Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 173/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." oddalił skargę P. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 r.
Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organu odwoławczego. Organ ten stwierdził, że ww. decyzja została odebrana przez skarżącego osobiście dnia 7 marca 2016 r., zaś w dniu 28 grudnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu podał, że skarżący na stałe od dnia 5 marca 2015 r. przebywa w Niemczech, zaś z treścią decyzji z dnia [...] marca 2016 r. zapoznał się około 24 grudnia 2016 r.
Zdaniem organu pełnomocnik skarżącego mija się z prawdą, twierdząc że o treści spornego rozstrzygnięcia dowiedział się on w okolicach dnia 24 grudnia 2016 r. Nie można zatem twierdzić, że złożenie odwołania w dniu 28 grudnia 2016 r. nastąpiło bez winy skarżącego, skoro miał on możliwość zapoznania się z rozstrzygnięciem organu niższego stopnia od dnia 7 marca 2016 r. i w ustawowym terminie złożyć odwołanie. Organ dodał, że skarżący nie wskazał do dnia 22 kwietnia 2016 r. adresu zamieszkania na terenie Niemiec. Ponadto mając świadomość bycia stroną postępowania administracyjnego, mógł on ustanowić pełnomocnika do doręczeń korespondencji, czego także nie uczynił.
W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie miał podstaw, by domniemywać, że skarżący nie mieszka na stałe pod adresem ujawnionym w Ewidencji Producentów, gdyż korespondencja kierowana na podany adres była odbierana osobiście przez skarżącego, bądź przez pełnoletniego domownika.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy trafnie przyjął, iż uchybienie terminu do złożenia odwołania przez skarżącego nastąpiło z jego winy. Skarżący bowiem, upatrując przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu w okoliczności wynikającej z wadliwości doręczenia decyzji, twierdzi, i jest to twierdzenie nie poparte żadnymi dowodami, że decyzję odebrał któryś z jego rodziców. Przy czym powołując się na ten argument nie poddaje w wątpliwość podpisu znajdującego się na dowodzie potwierdzającym odbiór decyzji z dnia [...] marca 2016 r. W sprawie natomiast istotne znaczenie ma właśnie – w ocenie Sądu pierwszej instancji - adnotacja poczyniona na dowodzie odbioru decyzji zawierająca nazwisko i imię skarżącego oraz adnotacja, że jej odbioru dokonał osobiście adresat. Pokwitowanie odbioru pisma osobiście przez stronę uzasadnia przyjęcie domniemania skutecznego doręczenia korespondencji stronie.
Nadto Sąd stwierdził, że skarżący zobowiązany był dokonać stosownej zmiany danych do ewidencji producentów oraz w treści pism i wniosków co najmniej od 2015 r. wskazywać aktualny adres zamieszkania w Niemczech, a nie dotychczasowy w Polsce, a na wystąpienie takiej okoliczności nie wskazuje ani skarżący ani organ. Zaniedbanie zatem obowiązku wynikającego z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1853) w zw. z art. 41 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a." spowodowało, że osobiste odebranie przez skarżącego korespondencji zawierającej decyzję z dnia [...] marca 2016 r. pod nieaktualnym adresem zamieszkania uznane musiało zostać za skuteczne doręczenie ww. decyzji.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył P. M.. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania przez to, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 174 ust. 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 41 § 1, art. 42 § 1 i art. 43 oraz art. 58 § 1 k.p.a., a także art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zaszły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, a tym samym, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu, nr [...], z dnia [...] marca 2016 r., w sposób zawiniony i przez to w sprawie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia przedmiotowego terminu.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł uchybienia polegającego na braku bezspornego dowodu na doręczenie skarżącemu informacji o wszczęciu postępowania wznowieniowego zakończonego decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2016 r., ograniczając się jedynie do oceny doręczenia samej decyzji, pomimo tego, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. zobowiązany jest do kontroli całości toczącego się przed organami postępowania. Nadto skarżący kasacyjnie stwierdził, że art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności jest regulacją dotyczącą czynności materialno-technicznych wpisu do ewidencji producentów, nie ma on natomiast zastosowania do postępowania uregulowanego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący kasacyjnie zarzucając m.in. naruszenie art. 134 p.p.s.a. uważa, że skoro nie był zawiadomiony o wszczęciu postępowania wznowieniowego, to nie można stawiać mu zarzutu, że nie wykonał obowiązku zawiadomienia organu administracji o zmianie swojego adresu (art. 41 § 1 kp.a.).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany przepis zobowiązuje zatem sąd do zbadania z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Wobec tak wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu zasady oficjalności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być uznany za usprawiedliwiony wówczas, gdy sąd wykracza poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona albo gdy – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wychodzi poza zarzuty i wnioski skargi, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienie na tyle istotne i oczywiste zarazem, że bez względu na treść zarzutów stawianych w skardze powinny być one dostrzeżone i uwzględnione przez sąd administracyjny z urzędu.
