Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 19 października 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 636/22 oddalił skargę K. C. (dalej: strona, skarżący) na postanowienie Poczty Polskiej SA Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: organ) z 15 marca 2022 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2 oraz art. 176 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniósł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości, wniósł o uchylenie tego orzeczenia – i alternatywnie – przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub merytoryczne rozpoznanie skargi co do istoty sprawy, tj. uchylenie postanowień organów obu instancji w części dotyczącej nieuznania nieistnienia uiszczania opłat abonamentowych.
Zaskarżonemu postanowieniu (winno być "wyrokowi") na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzucono naruszenie:
- I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, skutkującej oddaleniem skargi, pomimo istnienia podstaw do umorzenia postępowania, w sytuacji gdy na skarżącym od 1999 r. nie ciąży obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, z. uwagi na wyrejestrowanie i brak posiadania odbiornika radiowo telewizyjnego;
- 2) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, skutkującej oddaleniem skargi czy też uchyleniem postanowień organów obu instancji, pomimo że naruszone przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, w szczególności nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego, przerzucenie jednocześnie ciężaru dowodowego na skarżącego, podczas gdy narusza to podstawowe zasady postępowania, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, a uwzględnienie tych okoliczności skutkowałoby odmiennym wyrokiem Sądu;
- 3) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, skutkującej zaniechaniem uchylenia zaskarżonych postanowień, pomimo że organy naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych, a nie wszechstronnych ustaleń, iż nie doszło do wyrejestrowania odbiornika przez skarżącego jak również, iż do skarżącego zostało wysłane zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta, podczas gdy skarżący wyrejestrował odbiornik w 1999 r., a organ przez okres 21 lat nie dochodził w żaden sposób opłat abonamentowych;
- 4) art. 151 w zw. z art. 3 §1 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 75 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, skutkującej oddaleniem skargi i brakiem uchylenia zaskarżonych postanowień, w sytuacji gdy wierzyciel, z uwagi na ponad 20 letni okres, jaki upłynął od wyrejestrowania odbiornika przez skarżącego, winien dopuścić dowód z jego przesłuchania na tę właśnie okoliczność.
- II. Naruszenie prawa materialnego, tj.:
- 5) art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż mimo wyrejestrowania odbiornika, skarżący odbiornik posiada;
- 6) § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych – poprzez bezprawne nadanie skarżącemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, w sytuacji gdy 8 lat przed wejściem w życie rzeczonego rozporządzenia, skarżący wyrejestrował odbiornik, oraz poprzez niedołączenie i nieokazanie przez wierzyciela dowodu odbioru, a w szczególności dowodu nadania dokumentu w postaci "zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numery identyfikacyjnego" z dnia 21.08.2008 r. w szczególności w sytuacji błędnie wskazanego adresu przez wierzyciela,
- 7) art. 5 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych oraz § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, poprzez przyjęcie, że formularz wyrejestrowania jest jedynym dowodem dokonania tej czynności, w szczególności gdy żadne przepisy prawa nie wskazują czasu przez jaki należy przechowywać potwierdzenie wyrejestrowania odbiornika oraz upływ czasu od jego wyrejestrowania do dochodzenia przez wierzyciela po raz pierwszy rzekomo zaległych opłat, tj. ponad 20 lat.
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wskazanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie – w kontekście powyższych uwag mających charakter ogólny – wskazać trzeba, że poza kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje zarzut I.2) petitum skargi kasacyjnej, albowiem autor skargi kasacyjnej wskazał, iż naruszenie powołanych tam przepisów "mogło mieć wpływ na wynik sprawy". Tymczasem ustawodawca – stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – wymaga, aby "uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", czego także w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia nie dostrzeżono (vide art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymagający uzasadnienia zarzutu).
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut I.1) petitum skargi kasacyjnej gdyż wskazana podstawa prawna w zestawieniu z treścią zarzutu nie może być uznana za właściwą. Tak więc – w pierwszej kolejności – zwrócić uwagę należy na sprzeczność powołanych przepisów, tj. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., każdy z nich jest podstawą do diametralnie różnych rozstrzygnięć, które może podjąć Sąd I instancji; ta nieprawidłowość pojawia się we wszystkich zarzutach procesowych. Nadto – w drugiej kolejności – dostrzec wypada, że akt normatywny dotyczy egzekucji, to ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2020.1427 ze zm., aktualnie Dz.U.2023.2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.), której art. 33 § 2 pkt 1 w powiązaniu z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a. nie pozwala uznać, iż w obrębie stosowania tych regulacji doszło do oddalenia skargi "pomimo istnienia podstaw do umorzenia postępowania, w sytuacji gdy na skarżącym od 1999 r. nie ciąży obowiązek uiszczania opłat abonamentowych – z uwagi na wyrejestrowanie i brak posiadania odbiornika "radiowotelewizyjnego".
