Uzasadnienie
Stosownie do art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658; dalej: nowela), jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 2 noweli, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, czyli p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy (noweli) stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.
W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, czyli p.p.s.a., w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że art. 193 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym nowelą stosuje się dopiero do postępowań wszczętych już po dniu wejścia w życie noweli. Postępowanie przed sądem administracyjnym wszczęto skargą do Sądu I instancji z dnia 29 września 2016 r., wniesioną do organu odwoławczego w tym samym dniu. Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie nastąpiło zatem już po wejściu w życie noweli. W konsekwencji ma tu zastosowanie art. 193 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym nowelą. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie - po pierwsze - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599, dalej: u.p.e.a.) poprzez niezgromadzenie i nierozpatrzenie wszystkich dowodów i okoliczności sprawy oraz - po drugie - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez uznanie, że dopuszczalne jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku wykonywania obowiązku o charakterze pieniężnym.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Natomiast przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej w przypadku zarzutów natury procesowej powinno wskazywać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy tj. na treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia.
Mając na uwadze powyższe należy zgodzić się ze stanowiskiem zajętym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, z którego wynika, że skarga kasacyjna w tej sprawie w istocie nie spełnia wymogów określonych w art. 176 p.p.s.a.
Niezależnie jednak od powyższego spostrzeżenia Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej i doszedł do wniosku o ich niezasadności.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie jest postanowienie w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z wniesieniem przez skarżącą zarzutów w zakresie braku egzekwowanego obowiązku.
Nieuzasadnione jest stanowisko skarżącej kasacyjnie o wadliwości przeprowadzonego postępowania dowodowego w postępowaniu egzekucyjnym. Autor skargi kasacyjnej wskazał mianowicie, że organy administracji skarbowej wydając zaskarżone postanowienie nie przeprowadziły pełnego postępowania dowodowego i nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej zarówno w zakresie osiąganych przez nią dochodów jak i posiadanego majątku. Skarżąca utrzymuje się z zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie i zarabia miesięcznie ok. 1200 zł. Z zarobionych środków musi dokonać opłat za mieszkania i się utrzymać.
Ponadto z tak skromnych dochodów skarżąca spłaca zadłużenie objęte postępowaniem egzekucyjnym w kwocie po 100 zł miesięcznie. Fakt nabycia spadku, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość i inne przedmioty ruchome pozostaje bez znaczenia, albowiem skarżąca jest tylko jednym ze spadkobierców, przy czym jednym ze spadkobierców jest jej niepełnoletni syn w stosunku do którego ma ograniczoną władzę rodzicielską. Nie zostało także do chwili obecnej przeprowadzone postępowanie o dział spadku na przeprowadzenie którego nie jest stać skarżącą. Oznacza to, że skarżąca nie jest w stanie dysponować majątkiem nabytym w drodze spadkobrania i nie może go spieniężyć chociażby w celu spłaty zadłużenia powstałego z tytułu pobytu dziecka skarżącej w domu dziecka.
Autor skargi kasacyjnej nie dostrzegł tego, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji nie jest - co do zasady - w żadnej mierze uzależnione od sytuacji materialnej zobowiązanego. Jedynie na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Rozstrzygniecie w tej kwestii pozostawiono jednak uznaniu organu egzekucyjnego lub woli wierzyciela. Sytuacja taka nie zachodzi jednak w tym postępowaniu. W konsekwencji zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, który nie dostrzegł nieprawidłowości w ustaleniach organu egzekucyjnego w sferze stanu faktycznego sprawy.
Nie jest również zasadny zarzut dotyczący prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wykonania obowiązku pieniężnego. W tym zakresie absolutnie niezrozumiała jest argumentacja autora skargi kasacyjnej, w której wykazuje się, że do lipca 2017 r. skarżąca kasacyjnie zapłaciła łącznie kwotę 4700 zł. Po pierwsze, autor skargi kasacyjnej potwierdził fakt, że egzekwowane świadczenie pieniężne nie zostało w całości wykonane, co wyłącznie potwierdza stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieistnienia obowiązku.
Po drugie, autor skargi kasacyjnej nie uwzględnił tego, że sąd administracyjny kontrolując legalność działania organu wydającego zaskarżone postanowienie uwzględniał stan faktyczny w sprawie z dnia wydania zaskarżonego postanowienia, czyli z dnia 9 sierpnia 2016 r. W związku z powyższym ewentualne wpłaty dokonane po tej dacie przez skarżącą lub też wyegzekwowane przez organ egzekucyjny nie mogą mieć znaczenia dla oceny działalności organu administracyjnego w tym postępowaniu do dnia 9 sierpnia 2016 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zdecydowanie podziela pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym uregulowanie niewielkiej kwoty wynikającej z tytułu egzekucyjnego stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia nieuregulowanej pozostałej kwoty. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji takie rozumienie przepisów ustawy egzekucyjnej prowadziłoby do sytuacji, że każda nawet minimalna wpłata na poczet należności wykluczałaby możliwość egzekwowania należnego obowiązku, co oczywiście nie może zostać zaaprobowane. Tak długo bowiem jak istnieje niezaspokojona przez zobowiązanego należność – poza jej przedawnieniem – wierzycielowi przysługuje prawo jej dochodzenia. Pojęcie obowiązku i należności pieniężnej, w znaczeniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., należy odnosić do tego obowiązku i tej należności pieniężnej, które legły u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania w drodze przymusu administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, z późn. zm.) zasądzono od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w kwocie 360 zł za sporządzenie w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną.