Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt 3/I SA/Ka 1513/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 1 lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym oraz wymiaru cła od samochodu marki Ford Sierra.
Stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu administracyjnym i uznany za miarodajny przez Sąd przedstawiał się następująco:
Z. O. przebywał w Niemczech w okresie od 5 maja 1995 r. do 5 lipca 1996 r. w związku z wykonywana tam pracą. Dnia 25 czerwca 1996 r. nabył samochód osobowy marki Ford Sierra, który został zarejestrowany i ubezpieczony na jego nazwisko dnia 17 lipca 1996 r. W okresie od 8 lipca do 13 lipca 1996 r. Z. O. przebywał w kraju w związku z leczeniem, a następnie 19 lipca sprowadził z Niemiec do Polski zakupiony samochód, na podstawie zaświadczenia celnego nr [...], wydanego na jego wniosek w dniu 18 lipca 1996 r. przez Wydział Konsularny Ambasady RP - Przedstawicielstwo w Kolonii. Z treści wniosku i zaświadczenia wynikało, że Z. O. przebywał w Niemczech w okresie od 2 maja.1995 r. do 5 lipca 1996 r. Zgłaszając samochód do odprawy celnej Z. O. przedłożył listę mienia przesiedlenia obejmującą samochód, oświadczył, że pojazd służył mu do użytku podczas pobytu w Niemczech i wniósł o uznanie samochodu za wolny od cła.
Dyrektor Urzędu Celnego w Katowicach stwierdzając brak przesłanek z art. 14 ust.1 pkt 7 lit. a) ustawy Prawo celne do zwolnienia samochodu od cła, decyzją z dn. 25 lipca 1996 r. zawartą w dowodzie odprawy celnej przywozowej nr [...] dopuścił samochód do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzył cło w kwocie 8.575,50 zł. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 11 października 1996 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji i podkreślił, że samochód został ubezpieczony i zarejestrowany na rzecz skarżącego po zakończeniu jego pobytu za granicą i nie mógł mu służyć do użytku w Niemczech, a choroba skarżącego miała miejsce już po zakończeniu pobytu w Niemczech. Wyrokiem z dnia 8 lipca 1998 r. sygn. akt I SA/Ka 2116/96 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu II instancji, wskazując na konieczność wyjaśnienia przez organy celne, czy w rozpoznawanym przypadku zachodzi sytuacja przywozu samochodu w ramach tzw. podróży powrotnej, w sytuacji, gdy skarżący z uwagi na brak zaświadczenia oraz chorobę nie mógł mienia przywieźć we wcześniejszym terminie.
Stwierdzając niewykonanie tych zaleceń w decyzji Prezesa GUC z dnia 4 września 1998 r., Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Katowicach wyrokiem z dnia 16 maja 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 1846/98 uchylił decyzję organu odwoławczego.
Kolejna decyzja Prezesa GUC z dnia 3 stycznia 2001 r. wydana po uzyskaniu dokumentacji, na podstawie której skarżący otrzymał zaświadczenie celne z placówki konsularnej w Kolonii została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Katowicach z dnia 25 marca 2002 r. sygn. I SA/K 273/01 z tego względu, że organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie pozwalającym na wyjaśnienie okoliczności, towarzyszących nagłemu wyjazdowi skarżącego z Niemiec i uzasadniających uzyskanie przez niego zaświadczenia celnego po wskazanej w nim dacie zakończenia pobytu. Nie ustalono czy i jak przywoływana przez skarżącego choroba uzasadniała jego wyjazd do kraju i jakie miał on znaczenie dla możliwości potraktowania przywozu samochodu jako dokonanego w ramach podróży powrotnej, a także naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu.
Kolejny raz rozpatrując tę sprawę organ odwoławczy wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów, takich jak warunki kontraktu, lista obecności z dnia 5 lipca 1996 r., oświadczenie kierownika budowy o przyczynach niedopuszczenia do pracy w dniu 5 lipca 1996 r. a wobec ich nieprzedłożenia, decyzją z dnia 1 lipca 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w Katowicach utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Katowicach z dnia 25 lipca 1996 r. W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na fakt zarejestrowania pojazdu 17 lipca 1996 r. nie mógł on służyć skarżącemu w czasie pobytu za granicą oraz że nie został sprowadzony podczas podróży powrotnej do kraju.
