Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 688/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą X na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie wszczął z urzędu wobec skarżącej postępowanie podatkowe w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki VOLKSWAGEN TOUAREG, rok produkcji 2003, po przeprowadzeniu którego decyzją z [...] września 2014 r. nr [...] określił podatniczce zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego wskazanego samochodu osobowego w wysokości 7.874,00 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z [...] grudnia 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Warszawie utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, że istotą sporu pomiędzy skarżącą a organami podatkowymi jest ustalenie, czy nabyty wewnątrzwspólnotowo pojazd jest samochodem przeznaczonym zasadniczo do przewozu osób (klasyfikowanym do pozycji HS 8703), a tym samym czy podlega opodatkowaniu podatkiem akcyzowym. Organ II instancji wskazał, że pojazd został wyprodukowany, a następnie dopuszczony do ruchu na terytorium Niemiec
W dniu 28 marca 2012 r. samochód już na terenie kraju przeszedł badanie techniczne zakończone wydaniem zaświadczenia, w którym uprawniony diagnosta określił pojazd na potrzeby ruchu drogowego jako samochód ciężarowy, wielozadaniowy z 2 miejscami siedzącymi. Po czym 30 marca 2012 r. został zarejestrowany po raz pierwszy w kraju.
Następnie 7 maja 2012 r. w pojeździe dokonano zmian polegających na zdemontowaniu kraty grodziowej, zamontowaniu drugiego rzędu siedzeń i pasów bezpieczeństwa, co znalazło odzwierciedlenie w badaniu technicznym nr [....] z tej samej daty. 17 lipca 2012 r. sporny pojazd został zarejestrowany jako samochód osobowy, 5 miejscowy.
W trakcie oględzin przeprowadzonych 18 grudnia 2013 r. stwierdzono, że sporny samochód jest pojazdem jednobryłowym, przeszklonym na całej długości z obu stron, wyposażonym w 4 drzwi oraz drzwi do bagażnika, posiadającym siedzenie dla kierowcy i pasażera w przedniej części oraz w drugim rzędzie kanapę z miejscami dla 3 osób. Siedzenia kierowcy i pasażera wyposażone były w pasy bezpieczeństwa oraz zagłówki. Tylne fotele pojazdu wyposażono w 3 pasy bezpieczeństwa i zagłówki. Ponadto w toku czynności stwierdzono, że wszystkie 5 miejsc siedzących wykonano w jednolitej tapicerce skórzanej, tapicerka drzwi przednich oraz tylnych pojazdu wykonana została z tego samego rodzaju materiału i utrzymana w tym samym kolorze, drzwi tylne wyposażono w podręczne schowki dla pasażerów drugiego rzędu siedzeń, we wszystkich drzwiach zamontowano głośniki, nad tylnymi drzwiami znajdowały się uchwyty dla pasażerów, w przedniej jak i w tylnej części pojazdu zamontowano oświetlenie, wszystkie szyby otwierane elektrycznie.
W tym samym dniu przesłuchano w charakterze świadka aktualnego właściciela pojazdu, który zeznał, że nie dokonywał żadnych zmian konstrukcyjnych w pojeździe, zaś w chwili zakupu samochód wyglądał tak jak obecnie, nie posiadał żadnych uszkodzeń zewnętrznych, posiadał zainstalowane 5 foteli, wszystkie o jednolitej tapicerce.
W konkluzji organ uznał, ze dokonane przez przemieszczeniem pojazdu zmiany w postaci zamontowania kratki i wymontowania tylnej kanapy z pozostawieniem fabrycznych punktów mocowania - wykorzystanych do zamontowania kratki – nie naruszały i to w trwały sposób konstrukcji pojazdu oraz jego stałego wyposażenia i nie zmieniały jego zasadniczego przeznaczenia, nadanego mu na etapie produkcji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) zaskarżonym wyrokiem skargę wskazał, że w samochodzie dokonano przebudowy w stosunku do etapu produkcji, polegającej na demontażu tylnej kanapy, montażu przegrody za pierwszym rzędem siedzeń i płyty podłogowej oraz oznaczeniu samochodu jako samochód ciężarowy.
