Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 345/18

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. J. (strona, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Skarżąca złożyła w dniu [...] czerwca 2014 r. w Opolskim Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował skarżącą, iż zgodnie z informacją podaną w dniu [...] sierpnia 2014 r. przez Prezesa ARiMR do publicznej wiadomości o kolejności przysługiwania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ w zakresie PROW 2007-2013, wniosek zawiera zapotrzebowanie na środki przekraczające wysokość limitu środków. Skarżąca została również poinformowana, że w przypadku osób, które w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy prowadziły działalność rolniczą, pomoc będzie mogła być przyznana, jeżeli od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy upłynie nie więcej niż 18 miesięcy.

Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] lutego 2015 r. wydał decyzję, w której odmówił skarżącej przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż w toku postępowania organ ustalił, iż skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej w dniu [...] lipca 2013 r., kiedy przystąpiła do użytkowania gruntów rolnych, stanowiących przedmiot umowy darowizny z dnia [...] lipca 2013 r., a następnie [...] kwietnia 2014 r. ubezpieczyła się w KRUS w pełnym zakresie, jako rolnik.

Biorąc pod uwagę datę rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącą Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, iż termin [...] miesięcy upłynął [...] stycznia 2015 r., a zatem wnioskodawczyni nie spełnia warunku określonego w § 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej w dniu [...] kwietnia 2015 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2015 r. wydaną przez Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR.

W dniu 16 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem o sygn. akt V SA/Wa 2515/15 uchylił wyżej wskazaną decyzję Prezesa ARiMR. Sąd uznał, iż Prezes ARiMR prowadząc postępowanie w 2015 r. w sprawie wydania decyzji przez Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2015 r. wydał rozstrzygnięcie z naruszeniem dyspozycji art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: k.p.a.) i nie ustosunkował się do zgromadzonych w sprawie dowodów, a z uzasadnienia decyzji nie wynikało, dlaczego organ II instancji uznał pewne dowody w sprawie, a inne pominął.

Prezes ARiMR ponownie przeprowadził postępowanie odwoławcze od decyzji Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2015 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“.

Biorąc pod uwagę związanie oceną prawną, zawartą w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie ponownie dokonał analizy zebranych w sprawie dowodów zgodnie z zaleceniami art. 80 k.p.a. i ustalił, iż skarżąca stała się posiadaczem nieruchomości rolnych od dnia [...] lipca 2013 r.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżąca składając w dniu [...] czerwca 2014 r. w Opolskim Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom“, w punkcie VIII wniosku (na stronie 4 wniosku) wpisała, jako termin rozpoczęcia działalności rolniczej dzień [...] lipca 2013 r. Wraz z wnioskiem skarżąca złożyła oświadczenie wnioskodawcy z dnia [...] czerwca 2014 r. o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu [...] lipca 2013 r. Zarówno wniosek o przyznanie pomocy, jak i oświadczenie zostały własnoręcznie podpisane przez skarżącą.

Nadto potwierdzeniem powyższego faktu jest złożony przez skarżącą w dniu [...] sierpnia 2014 r. w Opolskim Oddziale Regionalnym ARiMR akt notarialny z dnia [...] lipca 2013 r., z którego wynika, iż skarżąca prowadziła działalność rolniczą od dnia [...] lipca 2013 r., kiedy to na mocy umowy darowizny stała się właścicielką gruntów rolnych o powierzchni powyżej 1 ha.

Prezes ARiMR potwierdził fakt, iż skarżącej został nadany numer ewidencyjny producenta rolnego [...], a w roku 2014 otrzymała jednolitą płatność obszarową. Jednakże zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego: uznaje się, że osoba fizyczna prowadziła działalność, rolniczą, jeżeli była właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha. Mając na uwadze treść przywołanego przepisu organ II instancji uznał, iż Skarżąca prowadziła działalność rolniczą, gdyż była właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha od dnia [...] lipca 2013 r. Nadto dodatkowo wskazał, iż zgodnie z umową dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] marca 2014 r. zawartą z T. i A. J. skarżąca wydzierżawiła grunt rolny o powierzchni 6,4 ha na okres 10 lat.

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" określone w § 7 ust. 1 oraz § 15 ust. 1e rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r. poz. 201, ze zm. dalej: rozporządzenie wykonawcze).

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 71 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze. zm., dalej rozporządzenia 1698/2005) dotyczącym kwalifikowalności wydatków, "Bez uszczerbku dla art. 39 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, wydatki kwalifikują się do wkładu z EFRROW, jeżeli odpowiednia pomoc jest rzeczywiście wypłacana przez agencję płatniczą pomiędzy dniem 1 stycznia 2007 r. a dniem 31 grudnia 2015 r.". W związku z powyższym, przepisy nie dopuszczają wypłaty pomocy finansowej po upływie terminu określonego przywołanym powyżej przepisem art. 71 rozporządzenia 1698/2005.

