Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 375/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
I
Z akt sprawy i uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. odmówił K. B. umorzenia kosztów postępowania celnego ustalonych postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r.
K. B. złożył w dniu 8 stycznia 2010 r. odwołanie od powyższej decyzji.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Pismem z dnia 24 lutego 2010 r. K. B. zwrócił się do Dyrektora Izby Celnej w Ł. z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie kosztów postępowania celnego.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w Ł., działając na podstawie art. 169 § 1 i 4 w związku z art. 168 § 2 i art. 216 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.) i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622, ze zm.), wezwał stronę do usunięcia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania braków podania poprzez sprecyzowanie treści żądania zawartego w piśmie z dnia 24 lutego 2010 r., to jest wyjaśnienie, czy jest to skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, odwołanie, czy wniosek o załatwienie sprawy lub przywrócenie terminu. Organ wskazał jednocześnie, że na przedmiotowe postanowienie nie przysługuje zażalenie.
Wnioskiem z dnia 16 marca 2010 r. K. B. zwrócił się o Dyrektora Izby Celnej w Ł. o przywrócenie terminu do rozpatrzenia jego "skargi" nadanej w dniu 8 stycznia 2010 r.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2009 r.
W piśmie z dnia 5 kwietnia 2010 r. K. B. wyjaśnił, że składa odwołanie m.in. od trzech "decyzji": z dnia [...] lutego 2010 r. (postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania), z dnia [...] marca 2010 r. (postanowienie wzywające do sprecyzowania żądania) i z dnia [...] marca 2010 r. (postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] grudnia 2009r.).
Postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w Ł., działając na postawie art. 216 i art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, stwierdził niedopuszczalność odwołania od postanowienia z dnia [...] marca 2010 r. wzywającego do sprecyzowania żądania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że postanowienie z dnia [...] marca 2010 r. było czynnością materialno-techniczną, od której nie przysługiwało zażalenie. Takie postanowienie może być zaskarżone tylko w odwołaniu od decyzji.
W tym samym dniu, to jest [...] maja 2010 r., Dyrektor Izby Celnej wydał również dwa inne postanowienia (nr [...] i nr [...]), w których stwierdził niedopuszczalność odwołań od dwóch kolejnych postanowień wymienionych w piśmie skarżącego z 5 kwietnia 2010 r. tj. od postanowienia z dnia [...] lutego 2010 r. i z dnia [...] marca 2010 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. B. podniósł, że kilkakrotnie występował do Dyrektora Izby Celnej z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. Skarżący zwrócił się do WSA w Łodzi z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Celnej w Ł. Zarządzeniem sędziego z dnia 5 sierpnia 2010 r. skarżący został wezwany do wypowiedzenia się, co jest przedmiotem skargi poprzez podanie konkretnego numeru i daty rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej w Ł., które strona kwestionuje.
W odpowiedzi na to wezwanie K. B. w piśmie z dnia 16 sierpnia 2010 r. oświadczył, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie nr [...] z dnia [...] maja 2010 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 października 2010 r. oddalił skargę.
Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 216 § 1 i 2, art. 236 §1, art. 237, art. 228 § 1 pkt 1 oraz art. 239 Ordynacji podatkowej, stwierdził, że analiza treści tych przepisów na tle stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. był uprawniony do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od postanowienia z dnia [...] marca 2010 r. Postanowienie to nie rozstrzygało bowiem o istocie sprawy. Było natomiast wezwaniem do sprecyzowania jego żądań i wniosków wynikających z pisma z dnia 24 lutego 2010 r.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa, a zatem skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.").