W kontekście tak opisanego zarzutu dostrzec należy, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał oznaczenia przepisu, który pozwalałby na umorzenie postępowania, jak też nie przedłożył dowodu wyrejestrowania tego odbiornika, jak też nie wskazał przepisów pozwalających oznaczyć okres koniecznego przechowywania przez skarżącego dokumentacji związanej z wyrejestrowaniem odbiornika. Odnoszenie tych kwestii do regulacji pomieszczonych w Kodeksie karnym jest nieporozumieniem. Podobnie należy ocenić kwestię zainteresowania problemem Rzecznika Praw Obywatelskich, co – w warstwie argumentacji – nie może uchodzić za uzasadnienie stawianego zarzutu – w myśl art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (w uzasadnieniu nie pojawia się ani kwestia wzajemnej sprzeczności ani nawiązanie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., jak też art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.).
Z tych samych przyczyn nie zasługuje na uwzględnienie zarzut I.3) petitum skargi kasacyjnej, w którym art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. zastąpiono art. 80 k.p.a. wskazując na dowolności ustaleń w obszarze wyrejestrowania odbiornika oraz w przedmiocie nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego odbiornika. W tym aspekcie raz jeszcze zwrócić uwagę należy, że to na skarżącym ciąży obowiązek udowodnienia wyrejestrowania odbiornika i nie może on go przerzucić na organ. Nie jest bowiem możliwe – w jakikolwiek sposób – aby organ wykazał, że jednak odbiornik został wyrejestrowany, skoro nie posiada na tę okoliczność stosownego dokumentu. Jego zaś brak skutkuje uznaniem, że odbiornik nie został wyrejestrowany, a tę konstatację może jedynie podważyć złożenie stosownego dokumentu przez skarżącego.
Bez znaczenia jest także to, że de facto wysyłając pod niewłaściwy adres, organ nie doręczył stronie zawiadomienia o indywidualnym numerze identyfikacyjnym. Skarżący bowiem twierdzi, że odbiornik wyrejestrował w 1999 r. i zaprzestał płatności; ta kwestia będzie przedmiotem dalszych uwag.
Za bezzasadny należało uznać także zarzut II.4), gdyż Sąd I instancji nie naruszył wskazanych tam przepisów – co do przesłuchania skarżącego, gdyż upływ czasu od rzekomego wyrejestrowania odbiornika łatwo ustalić a dokonanie tej czynności jest w sprawie zbędne.
Przechodząc do zarzutów mających oparcie w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazać należy co następuje:
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut II.5) petitum skargi kasacyjnej; powołując art. 2 ust. 1 i 2 jej autor miał zapewne na myśli ustawę z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U.2020.1689 ze zm., dalej: u.o.a.); w uzasadnieniu (vide treść art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) nie wskazano/wykazano jak je należy w sprawie właściwie zastosować.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy – w kontekście uwag poczynionych odnośnie zarzutu I.3) – jest kwestia naruszenia wskazanego § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu w sytuacji wysłania przez operatora publicznego pod niewłaściwy adres.
Fakt ten jednak nie miał znaczenia w kontekście realizacji płatności w określonej w tych przepisach postaci, gdyż skarżący zaprzestał ich uiszczania w 1999 r.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego zawartym w uzasadnieniu skargi, że "materialnoprawnymi warunkami powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej na podstawie art. 2 ust. 3 u.o.a w zw. z § 5 ust. 2 i § 3 rozporządzenia są: nadanie użytkownikowi przez operatora publicznego numeru identyfikacyjnego oraz powiadomienie tego użytkownika na druku określonym w załączniku do ustawy o opłatach abonamentowych. Przesłanki te warunkują istnienie obowiązku i tym samym stanowią o zasadności uwzględnienia nieistnienia obowiązku." Przede wszystkim wskazać należy, że o obowiązku ponoszenia opłat stanowi art. 2 ust. 3 u.o.a. a powstaje on z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika i ten przepis stanowi materialnoprawną podstawę zobowiązania. Wskazane zaś zapisy rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. modyfikują jedynie formę wnoszenia opłat.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut II.7 petitum skargi kasacyjnej, gdyż – stosownie do treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zabrakło odniesienia do jego treści w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia, jak również nie wskazano, czy naruszenie prawa materialnego miało miejsce przez błędną ich wykładnię, czy niewłaściwe zastosowanie.
Końcowo zaznaczyć należy, że powołane judykaty WSA w Poznaniu i Gorzowie Wielkopolskim są odosobnione, a Sąd I instancji przytoczył szereg orzeczeń (także Naczelnego Sądu Administracyjnego), które wyznaczają prawidłową linię orzecznictwa.
Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.