W skardze na powyższą decyzję podniesiono, że skarżący nabył samochód w czasie pobytu za granicą i użytkował go w zakresie dozwolonym przez prawo w odniesieniu do samochodów jeszcze niezarejestrowanych, tj. jeździł nim z miejsca zakupu do miejsca zamieszkania i na przegląd techniczny. Nagła choroba uniemożliwiła skarżącemu zarejestrowanie pojazdu, co jednak uczynił w najbliższym możliwym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę na powyższą decyzję uznał, że organy celne prawidłowo przyjęły, że przedmiotowy samochód nie był i nie mógł być wykorzystywany przez skarżącego w czasie pobytu za granicą, jakkolwiek został przez niego zakupiony w czasie trwania pobytu w Niemczech. Za przyjęciem takich wniosków przemawia fakt niezarejestrowania i nieubezpieczenia samochodu na nazwisko skarżącego w czasie pobytu w Niemczech.
Sąd podkreślił, że w pismach Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Kolonii z dnia 5 sierpnia 1996 r. i 10 lutego 1998 r. wyjaśniono, że zgodnie z prawem niemieckim, po zakupie samochodu istnieje wymóg niezwłocznego przerejestrowania samochodu. Pojazd niezarejestrowany i nieubezpieczony nie mógł być zatem użytkowany w okresie pobytu skarżącego w Niemczech zgodnie z jego przeznaczeniem, tj. do poruszania się po drogach publicznych. Samo posiadanie pojazdu nie wyczerpuje zaś przesłanki użytkowania.
Zdaniem Sądu, ustalenie przyczyn i okoliczności ustania pobytu w Niemczech miały na celu określenie momentu podróży powrotnej do kraju. Za bezsporne Sąd uznał, że skarżący mieszkał w Niemczech w związku w wykonywaną pracą od 5 maja 1995 r. do 5 lipca 1996 r., oraz że przebywał na zwolnieniu lekarskim od 8 do 13 lipca 1996 r., które uzyskał po uprzednim przyjeździe do Polski. Ustanie zatrudnienia i wymeldowanie nastąpiło jednostronną decyzją pracodawcy 5 lipca 1996 r. Na obecnym etapie postępowania organ podjął próbę wyjaśnienia wskazanych wątpliwości, jednakże nie uzyskał dostępu do żądanych materiałów i nie mógł poddać ich ocenie. Nieskuteczność postępowania wyjaśniającego nie stanowi o naruszeniu przez organ zasady z art. 7 k.p.a. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie uchybił zatem zaleceniom zawartym w wyroku NSA z dnia 25 marca 2002 r., skoro zainicjowane postępowanie wyjaśniające nie przyniosło rezultatów, wydając decyzję po dokonaniu oceny posiadanych dowodów.
Odnosząc się do kwestii zakwalifikowania przywozu samochodu jako dokonanego w ramach podróży powrotnej, Sąd podzielił stanowisko organu, iż regulacja dotycząca zwolnienia od cła, jako wyjątek od zasady powszechności cła, nie może podlegać wykładni rozszerzającej i w świetle art. 14 ust. 1 pkt 7 lit. a) Prawa celnego może mieć zastosowanie do tych pojazdów, których przywóz z zagranicy nastąpił podczas pierwszego przyjazdu osoby powracającej do kraju. Uprawnione było uznanie przez organ odwoławczy, że przywóz pojazdu nie nastąpił przy okazji pierwszego przyjazdu skarżącego do kraju po ustaniu pobytu w Niemczech. Nie służył on też powracającemu do przewiezienia do kraju mienia, albowiem przy jego przewozie mienia takiego nie zgłoszono.