W skardze z dnia 20 maja 2016 r. (nadana w dniu 23 maja 2016 r.) skarżąca wniosła o stwierdzenie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i narusza:

1. 1. art. 10 § 1 k.p.a. polegający na uniemożliwieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu przed organem II instancji i możliwości zapoznania się z aktami postępowania z uwagi na brak zawiadomienia strony przez organ II instancji w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebraniu całego materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału, co w konsekwencji powoduje, że ustalenia dokonane przez organ II instancji są niepełne i nie mogą stanowić podstawy faktycznej wydanej decyzji;
2. 2. art. 7, art. 8, art. 15 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez odmowę wiarygodności przedłożonym przez stronę dowodom tylko z powodu faktu, iż zostały one przez stronę złożone na wraz odwołaniem, podczas gdy postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a strona może brać czynny udział w postępowaniu i składać dowody na każdym etapie, a nadto obowiązkiem organu drugiej instancji jest nie tylko zbadanie legalności decyzji I instancji lecz również ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy na podstawie całego materiału dowodowego (a nie tylko w zakresie zebranym przez organ I instancji), czego organ nie uczynił, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia faktycznej daty rozpoczęcia działalności rolniczej i utrzymania w mocy decyzji I instancji w mocy;
3. 3. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w tym brak rozpatrzenia i wyjaśnienia przez organ okoliczność pobierania przez skarżącą nauki do końca marca 2014 r., co ma istotne znaczenie przy ustaleniu dnia rozpoczęcia działalności rolniczej, który zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego stanowi dzień zakończenia nauki na uczelni wyższej w trybie wieczorowym, co w przypadku skarżącej nastąpiło w dniu 26 marca 2014 r.;
4. 4. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez odmowę wiarygodności umowie z dnia [...] lipca 2013 r., na podstawie, której skarżąca oddała nieruchomości w dzierżawę z dniem [...] lipca 2013 r. na rzecz darczyńcy zaraz po otrzymaniu darowizny nieruchomości rolnej, zgodnie, z którą to umową należy wykluczyć błędnie przyjętą przez organ tezę, iż skarżąca weszła w posiadanie nieruchomości rolnej z dniem [...] lipca 2013 r., skoro nie została ona nawet jej wydana, co doprowadziło do naruszenia § 7 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez błędne określenie dnia rozpoczęcia działalności rolniczej i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję I instancji, co stanowiło naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.;
5. 5. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez odmowę wiarygodności umowie z dnia [...] lipca 2013 r., podczas gdy została ona opatrzona pieczątką Starostwa Powiatowego w [...], a skarżąca wbrew twierdzeniom organu nie była zobowiązana do zarejestrowania tej umowy w operacie ewidencji gruntów i budynków;
6. 6. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca rozpoczęła działalność rolniczą w dniu [...] lipca 2013 r., podczas gdy już pobieżna prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym przedłożona umowa darowizny oraz fakt pobierania przez S. M. dopłat w związku z posiadaniem przedmiotowego gruntu rolnego, wskazuje, iż skarżąca rozpoczęła działalność rolniczą w rozumieniu § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego dopiero z dniem [...] kwietnia 2014 r., co powoduje, iż 18 miesięczny okres upłynął w dniu [...] października 2015 r.;
7. 7. art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do Państwa, które powinno stać na straży uprawnień obywateli, podczas gdy w niniejszej sprawie organ niezasadnie odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącą, w tym umowy z dnia [...] lipca 2013 r. oraz faktu pobierania dopłat za użytkowanie gruntów w 2013 r. przez dzierżawcę - S. M., co potwierdza brak wejścia przez Skarżącą w posiadanie nieruchomości rolnej do [...] kwietnia 2014 r. Zatem organ wiedział, że nieruchomość rolna w 2013 r. była w posiadaniu innej osoby niż skarżąca, a mimo wszystko wydał nieprawidłową decyzję i nie zastosował się do zaleceń wyroku sądu administracyjnego z dnia 16 grudnia 2015 r.;
8. 8. art. 30 ust. 11 w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608, dalej: Rozporządzenie 1307/2013), oraz art. 17 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (dalej: Rozporządzenie 1305/2013) poprzez ich niezastosowanie i bezzasadną odmowę pomocy finansowej skarżącej, podczas gdy zgodnie z tymi rozporządzeniami, skarżąca została "młodym rolnikiem" od dnia [...] kwietnia 2014 r., kiedy to po raz pierwszy rozpoczęła działalność w gospodarstwie rolnym, jako kierującą tym gospodarstwem, co nie pozwalało zakwalifikować Skarżącej, jako młodego rolnika przed dniem [...] kwietnia 2014 r.
9. 9. § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego zastosowanie i odniesienie się przez organ do pojęcia posiadania, podczas gdy zgodnie z art. 30 ust. 11 w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013, oraz art. 17 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia 1305/2013 i innymi przepisami unijnymi, przyznanie pomocy finansowej następuje w stosunku do młodych rolników, którzy po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym, jako kierujący tym gospodarstwem rolnym, co w konsekwencji powoduje przyjęcie, iż organ oparł się na przepisach rozporządzenia wykonawczego niezgodnych z przepisami Rozporządzenia 1307/2013 oraz Rozporządzenia 1305/2013, gdyż skarżąca mogła stać się młodym rolnikiem mającym uprawnienia do otrzymania pomocy finansowej dopiero w momencie rozpoczęcia działalności w gospodarstwie rolnym, jako kierujący tym gospodarstwem, a nie ja jak błędnie przyjął organ w momencie wejścia w posiadanie nieruchomości rolnej (w tym miejscu strona zaprzeczyła jakoby składała oświadczenie o rozpoczęciu działalność z dniem [...] lipca 2013 r.);
10. 10. § 7 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w rzeczywistym stanie faktycznym, jaki powinien ustalić organ i odmowie przyznania pomocy finansowej, podczas gdy moment rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej prawidłowo ustalony na dzień [...] kwietnia 2014 r. powoduje, iż skarżąca spełnia przesłanki określone w tym przepisie, a 18 miesięczny okres upływa w dniu [...] października 2015 r.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm. dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

W uzasadnieniu wskazał, że Prezes ARiMR, ponownie rozpatrując sprawę w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ dla skarżącej przez Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, związany był wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2515/15.

Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji wziął pod uwagę powyższe wskazania Sądu i wyjaśnił kwestię daty rozpoczęcia przez skarżącą działalności rolniczej w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, odnosząc się do podniesionej w odwołaniu argumentacji skarżącej. Stwierdził, że pierwotnie – w wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ oraz w załączonym do wniosku oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2014 r. o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego - skarżąca oświadczyła, że przed dniem złożenia wniosku o płatność z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ podjęła samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu [...] lipca 2013 r. Zarówno wniosek o przyznane pomocy, jak i oświadczenie zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącą.

Nadto w dniu 4 sierpnia 2014 r. skarżąca złożyła do akt postępowania akt notarialny z dnia [...] lipca 2013 r. z którego wynika, iż skarżąca prowadziła działalność rolniczą od dnia [...] lipca 2013 r., kiedy to na mocy umowy darowizny stała się właścicielką gruntów rolnych o powierzchni powyżej 1 ha. Dokumenty te nie były kwestionowane przez skarżącą na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie pomocy przez organ I instancji, a fakt rozpoczęcia prowadzenie działalności rolniczej z dniem [...] lipca 2013 r. został potwierdzony przez skarżącą m.in. w złożonym oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2014 r. Dopiero po decyzji o odmowie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“, wraz z odwołaniem, Skarżąca złożyła umowę dzierżawy z dnia [...] lipca 2013 r. zawartą pomiędzy nią a T. J. i S. M., z której wynika, iż wydzierżawiła grunt rolny, którego zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2013 r. stała się właścicielką oraz wypowiedzenie tej umowy dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2014 r., twierdząc, że rozpoczęła prowadzenie gospodarstwa rolnego od tego dnia.

Sąd I instancji podkreślił, że w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 17 czerwca 2014 r., iż podjęła ona samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu [...] lipca 2013 r., na którego brak zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2515/15. Pod tym oświadczeniem znajduje się podpis skarżącej, a ona sama, aczkolwiek w skardze zaprzeczyła, jakoby składała takie oświadczenie, w żaden sposób nie wyjaśniła kwestii związanej ze złożeniem tego oświadczenia, ani też z podaniem we wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ (w punkcie VIII, na stronie 4) daty rozpoczęcia działalności rolniczej – [...] lipca 2013 r.

W ocenie WSA twierdzenia skarżącej, co do tego, że nie weszła w posiadanie nieruchomości podarowanej jej w dniu [...] lipca 2013 r. świadczą o braku zrozumienia pojęcia "posiadanie“. Wskazał, że w § 4 aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdzono: "Strony oświadczają, że wydanie przedmiotu umowy w posiadanie obdarowanej nastąpiło przed sporządzeniem tego aktu i postanawiają, że korzyści i ciężary przechodzą na obdarowaną z dniem dzisiejszym.“ Tym samym Skarżąca, nabywając nieruchomość rolną, stała się jej samoistnym posiadaczem, nawet jeżeli - w wyniku zawarcia umowy dzierżawy - inne osoby stały się posiadaczami zależnymi. Nadmienić należy, że gdyby skarżąca nie czuła się posiadaczką przedmiotowej nieruchomości, to nie mogłaby zawrzeć umowy dzierżawy, oddającej jej krewnym nieruchomość w dzierżawę.

Dalej wskazał, że którejkolwiek z dat rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącą by nie rozważać, niewątpliwie wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ został złożony już po tej dacie. Zaznaczył, że § 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego zawiera regulacje, jaki dzień uznaje się dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 7 ust. 1 tego rozporządzenia. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha. Wprawdzie w § 7 ust. 1 pkt 3 lit. c) rozporządzenia wykonawczego jest norma odmiennie określająca dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej przypadku osób fizycznych, które nabyły gospodarstwo po ukończeniu 18 roku życia, a przed zakończeniem nauki na uczelni - wyłącznie w trakcie stacjonarnych studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich - jest to mianowicie dzień zakończenia lub zaprzestania nauki, jednakże najpóźniej dzień ukończenia 26 roku życia, pod warunkiem, że wnioskodawca nie miał przerw w nauce, a w przypadku kontynuowania nauki na uczelni - podjęcie nauki nastąpiło w roku uzyskania świadectwa dojrzałości lub świadectwa maturalnego, lecz skarżąca nie udowodniła faktów koniecznych do zastosowania tego przepisu.

Skarżąca nie wykazała (a nawet nie twierdziła), iż ukończyła stacjonarne studia pierwszego czy drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, że nie miała przerw w nauce i że podjęcie nauki nastąpiło w roku uzyskania świadectwa dojrzałości lub świadectwa maturalnego.

Sąd I instancji stwierdził, że jeżeli więc skarżąca chciała wywodzić skutki prawne z faktu pobierania nauki na uczelni, to winna fakt ten udowodnić w postępowaniu administracyjnym. Tymczasem uchybiła temu obowiązkowi, czego skutkiem jest niemożność zastosowania § 7 ust. 1 pkt 3 lit. c) rozporządzenia wykonawczego z uwagi na brak odpowiednich ustaleń faktycznych, co do faktu pobierania nauki na uczelni. Dowód w postaci dyplomu ukończenia studiów drugiego stopnia został złożony dopiero na rozprawie przed Sądem, a więc organy administracyjne nie mogły się do niego odnieść ani tym bardziej uwzględnić przy wydawaniu decyzji.

Co więcej, wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom“ z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżąca złożyła dyplom ukończenia w dniu 18 marca 2011 r. studiów pierwszego stopnia w formie stacjonarnej na kierunku Architektura i Urbanistyka. Natomiast - jak wynika z dowodu złożonego na rozprawie - studia drugiego stopnia, które są dwuletnie, ukończyła 26 marca 2014 r., a wiec miała przerwę w nauce.

