionować. Z kolei kwestii zasadności naliczenia i ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania egzekucyjnego nie można przenosić na płaszczyznę rozstrzygnięcia o istocie prowadzonej egzekucji.
Podsumowując przyjmuje się, że umorzenie kosztów egzekucyjnych powinno być przedmiotem odrębnego postępowania. Ustawa nie posługuje się też innym, niż wyżej wskazane pojęciem "umorzenia" kosztów egzekucyjnych albo też pojęciem "wygaśnięcia" tych kosztów, lecz wskazuje przypadki szczególne, w których koszty te obciążają wierzyciela bądź też nie obciążają ani wierzyciela ani zobowiązanego.
- 4.6. Skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 i art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804).