W ocenie sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że konstrukcja samochodu nie została trwale zmieniona, a dokonana przebudowa nie nosiła trwałego i nieodwracalnego charakteru. W przedmiotowym samochodzie nie usunięto wyposażenia związanego z komfortem przewożonych osób i elektronicznymi systemami podnoszącymi bezpieczeństwo i komfort jazdy pojazdem. Dokonane przed przemieszczeniem do kraju modyfikacje nie naruszyły konstrukcji samochodu i jego stałego wyposażenia, nie posiadały trwałego charakteru, tzn. były w pełni odwracalne, nie spowodowały zmiany rodzaju nadwozia. Przywracając osobowe wyposażenie samochodu tylną kanapę zamontowano w fabrycznych mocowaniach, podobnie uczyniono z tylnymi pasami bezpieczeństwa. Samochód nigdy nie został pozbawiony punktów montażu tych elementów.
Od powyższego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie:
- - przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy – art. 100 ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 6, art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U z 2014 r., poz. 752 ze zm.; dalej określanej skrótem u.p.a.) poprzez ich niewłaściwie zastosowanie, w tak ustalonym (zaaprobowanym) stanie faktycznym (w którym brak ustaleń i dowodów co do charakteru samochodu (jego przeznaczenia osobowego) w dacie powstania ewentualnego obowiązku akcyzowego – bo odnoszącym się jedynie do okresu produkcyjnego oraz aktualnego – wykluczone było zastosowanie wskazanych wyżej przepisów;
- - przepisów postępowania o istotnym wpływie na rozstrzygnięcie postępowania: art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku i niedostateczne rozpoznanie zarzutów stawianych skargą, zupełne pominięcie okoliczności spornych i kwestionowanych przez skarżącego, tj. zupełne pominięcie odniesienia się do tych zarzutów, w których skarżący wskazywał na nieprzedstawienie przez organ administracyjny dowodów potwierdzających osobowy charakter samochodu w dacie ewentualnego powstania zobowiązania z tytułu podatku akcyzowego.
Wniosła o uchylenie wyroku, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 174 P.p.s.a. "skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy".
Przepis ten wprowadza wyraźny podział podstawy kasacyjnej, co w praktyce oznacza brak możliwości oparcia zarzutu naruszenia prawa materialnego na przepisach o charakterze procesowym i odwrotnie.
Dodatkowo, zgodnie z art. 173 § 1 P.p.s.a., "od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (...) przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego".
Oznacza to, że wnoszący skargę kasacyjną powinien kierować zarzuty pod adresem sądu I instancji, a co za tym idzie, w podstawach kasacyjnych powinien on powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, ewentualnie w połączeniu z mającymi zastosowanie w postępowaniu podatkowym przepisami prawa procesowego lub/oraz prawa materialnego.
Wnoszący skargę kasacyjną, oprócz obowiązku właściwego zredagowania zarzutów kasacyjnych jest również zobowiązany, w myśl art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że "skarga kasacyjna powinna zawierać: (...) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (...).", do wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu prawa oraz do wykazania, na czym to naruszenie polega (błędnej wykładni, niewłaściwym zastosowaniu), a w przypadku naruszenia prawa procesowego do wykazania, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do niego nie doszło, to podjęte rozstrzygnięcie byłoby innej treści.
Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wnosząca skargę kasacyjną podniosła naruszenie art. 100 ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 6, art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. odniesienie ich do stanu faktycznego określającego cechy pojazdu oraz jego przeznaczenie na etapie produkcji i postępowania podatkowego, a nie – na moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego, tj. przemieszczenia pojazdu do kraju z innego kraju członkowskiego Unii.
Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przejawia się w mylnym przyporządkowaniu określonej normy prawnej do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Stąd też podstawą oceny czy doszło do naruszenia prawa materialnego we wskazanej formie może być wyłącznie stan faktyczny, jaki przyjął sąd I instancji przy orzekaniu. Jak wcześniej zostało wskazane w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego, nie można kwestionować dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, a za takie należy uznać ustalenia w zakresie cech pojazdu i jego zasadniczego przeznaczenia. Ustalenie tych okoliczności, które posłużą następnie do prawidłowego zaklasyfikowania pojazdu do odpowiedniej pozycji CN, należy do elementów stanu faktycznego i ich zakwestionowanie może nastąpić wyłącznie w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych, tj. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Dlatego też podstawą oceny trafności zarzutu co do zastosowanego w sprawie prawa materialnego mogą być ustalenia faktyczne przyjęte przez sąd I instancji za podstawę orzekania, a nie te wykreowane przez wnoszącą skargę kasacyjną.
W stanie prawnym sprawy akcyzie podlegało nabycie wewnątrzwspólnotowe pojazdów samochodowych i pozostałych pojazdów mechanicznych objętych pozycją CN 8703 przeznaczonych zasadniczo do przewozu osób, innych niż objętych pozycją 8702, włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi, z wyłączeniem pojazdów samochodowych i pozostałych pojazdów, które nie wymagają rejestracji zgodnie z przepisami o ruchu drogowym (art. 100 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 u.p.a.). Z kolei za nabycie wewnątrzwspólnotowe ustawodawca uznał przemieszczenie wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju (art. 2 pkt 9 u.p.a.).
Obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym powstawał z dniem przemieszczenia samochodu osobowego z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju – jeżeli nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel nastąpiło przed przemieszczeniem samochodu na terytorium kraju (art. 101 ust. 2 pkt 1 u.p.a.).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.a. do celów poboru akcyzy w imporcie oraz w dostawie i nabyciu wewnątrzwspólnotowym pojazdów miała zastosowanie klasyfikacja wyrobów akcyzowych w układzie odpowiadającym Scalonej Nomenklaturze (CN), w konsekwencji, uzupełniająco Not wyjaśniających do HS i CN.
W myśl reguły 1. Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej (ORINS), będących elementem załącznika do rozporządzenia Komisji (WE), zmieniającego corocznie załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87, dla celów prawnych klasyfikację towarów ustala się zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów oraz, o ile nie są one sprzeczne z treścią powyższych pozycji i uwag, zgodnie z regułami od 2. do 6., według kolejności ich występowania.
Rozpoznanie tej sprawy wymagało odniesienia się do dwóch pozycji CN, tj.:
- - 8703, obejmującej pojazdy samochodowe i pozostałe pojazdy mechaniczne przeznaczone zasadniczo do przewozu osób (inne niż te objęte pozycją 8702), włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi i
- - 8704, obejmującej pojazdy mechaniczne do transportu towarów.
Klasyfikacja do tych pozycji została oparta na kryterium zasadniczego przeznaczenia pojazdu, tj. albo do przewozu osób (pozycja CN 8703), albo do transportu towaru (pozycji CN 8704), co wymagało ustalenia zasadniczego przeznaczenia pojazdu. Z tego też względu konieczne było porównanie cech projektowych pojazdu nadanych przez producenta z cechami, jakimi charakteryzował się ten pojazd na moment nabycia wewnątrzwspólnotowego i uwzględnienia ewentualnych zmian, jakie zostały dokonane w tym pojeździe. Dodatkowo, z uwagi na fakt, że każdy towar może być zaklasyfikowany tylko do jednej pozycji CN, należało ustalić która z funkcji przypisywanych pojazdowi ma charakter dominujący.
Z akt sprawy wynika, że przedmiotowy pojazd został zaprojektowany przez producenta jako pojazd osobowy, z pięcioma miejscami do siedzenia (pismo przedstawiciela producenta z 5 grudnia 2013 r., informacje z Eurotax Informator Rynkowy Samochody Osobowe – wydawnictwo EurotaxGlass's Polsk Sp. z o.o. – CARWERT, protokół z oględzin z 18 grudnia 2013 r. oraz pozostałe dowody wytworzone na podstawie przepisów o ruchu drogowym).