WSA wskazał także, iż prawodawca, wskazując § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, jak ustala się datę rozpoczęcia działalności rolniczej, dążył do określenia przypadków, w których mimo posiadania nieruchomości o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha osoba nie może być uznana za rozpoczynającą prowadzenie tej działalności. W przepisie tym nie ma regulacji wiążącej możliwość przyjęcia, że rozpoczęcie działalności rolniczej nie wystąpiło w związku z wydzierżawieniem nieruchomości rolnej. Dlatego też zasadnie organ II instancji przyjął umowę dzierżawy z dnia [...] lipca 2013 r. jako niemającą znaczenia w sprawie.

Za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 15 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., a także art. 10 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 11 w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia 1305/2013 poprzez ich niezastosowanie i bezzasadną odmowę pomocy finansowej skarżącej, a to z uwagi na to, że ww. przepisy posługują się pojęciem "kierujący gospodarstwem rolnym" zwrócił uwagę, że także Rozporządzenie 1698/2005 stanowiło w art. 22, że wsparcia udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. W jego ocenie to powołane wyżej przepisy krajowe – przepisy rozporządzenie wykonawczego – definiowały, jakich osób dotyczy możliwość uzyskania wsparcia oraz jaki dzień jest uważany za dzień rozpoczęcia kierowania gospodarstwem rolnym.

Reasumując stwierdził, że dokumenty zebrane w sprawie wskazują, iż skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej w dniu [...] lipca 2013 r. Wobec powyższego uznał, iż dopuszczalny 18 miesięczny termin, w którym możliwe było przyznanie jej pomocy, liczony od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, upłynął ostatecznie w dniu [...] stycznia 2015 r. W tym terminie wniosek skarżącej nadal nie mieścił się w limicie środków, ustalonym na podstawie liczby punktów, pozwalającym na udzielenie pomocy. W związku z tym nie doszło do naruszenia postanowień art. 30 ust. 11 w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 i art. 17 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia 1305/2013 oraz § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

Od wyżej wskazanego wyroku skargę kasacyjną w wniosła skarżąca zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wyrokowi temu zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy to jest:

1. I. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 80 w związku z art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ przepisów k.p.a., czego nie zauważył Sąd w wydanym wyroku, co podważa zaufanie obywateli do organów państwa oraz ujemnie wpływa na ich świadomość i kulturę prawną, poprzez:
2. a. odmowę przez organ wiarygodności przedłożonych przez skarżącą dowodom w postępowaniu administracyjnym tylko z powodu faktu, iż zostały one przez stronę złożoną wraz z odwołaniem, czego nie zauważył Sąd i nie nadał temu naruszeniu istotnego znaczenia, podczas gdy postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a skarżąca może brać czynny udział w postępowaniu i składy dowody na każdym etapie, a nadto obowiązkiem Sądu było nie tylko zbadanie legalności decyzji oraz decyzji I instancji, lecz również sprawdzenie czy organ II instancji ponownie i rzetelnie w sposób merytoryczny rozpoznał sprawę na podstawie całego materiału dowodowego, czego Sąd nie zauważył, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia faktycznej daty rozpoczęcia działalności rolniczej, w tym daty rozpoczęcia i kierowanie gospodarstwem rolnym,
3. b. brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w tym brak rozpatrzenia i wyjaśnienie przez organ okoliczności pobierania przez skarżącą nauki do kwietnia 2014 r. i uznanie przez Sąd, że skarżąca nie mogła się powołać na okoliczność pobierania nauki w Warszawie na studiach niestacjonarnych z uwagi na treść z § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c) rozporządzenia wykonawczego podczas gdy fakt pobierania nauki w trybie niestacjonarnym i uczęszczając na zajęcia razem ze studentami studiów stacjonarnych powodowało, że skarżąca nie mogła rozpocząć faktycznego kierowania gospodarstwem rolnym będącym w województwie opolskim, gdyż fizycznie byłoby to niemożliwe, a zatem dopiero po zakończeniu studiów niestacjonarnych w Warszawie, w kwietniu 2014 r. możliwe fizyczne rozpoczęcie, prowadzenie i kierowanie gospodarstwem rolnym.
4. c. nieuwzględnienie przez Sąd w sposób należyty przy ustaleniu stanu faktycznego daty zawarcia oraz treści umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2013 r. na podstawie, której skarżąca oddała nieruchomości w dzierżawę z dniem [...] lipca 2013 r. na rzecz osób trzecich zaraz po otrzymaniu darowizny nieruchomości rolnej i uznanie przez Sąd, że umowa ta nie miała znaczenie w sprawie, gdyż okoliczność ta nie mieści się w § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, podczas gdy, okoliczności oddania gruntu w dzierżawę uniemożliwiła faktyczne korzystanie z nieruchomości, a w szczególności uniemożliwiła kierowanie gospodarstwem rolnym na gruncie oddanym w dzierżawę osobom trzecim, które to naruszenie miało istotne znaczenie przy ustaleniu momentu rozpoczęcia przez skarżącą kierowania gospodarstwem rolnym,
5. d. błędne przyjęcie, iż skarżąca rozpoczęła działalność rolniczą jako osoba kierująca gospodarstwem rolnym w dniu [...] lipca 2013 r., podczas gdy już pobieżna prawidłowa analiza zebranego materiału dowodowego, w tym przedłożona umowa darowizny, pobieranie nauki w miejscowości oddalonej o 400 km od gospodarstwa rolnego oraz fakt pobierania przez S. M. dopłat w związku z posiadaniem przez nią przedmiotowego gruntu rolnego, wskazuje, iż skarżąca mogła rozpocząć działalność rolniczą w rozumieniu § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego dopiero z dniem [...] kwietnia 2014 r., co powoduje, iż 18 miesięczny okres upłynął w dniu [...] października 2015 r.,
6. - które to powyższe naruszenia doprowadziły również do naruszenia art. 7 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego poprzez błędne określenie dnia rozpoczęcia działalności rolniczej i oddalenie skargi oraz doprowadziło do naruszenia art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia 1305/2013 oraz względnie art. 22 ust. 1 pkt Rozporządzenie 1698/2005, które uzależniają daty rozpoczęcia działalności w gospodarstwie rolnym od rozpoczęcia po raz pierwszy kierowaniem gospodarstwem rolnym, a nie od faktu posiadania gospodarstwa rolnego,
7. II. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., gdzie skarżąca prawidłowo zawiadomiona zamierzała zapoznać się z całością materiału dowodowego i złożyć wnioski dowodowe, w tym przedłużone na rozprawie dyplom, który przedkładała w poprzednim postępowaniu zakończonym wyrokiem WSA z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2515/15, a Sąd nie, uwzględniając tego zarzutu jednocześnie czyni w wyroku zarzut skarżącej, że nie przedłożyła tego dyplomu w postępowaniu administracyjnym, który to dyplom organ otrzymał przy odpisie skargi do WSA zakończonej wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r., co powoduje, że skarżąca przedłożyła organowi przedmiotowy dokument, a organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien zebrać i rozpoznać cały materiał dowodowy.
8. III. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenie 1305/2013 poprzez brak rozpatrzenia przez Sąd zarzutu naruszenia wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego, co uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku i przedstawienie kontrargumentacji,

Naruszenie przepisów prawa materialnego

IV. art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenie 1305/2013 w związku z art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji, względnie art. 22 ust. 1 Rozporządzenie 1658/2005 w związku z art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji, poprzez ich:

a) niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca w dniu [...] lipca 2013 r. nie rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w gospodarstwie rolnym jako kierująca tym gospodarstwem, które to kierowanie gospodarstwem rolnym nastąpiło po dniu [...] kwietnia 2014 r.;

b) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż rozpoczęcie kierowania gospodarczym rolnym określone wyżej wymienionych przepisach jest tożsamy z posiadaniem nieruchomości określonym § 7 ust. 3 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, co spowodowało bezzasadną odmowę pomocy finansowej skarżącej, podczas gdy zgodnie z tymi rozporządzeniami unijnymi, skarżąca została "młodym rolnikiem “ od dnia [...] kwietnia 2014 r., kiedy go po raz pierwszy miała możliwość rozpoczęcia oraz rozpoczęła działalność w gospodarstwie rolnym jako kierującą tym gospodarstwem, co nie pozwala zakwalifikować skarżącej jako młodego rolnika przed dniem [...] kwietnia 2014 r.

V. art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenie 1305/2013 w związku z art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji, względnie art. 22 ust. 1 Rozporządzenie 1658/2005 w związku z art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji, poprzez ich brak bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie i uznanie, iż przepisy rozporządzenia wykonawczego to jest przepisy prawa krajowego, mają nadrzędne znaczenie nad wyżej wymienionymi rozporządzeniami unijnymi, co wprost narusza art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji, zasadę bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego i pierwszeństwa stosowania przepisów prawa wspólnotowego nad przepisami krajowymi,

VI. § 7 ust. 3 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegający na uznaniu, iż każdy wejście w posiadanie nieruchomości powoduje rozpoczęcie działalności w gospodarstwie rolnym, podczas gdy wykładnia tego przepisu powinna uwzględniać treść z art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenie 1305/2013 i inne przepisy unijne, które z mocy art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji winne być stosowane bezpośrednio, co powoduje, iż zgodnie z prawem przyznanie pomocy finansowej następuje w stosunku do młodych rolników, którzy po raz pierwszy rozpoczynają działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący tym gospodarstwem rolnym, co w konsekwencji powoduje przejęcie, iż organ i Sąd oparł się na przepisach rozporządzenia wykonawczego niezgodnych z przepisami Rozporządzenia 1307/2013 oraz Rozporządzenia 1305/2013, (ewentualnie Rozporządzenia 1698/2005) względnie błędnie dokonał wykładni przepisów rozporządzenia wykonawczego bez uwzględnienia wykładni przepisów wyżej wymienionych rozporządzeń unijnych stosowanych bezpośrednio w polskim porządku prawnym, co w konsekwencji spowodowało, że Sąd błędnie uznał, iż skarżąca mogła stać się młodym rolnikiem mającym uprawnienia do otrzymania pomocy finansowej w momencie samego wejścia w posiadanie nieruchomości rolnej, podczas gdy zgodnie z prawem wspólnotowym skarżąca stała się młodym rolnikiem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej w momencie rozpoczęcia działalności w gospodarstwie rolnym jako kierującym tym gospodarstwem, co nota bene nastąpić mogło i nastąpiło z dniem [...] kwietnia 2014 r.

VII. § 7 ust. 3 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w rzeczywistym stanie faktycznym i poprzez odmowę przyznania pomocy finansowej, podczas gdy moment rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej prawidłowo ustalony na dzień [...] kwietnia 2014 r. powoduje, iż skarżąca spełnia przesłanki określone w tym przepisie, a 18 miesięczny okres upłynął w dniu [...] październik 2015 r.

VIII. art. 1 § 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 p.p.s.a. polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli decyzji pod względem jej zgodności z prawem, w odniesieniu do art. 30 ust. 11 w związku z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenie 1305/2013, względnie art. 22 ust. 1 Rozporządzenie 1658/2005.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1. I. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,
2. II. rozpoznanie skargi kasacyjnej bez konieczności przeprowadzenia rozprawy,
3. III. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w maksymalnej wysokości.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

Prezes ARiMR nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niewyartykułowane przez skarżącego naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza, zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

Wymaga podkreślenia, że zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo formułując zarzuty, skarżący powinien, więc jasno wskazać, na której podstawie kasacyjnej opiera zarzuty, czy podnosi naruszenie przepisów prawa materialnego, czy postępowania. Jeżeli zarzuty są postawione w oparciu o pierwszą podstawę kasacyjną, należy również precyzyjnie określić, czy naruszenie nastąpiło poprzez błędną wykładnię przepisu, czy jego niewłaściwe zastosowanie. Opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, strona zobowiązana jest nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie, lecz również, jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (por. wyroki NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1795/11, z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11, z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12).

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Zarzuty zawarte w pkt I i II petitum skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organ administracji naruszył reguły zawarte w przepisach art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, 107 § 3 k.p.a. i powiązano je z naruszeniem przepisów art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. a także z art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. Ocena tych zarzutów wymaga przypomnienia, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 173, dalej ustawa o wspieraniu) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej. Wedle ust. 2 tego artykułu w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1. 1) stoi na straży praworządności;
2. 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3. 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4. 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawa o wspieraniu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z treści regulacji zawartych w art. 21 ustawa o wspieraniu zasadnie wywodzi się, że obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - wyprowadzany z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. W przeciwieństwie do sformułowań zawartych w powołanych przepisach k.p.a., organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. To strona w postępowaniu została zobligowana do wskazywania konkretnych dowodów i współdziałania z organem przy gromadzeniu materiału dowodowego, pod rygorem wywiedzenia dla niej negatywnych skutków. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie mógł być uznany za trafny.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutu naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. stwierdza, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o wspieraniu organ, przed którym toczy się postępowanie zapewnia stronom czynny udział w każdym stadium postępowania wyłącznie na ich wniosek, a tym samym ograniczone zostało stosowanie art. 10 § 1 k.p.a. Oznacza to, że w przypadku gdy strona postępowania nie zażąda zapewnienia jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, to organ nie musi w tym zakresie działać z urzędu, a zaniechania organu w tym zakresie nie będą naruszały prawa.

Należy również zauważyć, że zaskarżona decyzja, a w szczególności jej uzasadnienie spełnia również wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a., odnosi się też do zarzutów zawartych w odwołaniu, wskazując na ustalone fakty, które zostały udowodnione i wyjaśnia podstawę prawną wydanej decyzji. Z powyższego wynika, że w ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie doszło także do naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej i dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 8, 15 k.p.a.).

Wbrew zarzutom zawartym skargi kasacyjnej brak jest podstaw do przyjęcia, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy i zaakceptowana następnie przez Sąd I instancji narusza art. 80 k.p.a. Z treści powołanego przepisu wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te reguły zostały zachowane w rozpoznawanej sprawie, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, akceptując ocenę dowodów dokonaną przez orzekające organy.

Sąd I instancji nie naruszył również art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. a także z art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a., ponieważ zgodnie z przepisem art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Zastosowanie tego przepisu ma miejsce wówczas, kiedy wojewódzki sąd administracyjny po przeprowadzeniu kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stwierdza, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; nie zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Zastosowanie przez Sąd art. 151 p.p.s.a. jest wynikiem sprawy, w której stwierdzono obiektywny brak istnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.

W ocenie NSA nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to, więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sąd I instancji realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania § 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, a także art. 22 Rozporządzenie 1698/2005 oraz art. 30 ust. 11 w zw. z art. 50 ust. 2 Rozporządzenia 1307/2013 oraz art. 17 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt n) Rozporządzenia 1305/2013.

To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska, co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11 oraz z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką próbę podejmuje strona skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W rozpoznawanej sprawie niekwestionowanymi okolicznościami jest to, że skarżąca na podstawie darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2013 r. (Repertorium A Nr [...]) stała się właścicielką gruntów rolnych o powierzchni powyżej 1 ha. W dniu [...] czerwca 2014 r. w Opolskim Oddziale Regionalnym ARiMR złożyła wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Po jego weryfikacji Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował skarżącą, iż zgodnie z informacją podaną w dniu [...] sierpnia 2014 r. przez Prezesa ARiMR do publicznej wiadomości o kolejności przysługiwania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w zakresie PROW 2007-2013, wniosek zawiera zapotrzebowanie na środki przekraczające wysokość limitu środków. Została również poinformowana, że w przypadku osób, które w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy prowadziły działalność rolniczą, pomoc będzie mogła być przyznana, jeżeli od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej do dnia wydania decyzji o przyznaniu pomocy upłynie nie więcej niż 18 miesięcy.

Sąd I instancji, rozpoznając skargę na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. podzielił jego stanowisko, że skarżąca rozpoczęła działalność rolniczą w dniu [...] lipca 2013 r. Doprowadził to do stwierdzenia, iż dopuszczalny 18 miesięczny termin, w którym możliwe było przyznanie jej pomocy, liczony od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, upłynął ostatecznie w dniu [...] stycznia 2015 r. W tym terminie wniosek skarżącej nadal nie mieścił się w limicie środków, ustalonym na podstawie liczby punktów, pozwalającym na udzielenie pomocy.

Przywołując treść przepisu § 7 rozporządzenia wykonawczego WSA stwierdził, iż skarżąca błędnie rozumie pojęcie "posiadanie“. Jednocześnie wskazał na § 4 aktu notarialnego [...] lipca 2013 r., z którego wywiódł, że skarżąca otrzymała przedmiot umowy w posiadanie przed sporządzeniem tego aktu. Stąd też uznał, że "...skarżąca stała się jej samoistnym posiadaczem, nawet jeżeli - w wyniku zawarcia umowy dzierżawy - inne osoby stały się posiadaczami zależnymi. “

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądów sprowadzających się do wywodzenia, na potrzeby stosowania przepisów dotyczących wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, pojęcia posiadania z przepisów Kodeksu cywilnego i opartych na nich poglądów doktryny, których zasadniczą podstawą jest określenie posiadania jako stanu faktycznego.