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył K. B. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to "art. 145 § 1 pkt c" p.p.s.a. w związku z art. 121, art. 122, art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że:
- a) pismo skarżącego z dnia 5 kwietnia 2010 r. stanowiło odwołanie od postanowienia z dnia [...] marca 2010 r. w sytuacji, gdy z jego treści wynikało, że intencją skarżącego było doprowadzenie do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r., co możliwe było jedynie w formie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] marca 2010 r. (w której to możliwe byłoby podważenie również postanowienia z dnia [...] marca 2010 r.);
- b) sąd związany jest jedynie sygnaturą postanowienia wskazaną w piśmie z dnia 16 sierpnia 2010 r. a nie jego treścią w sytuacji, gdy skarżący, działający bez pełnomocnika, precyzując skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego wskazał, że "prosi o przywrócenie terminu do wniesienia pisma w sprawie umorzenia kosztów postępowania celnego", z czego wynika, że intencją skarżącego było zaskarżenie nie tylko postanowienia z dnia [...] maja 2010 r. o sygnaturze [...], ale także postanowień [...] oraz [...] opatrzonych tą samą datą, które zostały wydane na skutek mylnie zakwalifikowanego pisma skarżącego z dnia 5 kwietnia 2010 r.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził, że w piśmie z dnia 5 kwietnia 2010 r. skarżący odniósł się do wszystkich aktów jakie otrzymał od organu, w tym również do postanowienia z dnia [...] marca 2010 r. oraz postanowienia z dnia [...] marca 2010 r. Skoro jedyną prawną możliwością osiągnięcia celu opisanego w treści tego pisma było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z dnia [...] marca 2010 r., w której strona mogłaby się odnieść również do treści postanowienia z dnia [...] marca 2010 r., to pismo z dnia 5 kwietnia 2010 r. ze względu na swoją treść nie powinno zostać zakwalifikowane jako odwołanie, a jako skarga do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego na decyzję z dnia [...] marca 2010 r.
Zdaniem kasatora, Sąd pierwszej instancji błędnie odczytał również pismo skarżącego z dnia 16 sierpnia 2010 r., będące odpowiedzią na wezwanie do sprecyzowania żądania. Wprawdzie w piśmie tym skarżący wskazał na konkretną sygnaturę postanowienia z dnia [...] maja 2010 r., jednakże w dalszej części ponownie wskazał, że wnosi o przywrócenie terminu. Sąd – uznając że jest związany wskazaniem konkretnej sygnatury przez skarżącego – nie wziął pod uwagę zarówno treści pisma z dnia 16 sierpnia 2010 r., jak i samej skargi, a także pisma z dnia 5 kwietnia 2010 r.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o oddalenie środka odwoławczego skarżącego.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Na wstępie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna jest zwrócona przeciwko wyrokowi Sądu pierwszej instancji, zatem należy w niej wskazać, które przepisy prawa naruszył ten Sąd wydając zaskarżone orzeczenie. W sprawie niniejszej kasator postawił Sądowi zarzut naruszenia prawa procesowego i wskazał jako naruszony art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (przy czym pominięcie przy powołaniu tego przepisu wskazania, że chodzi o jego punkt 1. Naczelny Sąd Administracyjny traktuje jako oczywistą omyłkę pisarską) w powiązaniu z art. 121, art. 122 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że kasator zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zaakceptował działanie Dyrektora Izby Celnej naruszające art. 121, art. 122 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Tak sformułowany zarzut kasacyjny jest nieuzasadniony.
Art. 121 Ordynacji podatkowej stanowi, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a organ powinien udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, zaś zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej organy podatkowe powinny podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zgodnie natomiast z art. 191 Ordynacji podatkowej organ ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
Zauważyć należy, że kasator nie wskazał w jaki sposób organ naruszył powołane w zarzucie przepisy Ordynacji podatkowej, a jedynie podniósł, że intencja strony była inna niż przyjął organ, gdyż stronie chodziło o rozpoznanie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającej umorzenia kosztów postępowania celnego.
Na wstępie stwierdzić należy, że oprócz decyzji merytorycznej z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie dotyczącej umorzenia kosztów postępowania celnego, na skutek działań podejmowanych przez stronę, organ wydał szereg postanowień, czyli orzeczeń o charakterze procesowym. Każde orzeczenie wydane w sprawie zawierało uzasadnienie oraz precyzyjne i jasne pouczenie o sposobie i terminie jego zaskarżenia ze wskazaniem organu właściwego. Zatem strona posiadała wszystkie niezbędne informacje pozwalające jej podejmować w postępowaniu przed organem zgodne z prawem oraz skuteczne działania i nie można przyjąć, że nie była należycie informowana. Badając akta sprawy można odnieść wrażenie, że strona nawet nie próbowała czytać wydanych orzeczeń i kierowanych do niej pouczeń, a następnie podejmowała chaotyczne kroki procesowe, które gmatwały sytuację uniemożliwiając organowi racjonalne działania prowadzące do merytorycznego załatwienia sprawy.