Skoro pojazd objęty postępowaniem posiadał cechy przypisywane pojazdom z funkcją osobową, to prawidłowo sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, a tym samym, że przedmiotem nabycia wewnątrzwspólnotowego był samochód osobowy, a nie, jak uznała strona, samochód ciężarowy. Przejściowe zmiany, z uwagi na ich zakres i charakter, miały jedynie na celu dostosowanie pojazdu do indywidualnych potrzeb kolejnych użytkowników pojazdu i nie mogły wpłynąć na jego klasyfikację, która ma charakter obiektywny, niezależny od woli kolejnych jego użytkowników. Z tego też względu drugorzędne znaczenia miała zmiana kategoryzacji pojazdu dokonana na podstawie przepisów o ruchu drogowym, która notabene była dokonana kilkakrotnie.
Podsumowując, zaskarżony wyrok nie narusza wskazanego w petitum skargi kasacyjnej prawa materialnego, do którego miało dojść wskutek błędnej klasyfikacji spornego pojazdu do kategorii samochodów osobowych (pozycja CN 8703) i objęcia go opodatkowaniem w podatku akcyzowym. Uznanie samochodu za osobowy w momencie powstania obowiązku podatkowego, do którego to ustalenia organ podatkowy doszedł po przeprowadzeniu postępowania dowodowego należy uznać za prawidłowe.
Niezależnie od powyższych wskazań należy zauważyć, że wadliwość tego zarzutu polega również na tym, iż nie został on połączony z żadnym z przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, chociażby z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
W świetle przyjętych w prawie krajowym rozwiązań prawych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. z 2016 r. Dz. U. poz. 1066 ze zm.), co oznacza, że co do zasady nie stosują one prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie, a jedynie badają zaskarżony akt administracyjny na podstawie kryterium legalności, a więc czy organy celne (podatkowe) dokonały prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonych norm prawnych, czy dokonały właściwej ich interpretacji oraz czy ustaliły prawidłowo stan faktyczny sprawy.
Zatem jedynie w tym znaczeniu można mówić, że sądy administracyjne stosują prawo materialne. Z tego względu poprawnie sformułowany zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego powinien w swojej podstawie powoływać się na konkretny przepis P.p.s.a. Wada ta, w świetle wcześniejszych uwag nie miała jednak decydującego znaczenia, a jedynie dodatkowo przyczyniła się do nieuwzględnienia omawianego zarzutu.
Podsumowując, zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać za niezasadny.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wypada wskazać, że autor skargi kasacyjnej powołał się na art. 141 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym "uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym", co nie koresponduje z treścią tego zarzutu. Zarzuca się w nim, że sąd I instancji niedostatecznie rozpoznał zarzuty skargi, zupełnie pominął okoliczności sporne i kwestionowane przez skarżącą, co raczej wskazuje, że jego wolą było zakwestionowanie sposobu sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co odpowiada nie treści § 1, lecz § 4 powołanego przepisu. Przepis ten określa elementy, jakie powinno zawierać poprawnie sporządzone uzasadnienie, wskazując, że "uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania". NSA, stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., w myśl którego "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. (...)", nie może jednak zmienić treści tego zarzutu. Związanie NSA "granicami skargi kasacyjnej" nie pozwala bowiem na samodzielnie poszukiwanie właściwych podstaw kasacyjnych, czy też dokonywanie ich modyfikacji, niejako w zastępstwie skarżącego kasacyjnie. Niemniej jednak, kierując się treścią uchwały pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, nakazującej odniesienie się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych rozumianych jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, można jedynie zauważyć, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie odnosi się w żaden sposób do kwestii uregulowanych w § 1 art. 141 P.p.s.a., a tym samym omawiany zarzut usuwa się spod kontroli instancyjnej.
Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j.t. Dz. U z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Na wysokość kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu w kwocie 450,00 zł. Sąd dokonał miarkowania kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na zwolnienie skarżącej kasacyjnie (ze względu na trudną sytuację materialną) od ponoszenia kosztów sądowych oraz z uwagi na fakt, że na tej samej sesji zostało rozpoznanych kilkanaście spraw skarżącej kasacyjnie tożsamych przedmiotowo, co wymagało od pełnomocnika organu zmniejszonego nakładu pracy.