Skarżący przyznał, określając tę datę we wniosku o wydanie zaświadczenia konsularnego, że jego pobyt w Niemczech zakończył się 5 lipca 1996 r. i faktem jest, że po tej dacie wyjechał on z Niemiec i przyjechał do Polski. Skarżący nie poparł jednak, mimo wezwania organu, żadnymi dowodami, swych twierdzeń o tym, że wyjeżdżając do kraju nie wiedział o ustaniu zatrudnienia i zakończeniu pobytu. W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uprawniony sposób przyjął, iż przyjazd w dniu 25 lipca 1996 r., jako kolejny przyjazd do kraju, nie miał cech przyjazdu powrotnego, a łączył się wyłącznie ze sprowadzeniem przedmiotowego samochodu.
Od powyższego wyroku Z. O. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów:
- 1) prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 190 § 1 pkt 6 ustawy kodeks celny (dawniej art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy prawo celne) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Współpracy z zagranicą z dnia 4 sierpnia 1995 r. w sprawie trybu, warunków, okresu zwolnienia od cła, norm ilościowych, określenia rzeczy podlegających zastrzeżeniu nie odstępowania oraz dokumentów wymaganych do stwierdzenia podstawy stosowania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących mienie niektórych krajowych i zagranicznych osób fizycznych polegające na uznaniu, iż przedmiotowy samochód nie był i nie mógł być wykorzystany przez skarżącego w czasie pobytu w Niemczech, z uwagi na fakt jego niezarejestrowania i nieubezpieczenia.
- 2) prawa procesowego, w szczególności art. 7 § 1 k.p.a., polegającego na usankcjonowaniu działań organu administracyjnego, który pomimo istniejącego obowiązku nie przeprowadził wszystkich dowodów mających na celu ustalenie prawdy obiektywnej w zakresie stanu faktycznego sprawy i bezpodstawnie odmówił wiarygodności wyjaśnieniom złożonym przez skarżącego w toku sprawy.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że spełnił warunki uprawniające do zwolnienia od cła w związku z przywozem tzw. mienia przesiedleńczego. Podniósł, że w niniejszej sprawie kwestią kluczową było rozstrzygnięcie, czy możliwym jest nabycie prawa do zwolnienia samochodu od opłaty celnej w sytuacji, gdy samochód ten został nabyty w czasie pobytu za granicą, lecz gdy jednocześnie w tym czasie, z różnych przyczyn nie dokonano zarejestrowania. Skarżący podkreślił, że nabył samochód w czasie pobytu za granicą i używał go tam w zakresie dozwolonym przez prawo w odniesieniu do samochodów jeszcze nie zarejestrowanych, tzn. jeździł nim z miejsca zakupu do miejsca zamieszkania i na przegląd techniczny, oraz że nagła choroba uniemożliwiła mu zarejestrowanie i ubezpieczenie samochodu, jednakże uczynił to w najbliższym możliwym terminie. Zdaniem skarżącego, wymóg zarejestrowania pojazdu bezzwłocznie należy interpretować zgodnie z wykładnią językową, co oznacza bez zbędnej zwłoki, a z uwagi na to, iż skarżący w sposób nagły zachorował, nie mógł w terminie wcześniejszym uczynić zadość powyższym wymogom.
Żądanie nadesłania dokumentów potwierdzających fakt, iż przyczyną niedopuszczenia skarżącego do pracy, wymeldowania i wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zaświadczenia konsularnego była przebyta choroba, jest przejawem zbędnego formalizmu.
W konkluzji skarżący stwierdził, że zaskarżony wyrok i wcześniejsze wydane w tej sprawie orzeczenia naruszają w/w przepisy prawa, a wyszukiwanie coraz to nowych warunków, jakie musi spełniać osoba chcąca skorzystać z prawa przywozu bez cła mienia służącego jej podczas pobytu za granicą nie znajduje uzasadnienia w literalnym brzmieniu i interpretacji art. 14 ust. 1 pkt 7 a dawnego prawa celnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § l p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania jest ograniczony do zarzutów kasatora. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia ściśle sformalizowanym i prócz wymagań przepisanych dla pisma procesowego w postępowaniu sądowym, winna zawierać, poza oznaczeniem zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części i wnioskiem o uchylenie lub zmianę orzeczenia - przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.s.a.).