Regulacje krajowe z zakresu wspierania obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 funkcjonują skutkiem transpozycji prawa wspólnotowego. Prawodawca wspólnotowy nie posługuje się pojęciami, z których można by wyprowadzać w zakresie rozumienia, występującego w regulujących tę materię przepisach prawa krajowego, pojęcia posiadania wnioski zbieżne z poglądami opartymi na polskim prawie cywilnym. Prawodawca wspólnotowy formułując w art. 22 ust. 1 lit a Rozporządzenia 1698/2005 podstawowe warunki przyznawania pomocy w ogóle nie posługuje się pojęciem posiadania, lecz ustanawia przesłankę działalności w gospodarstwie rolnym w charakterze kierującego gospodarstwem. Kierowanie gospodarstwem rolnym jest możliwe tylko w takiej sytuacji, gdy rolnik włada gospodarstwem. Wobec takiego rozwiązania występujące w prawie krajowym pojęcie posiadania gospodarstwa rolnego, jako przesłanki uznania, że jest prowadzona działalność rolnicza, musi być rozumiane w zgodzie z prawem wspólnotowym, to jest przy przyjęciu, że posiadaniem są takie formy władztwa nad gospodarstwem rolnym, które przejawiają się w kierowaniu gospodarstwem rolnym (por. wyroki NSA z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 234/10).

W ocenie składu orzekającego fakt, że po nabyciu w drodze darowizny gospodarstwa rolnego skarżąca wydzierżawiła je osobom trzecim daje podstawy do stwierdzenia, iż rozpoczęła ona kierowanie gospodarstwem rolnym z dniem [...] lipca 2013 r. Za kierowanie uznać, bowiem należy proces planowania, organizowania, kontrolowania i wykorzystywania posiadanych zasobów, w co wpisuje się także wydzierżawienie posiadanego gospodarstwa rolnego. Ponadto w dniu [...] marca 2014 r. skarżąca kasacyjnie zawarła umowę dzierżawy gruntów rolnych o powierzchni 6,4 ha na okres 10 lat z T. i A. J. Nie można także pominąć faktu, że sama skarżąca, składając wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom “ oraz w załączniku do wniosku oświadczyła, że podjęła się samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu [...] lipca 2013 r., a fakt ten zakwestionowała dopiero w odwołaniu od decyzja o odmowie przyznania pomocy finansowej.

Zgodnie z treścią przepisu § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego za dzień rozpoczęcie prowadzenia działalności rolniczej, o której mowa w ust. 1, uznaje się w przypadku osób fizycznych, które nabyły gospodarstwo po ukończeniu 18 roku życia, a przed zakończeniem nauki: na uczelni - wyłącznie w trakcie stacjonarnych studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich - dzień zakończenia zaprzestania nauki, jednakże najpóźniej dzień ukończenia 26 roku życia, pod warunkiem, że wnioskodawca nie miał przerw w nauce, a w przypadku kontynuowania nauki na uczelni - podjęcie nauki nastąpiło w roku uzyskania świadectwa dojrzałości lub świadectwa maturalnego. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji to na skarżącej w ciąży obowiązek wykazania, że zostały spełnione przesłanki wynikający z wyżej wskazanego przepisu. Bowiem, jak już wyżej wskazano, w myśl w art. 21 ust. 3 ustawa o wspieraniu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W aktach sprawy zalega kserokopia dyplomu ukończenie przez skarżącą studiów w formie stacjonarnej na kierunku Architektura i Urbanistyka [...] i uzyskania w dniu 18 marca 2011 r. tytułu zawodowego inżyniera architekta. Skarżąca dołączyła także do akt kserokopię dyplomu ukończenia studiów formie niestacjonarnej na kierunku Architektura i Urbanistyka Politechniki [...] i uzyskania w dniu 26 marca 2014 r. tytułu zawodowego- magistra inżyniera architekta.

W świetle wyżej wskazanych przepisów oraz dowodów przedłożonych przez skarżącą podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca kasacyjnie nie udowodniła okoliczności, które pozwoliłyby organom na ustalenie dnia rozpoczęcia przez nią prowadzenia działalności rolniczej w oparciu o przepis § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego.

W tym miejscu stwierdzić należy, że WSA w swoim uzasadnieniu błędnie przywołuje przepis § 7 ust. 1 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego zamiast § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c tego rozporządzenia, jednakże całość uzasadnienia jak i treści przywołanych przepisów pozwala uznać ten błąd za oczywistą omyłkę niemającą wpływu na ocenę prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia.

Jak trafnie wskazał Sąd I instancji skarżąca nie wykazała, iż nie miała przerwy w nauce to znaczy, że podjęła studia na kierunku Architektura i Urbanistyka [...] w roku uzyskania świadectwa dojrzałości lub świadectwa maturalnego. Nawet w przypadku, gdyby przyjąć, że została spełniona ta przesłanka, to zgodnie ze wskazaniem Sądu I instancji, skarżąca ukończyła studia I stopnia w formie stacjonarnej w dniu 18 marca 2011 r., o czym świadczy zalegający w aktach dyplom. Zaś studia II stopnia, które ukończyła w dniu 26 marca 2014 r. na Politechnice [...] realizowała w formie niestacjonarnej. Kontynuowanie przez skarżącą studiów na Politechnice [...] w formie studiów niestacjonarnych nie daje podstaw do ustalenia, że skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej z dniem ukończenia studiów II stopnia, albowiem przepis § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego wskazuje wyłącznie na stacjonarne studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie.