Podkreślić trzeba, że wobec niejasnego stanowiska strony, organ w piśmie z dnia [...] marca 2010 r. postanowił zwrócić się do niej o sprecyzowanie żądań szczegółowo wyjaśniając jej sytuację procesową i pouczając, że na to postanowienie zażalenie nie służy. Strona jednak - nie zważając na to pouczenie - zaskarżyła także to postanowienie, powodując konieczność wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania zaskarżonego w postępowaniu niniejszym. Biorąc pod uwagę liczne pouczenia i wyjaśnienia ze strony organu, należy uznać za nieuzasadniony zarzut nieinformowania strony w toku postępowania o przepisach prawa podatkowego.
Zarzut naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej (niepodjęcia działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego) jest zupełnie nietrafny, gdyż sprawa niniejsza dotyczy jedynie rozstrzygnięcia procesowego, tj. stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od postanowienia zawierającego wezwanie do sprecyzowania roszczeń, zaś do merytorycznego rozpoznania sprawy (przy którym wymagane byłoby wyjaśnienie stanu faktycznego) w tej sprawie w ogóle nie doszło. Sytuacja procesowa prowadząca do wydania zaskarżonego postanowienia jest natomiast wyjaśniona w sposób wystarczający.
Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej. Powołany przepis formułuje tzw. zasadę swobodnej oceny dowodów. Polega ona na tym, że organ nie jest związany regułami dowodowymi, rozstrzyga sprawę na podstawie swobodnej oceny całego zebranego materiału, przy czym ocena ta powinna być zgodna z wymaganiami wiedzy, doświadczenia i logiki. Powołany przepis zawiera podstawową zasadę postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym, nie służy jednak do interpretacji żądań strony zawartych w pismach kierowanych do organu. Ponieważ kasator nie wskazał, na czym miało polegać naruszenie tej zasady przez organ, omawiany zarzut kasacyjny uznać należy za nieusprawiedliwiony.
Wskazać należy, że kasator zarzucił Sądowi jedynie akceptację wadliwych działań organu, co jak wskazano wyżej jest nieuzasadnione. Kasator nie zarzucił natomiast Sądowi pierwszej instancji naruszenia obowiązku informowania, niewyjaśnienia treści skargi, wadliwego jej zrozumienia, czy też rozstrzygnięcia innej sprawy niż objęta skargą; nie powołał także żadnych przepisów postępowania sądowego, które mogłyby takie zarzuty uzasadniać.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i zgłoszonymi zarzutami kasacyjnymi, zaś zarzuty kasacyjne, które zostały zgłoszone, są nieusprawiedliwione.
Na zakończenie podkreślić należy, że także strona działająca w postępowaniu administracyjnym i sądowym bez adwokata zobowiązana jest do dbałości o swoje interesy, polegającej na uważnym czytaniu kierowanych do niej pouczeń i stosowania się do tych pouczeń, a w razie ich niezrozumienia - do zwracania się o wyjaśnienia. Organ ani sąd administracyjny nie są uprawnieni do korygowania żądań strony, a jedynie mogą zwracać się do strony o ich sprecyzowanie. Ostatecznym stanowiskiem strony, choćby było całkowicie błędne, są związane.
W sprawie niniejszej mimo pouczeń i wyjaśnień strona zaskarżyła w trybie administracyjnym postanowienie, które było niezaskarżalne (z dnia [...] marca 2010 r.), a następnie, po otrzymaniu postanowienia o niedopuszczalności odwołania, to właśnie postanowienie zaskarżyła do Sądu, precyzując jego datę i sygnaturę. Stanowiskiem tym Sąd, co do zasady, był związany, choć w przypadku dalszych wątpliwości mógł ponownie zwrócić się o wyjaśnienia w trybie art. 49 p.p.s.a. Sposób postępowania Sądu nie został jednak zakwestionowany w skardze kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty kasacyjne za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.