W przedstawionych wyżej okolicznościach sprawy, dokonując oceny zasadności omawianego zarzutu skargi kasacyjnej, mając na uwadze zawarte w niej argumenty, NSA uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała którakolwiek z wymienionych powyżej sytuacji, która mogłaby zostać zakwalifikowana, jako naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej pomija bowiem, że decyzję z dnia [...] marca 2016 roku skarżący odebrał osobiście, co potwierdza adnotacja na dowodzie odbioru decyzji zawierająca jego imię i nazwisko jak również potwierdzenie osobistego odbioru przesyłki (zaznaczenie doręczyciela na dokumencie odbioru). Przy czym, na co słusznie wskazuje Sąd I instancji, argumentując, że decyzję odebrał któryś z rodziców, skarżący kasacyjnie nie poddaje w wątpliwość autentyczności swojego podpisu znajdującego się na dowodzie doręczenia.
W konsekwencji uznać należy, że w okolicznościach sprawy, brak dowodu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego jest naruszeniem procedury nie mającym istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżący odebrał osobiście decyzję organu I instancji wraz z pouczeniem o terminie i sposobie złożenia od niej odwołania i mógł ją zaskarżyć.
Zdaniem Sądu odwoławczego, zaakceptowane przez Sąd I instancji ustalenia organu i ocena prawna tych ustaleń dokonana przez Sąd jest prawidłowa, co czyni zarzuty skargi kasacyjnej nie usprawiedliwione.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia pozostałych przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 41 § 1, art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie zaszły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, w ocenie NSA nie zasługują one również na uwzględnienie. Skoro jak wynika z akt sprawy, zarówno decyzja w postępowaniu zwykłym jak też decyzja sporna (wydana po wznowieniu postępowania), zostały doręczone i odebrane pod adresem wskazanym przez skarżącego kasacyjnie we wniosku o przyznanie płatności – ujawnionym w ewidencji producentów, to skarżący zobowiązany był dokonać stosownej zmiany danych w tej ewidencji, a nadto w treści pism i wniosków co najmniej od 2015 roku wskazywać aktualny adres zamieszkania w Niemczech, a nie dotychczasowy w Polsce, a na wystąpienie takiej okoliczności nie wskazuje ani skarżący ani organ. W reasumpcji jako słuszne, zdaniem NSA, uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że zaniedbanie obowiązku wynikającego z art. 14 ust.1 ustawy o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 41 § 2 k.p.a. spowodowało, że osobiście odebrana przez skarżącego przesyłka zawierająca decyzję z dnia 3 marca 2016 roku, pod nieaktualnym adresem stanowi o skutecznym doręczeniu tej decyzji.
Wskazać trzeba, że w odniesieniu do przesłanek wynikających z art. 58 § 1 k.p.a. Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji nastąpiło bez jego winy. Skarżący, na co zasadnie zwraca uwagę Sąd I instancji ani we wniosku o przywrócenie terminu ani w skardze nie powołuje się na żadne obiektywne okoliczności uniemożliwiające mu złożenie wniosku w terminie. Skarżący kasacyjnie nie uwiarygodnił stosowną argumentacją swojej staranności ani faktu, że przeszkoda do złożenia w terminie wniosku była od niego niezależna i istniała nieprzerwanie do dnia złożenia wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.