Oceny tej nie może zmienić twierdzenie skarżącej, że na Politechnice [...] studiowała na studiach wieczorowych, które de facto realizowane były w trybie dziennym. Wskazać należy, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 11a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2016 poz. 1842) wymienia, jako formy studiów - studia stacjonarne i niestacjonarne, a art. 2 ust. 1 pkt 12 tej ustawy definiuje studia stacjonarne, jako formę studiów wyższych, w której co najmniej połowa programu kształcenia jest realizowana w postaci zajęć dydaktycznych wymagających bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich i studentów.

Ponadto art. 2 ust. 1 pkt tej 13 ustawy stwierdza, że studia niestacjonarne stanowią formę studiów wyższych, inną niż studia stacjonarne, wskazaną przez władze uczelni. Przytoczone definicje form studiów jednoznacznie wskazują, że kontynuacja przez skarżącą studiów na Politechnice [...] nie spełnia warunku określonych w treści przepisu § 7 ust. 3 pkt 3 lit. c rozporządzenia wykonawczego. Dlatego też uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia organów, iż skarżąca rozpoczęła kierowanie gospodarstwem rolnym z dniem [...] lipca 2013 r., albowiem wyżej wskazana okoliczność, wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, nie daje podstawy do przyjęcia, że skarżąca kieruje gospodarstwem dopiero od dnia [...] kwietnia 2014 r.

Zauważyć należy, że skarżąca kasacyjnie złożyła wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikiem “ objętego Programy Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013, do którego to programu zastosowanie ma Rozporządzenie 1658/2005 pomimo, iż utraciło ono moc z dniem 1 stycznia 2014 r. Dalsze stosowanie wskazanego rozporządzenia wynika z regulacji zawartej w art. 88 Rozporządzenia 1305/2013 w myśl, którego Rozporządzenie (WE) 1698/2005 stosuje się nadal do operacji realizowanych zgodnie z programami zatwierdzonymi przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed dniem 1 stycznia 2014 r.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 Rozporządzenia 1698/2005 wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt ii), udziela się osobom, które:

1. a) mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem;
2. b) posiadają odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe;
3. c) przedkładają plan biznesowy dotyczący rozwoju ich działalności rolniczej.

Natomiast rozporządzenie wykonawcze określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, w tym między innym tryb składania wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność, szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać wnioski o przyznanie pomocy oraz wnioski o płatność. Wskazany wyżej § 7 rozporządzenia wykonawczego reguluje między innym kwestię, jaki dzień jest uważany za dzień rozpoczęcia kierowania gospodarstwem rolnym, przy czym polski prawodawca posługuje się określenie "dzień rozpoczęcia działalności rolniczej “. Stosownie do treści § 15 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego pomoc przysługuje według kolejności ustalonej dla całego kraju przy zastosowaniu kryteriów wyboru. W pierwszej kolejności pomoc przysługuje wnioskodawcom, którzy uzyskali największą liczbę punktów, przy czym pomoc jest przyznawana, jeżeli wnioskodawca uzyskał, co najmniej 7 punktów (ust. 1e § 15 rozporządzenia wykonawczego).

Mając na uwadze powyższe przepisy oraz ustalony przez organy stan faktyczny sprawy, których to ustaleń skarżąca kasacyjnie skutecznie nie podważyła, stwierdzić należy, że organy słusznie uznały, a Sąd I instancji to zaakceptował, iż skarżąca kasacyjnie nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom “ w związku, z czym nie można było przyznać wnioskowanej pomocy.

Konsekwencją prawidłowego ustalenia, że skarżąca kasacyjnie rozpoczęła kierowanie gospodarstwem rolnym w dniu [...] lipca 2013 r. było stwierdzenie, iż dopuszczalny 18 miesięczny termin (wynikający z § 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego), w którym możliwe było przyznanie jej pomocy, liczony od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, upłynął ostatecznie w dniu [...] stycznia 2015 r. W terminie tym uzyskana przez skarżącą kasacyjny suma 17,14 punktów, przyznanych na podstawie ustalonych dla całego kraju kryteriów, nie mieściła się w limicie środków określonych w Programie, gdyż ostatni wynik znajdujący się na wskazanej w liście rankingowej, który zamykał zapotrzebowanie na środki mieszczący się w limicie uzyskał punktów 17,22. Co, jak trafnie stwierdziły organy, skutkowało brakiem możliwości przyznania skarżącej kasacyjnie pomocy.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, pomimo wskazanych uchybień uznał, że wyrok odpowiada prawu, a zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów nie dają podstawy do jego uchylenia. W realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji uchylił się od obowiązku wykonania kontroli, czy też nie zbadał prawidłowości decyzji Prezes ARiMR z dnia [...] kwietnia 2016 r. Zupełnie niezrozumiałym jest zarzut naruszenie art. 1 § 2 p.p.s.a., zawarty w punkcie VIII petitum skargi kasacyjnej, albowiem art. 1 p.p.s.a. nie dzieli się na jednostki redakcyjne w postaci paragrafów. Jako niezasadny należy uznać zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Rozporządzenia 1305/13 i Rozporządzenia 1307/13 albowiem przepis te w rozpoznawanej sprawie nie miały zastosowanie. Jak wyżej wskazano, zgodnie z art. 88 Rozporządzenia 1305/2013 do operacji realizowanych zgodnie z programami zatwierdzonymi przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed dniem 1 stycznia 2014 r. nadal stosuje się Rozporządzenie (WE) 1698/2005, a z takim programem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencją tego stwierdzenia, jako niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 91 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.