Stosownie do art. 174 p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że skoro skarga kasacyjna służy od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, przeto zarzuty podnoszone w jej ramach powinny być adresowane do sądu I instancji i dotyczyć naruszeń prawa, których według autora skargi kasacyjnej dopuścił się sąd.
W sprawie niniejszej nie występuje żadna z przesłanek nieważności postępowania, które z mocy art. 183 p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu, przeto odniesienia wymagają wyłącznie zarzuty skargi kasacyjnej. Skarżący zarzuca zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego jak i przepisów procedury. W tym ostatnim zakresie zarzuca naruszenie art. 7 § 1 k.p.a. Pomijając kwestię, że przepis art. 7 k.p.a. nie jest podzielony na paragrafy i składa się z jednego zdania, stwierdzić należy, że nie znajduje on zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które posługują się procedurą zawartą w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz 1270). Nie może, zatem stanowić uzasadnionej podstawy skargi kasacyjnej.
Wobec braku skutecznego zarzutu procesowego (innych naruszeń procedury skarga kasacyjna nie zarzuca) Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest przy rozpatrywaniu zarzutów dotyczących prawa materialnego brać pod uwagę stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd I instancji.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 190 § 1 pkt.6 kodeksu celnego (dawniej art. 14 ust. 1 pkt. 7 prawa celnego). Zarzut ten wymaga rozpatrzenia w odniesieniu do drugiego z wymienionych przepisów gdyż postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte pod rządem przepisów poprzednio obowiązującego prawa celnego i na mocy art. 289 Kodeksu celnego przepisy te, a nie Kodeks celny, znajdowały zastosowanie aż do końcowego załatwienia sprawy. Przypomnieć należy, że przepis art. 14 ust. 1 pkt. 7 lit. a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.-Prawo celne (Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312, ze zm.) przewidywał zwolnienie od cła rzeczy stanowiących mienie osoby fizycznej będącej w rozumieniu przepisów prawa dewizowego osobą krajową, przebywającej czasowo za granicą za zgodą władz kraju pobytu przez okres co najmniej 12 miesięcy, które służyły jej do użytku osobistego lub domowego.
W świetle niekwestionowanych w postępowaniu kasacyjnym ustaleń stanu faktycznego przyjętych za podstawę wyrokowania przez Sąd I instancji sporny samochód nie mógł służyć i nie służył skarżącemu do użytku osobistego podczas pobytu za granicą, z tej prostej przyczyny, że był wyrejestrowany przez poprzedniego właściciela a skarżący dokonał czynności rejestracji i ubezpieczenia samochodu dopiero w dniu 17 lipca 1996 r., podczas gdy pobyt za granicą zakończył w dniu 5 lipca 1996 r. Zgodnie z treścią cytowanego wyżej przepisu warunkiem niezbędnym dla zwolnienia od cła samochodu było korzystanie zeń za granicą w celach osobistych i warunek ten nie został wypełniony a okoliczność, że pojazd został nabyty przed zakończeniem pobytu za granicą nie wystarcza. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji samo posiadanie pojazdu nie wypełnia przesłanki korzystania zeń, w sytuacji gdy poruszanie się nim nie było możliwe ze względu na brak ubezpieczenia i rejestracji.
Sąd I instancji stwierdził również, że nie można uznać, że samochód służył skarżącemu za granicą w ten sposób, że został wykorzystany do podróży powrotnej do kraju, bo podróż taka miała miejsce wcześniej, przed przywiezieniem samochodu, po który skarżący pojechał po zakończeniu pobytu. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego i prawidłowo przepis ten wyłożył.
Skarga kasacyjna nie była zatem oparta na usprawiedliwionych podstawach, co ma ten skutek, że podlega z mocy art. 184 p.s.a. oddaleniu.