Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt III SA/Łd 456/06 odrzucił skargę "[...]" Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia 29 czerwca 2005 r. Nr [...] z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od skargi w wyznaczonym terminie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 5 sierpnia 2005 r. pełnomocnik skarżącej Spółki został wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 259 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Wezwanie, wysłane pełnomocnikowi skarżącej Spółki na wskazany przez niego adres, zostało doręczone w dniu 9 sierpnia 2005 r.
W dniu 12 sierpnia 2005 r. skarżąca Spółka uiściła na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpis od skargi w kwocie 100 zł.
W związku z uiszczeniem przez skarżącą niepełnego wpisu, Sąd I instancji wskazał, że stosownie do treści art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania (...). W myśl § 3 tego przepisu skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.
Powyższe oznacza, że warunkiem podjęcia przez sąd czynności na skutek wniesionego pisma jest uiszczenie należnej od tego pisma opłaty. Przez pojęcie "należna opłata" należy rozumieć pełną opłatę należną od danego pisma procesowego. Pismo procesowe nieopłacone w całości należy traktować tak, jak pismo w ogóle nie opłacone (por. M. Trzepiński: Skutki nieuiszczenia opłat sądowych w postępowaniu cywilnym, PS 2002, nr 3, s. 36).
W niniejszej sprawie skarżąca Spółka, pomimo prawidłowego wezwania, nie uiściła wpisu sądowego w wymaganej wysokości, a zatem nie uzupełniła braku fiskalnego skargi, co według Sądu I instancji uzasadniało odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.
Spółka "[...]" wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 220 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, skarżąca wniosła o:
- - uchylenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi,
- - rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,
- - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżąca nie kwestionując przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, podniosła, że stanowisko Sądu I instancji w kwestii wniesienia opłaty w wysokości niższej od należnej jest nieuzasadnione, ponieważ Sąd, powołując się na przepisy proceduralne, przez daleko posunięty formalizm pozbawił ją prawa do wniesienia skargi.
Skarżąca wyjaśniła, że niniejsza sprawa jest jedną z kilkudziesięciu spraw, w których wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Ilość wniesionych skarg była wielokrotnie przyczyną omyłek, zarówno po stronie skarżącej, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który w kilkudziesięciu sprawach omyłkowo wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu stałego, podczas gdy z przepisów prawa wynikało, że należało ją wezwać do uiszczenia wpisu stosunkowego, z uwagi na dochodzenie przez skarżącą należności pieniężnych. Na poparcie tego twierdzenia skarżąca powołała sygnatury akt tych spraw, w których Przewodniczący korygował zarządzenia w przedmiocie wysokości wpisu.
W przedmiotowej sprawie Przewodniczący wydał w dniu 1 sierpnia 2005 r. zarządzenie, którym wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu stałego w wysokości 500 zł, a następnie w dniu 5 sierpnia 2005 r. wydał kolejne zarządzenie, którym ustalił wpis stosunkowy w wysokości 259 zł i dodatkowo uchylił "V pkt zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2005 r.", którego według skarżącej nie było w tym zarządzeniu.
Skarżąca wyjaśniła, że w związku z przedstawioną niejasnością w treści zarządzenia, jak również w związku z tym, że kwota wpisu w przedmiotowej sprawie była wyjątkowo wyższa od kwot ustalonych w pozostałych sprawach, w większości których wpis wynosił kwotę 100 zł, omyłkowo uiściła kwotę 100 zł w miejsce właściwej opłaty wynoszącej 259 zł, zaznaczając, że opłatę w wysokości 100 zł uiściła w terminie zakreślonym w wezwaniu.
Skarżąca podniosła również, że na skutek zmiany zarządzeń w przedmiocie wpisu Przewodniczący określił w innych sprawach opłaty w wysokości przeciętnie pięć razy niższej od uiszczonych. W związku z czym na koncie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w okresie, w którym skarżąca była zobowiązana do uiszczenia opłaty w wysokości 259 zł, znajdowały się środki przeznaczone do zwrotu na rzecz skarżącej, w wysokości wielokrotnie przekraczającej tę kwotę. Przykładowo, w sprawie o sygnaturze III SA/Łd 419/05 w dniu 5 sierpnia 2005 r. Przewodniczący zarządzeniem obniżył wpis od skargi z kwoty 500 zł do kwoty 100 zł, a postanowienie w sprawie zwrotu nadwyżki wpisu w wysokości 400 zł wydał dopiero w dniu 22 września 2005 r. W spornym okresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dysponował zatem środkami, które pozwalały, przy zastosowaniu zasady ekonomii procesowej, na zaliczenie części tych środków na pokrycie brakującej opłaty z tytułu wpisu w niniejszej sprawie.
Wskazując na powyższe skarżąca podniosła, że żaden przepis prawa nie zabraniał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi pobrania brakującej kwoty wpisu z puli środków do zwrotu. Z powołaniem się na zasadę ekonomii procesowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi był wręcz uprawniony, jeśli nie zobowiązany do zaliczenia brakującej części wpisu od skargi. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że Sąd nie powinien ingerować w sferę zastrzeżoną dla autonomii strony, która np. w ostatniej chwili może z jakiejkolwiek przyczyny podjąć decyzję o zaniechaniu dalszego popierania skargi i z tego powodu nie wniesie żądanej przez Sąd opłaty. W niniejszej sprawie nie ma jednak wątpliwości co do tego, że skarżąca jest zainteresowana dalszym popieraniem skargi. Niewątpliwie świadczy o tym zarówno fakt wniesienia opłaty z tytułu wpisu, jak również i to, że niniejsza sprawa jest jedną z kilkudziesięciu spraw o podobnym stanie faktycznym, w związku z tym brak jest merytorycznego uzasadnienia dla przyjęcia, że akurat w tej sprawie wycofuje skargę.
Skarżąca wyjaśniła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wielokrotnie wzywał ją do uiszczenia wpisów w wielu sprawach jednym pismem. W piśmie takim, w zestawieniu tabelarycznym Sąd wyszczególniał kwoty wpisów w poszczególnych sprawach, zaś w podsumowaniu pisma wskazywał sumę łączną wraz z numerem konta, na które należy ją uiścić. Taka praktyka jest o tyle zaskakująca, że § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) stanowi, że "przy uiszczeniu wpisu należy wskazać tytuł wpłaty, rodzaj pisma, od którego wpis był uiszczany, oraz sygnaturę akt sądowych". Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wezwaniach wyraźnie wskazywał na to, iż skarżąca może uiścić opłatę łącznie. Zdaniem skarżącej ta swoista elastyczność znajduje swe uzasadnienie w zasadzie ekonomii procesowej.
W konkluzji skarżąca stwierdziła, że odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z powołaniem się na argument nieuiszczenia należnej opłaty w wymaganej wysokości, stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania, a przez nieuzasadniony formalizm ogranicza jej prawo do sądu.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżąca rozszerzyła przytoczone w skardze podstawy kasacyjne i powołując się na przyczynę nieważności postępowania określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzuciła, że w wyniku zmiany przez Przewodniczącego zarządzeń w przedmiocie wpisu oraz doręczenia ich w odstępie jednodniowym nie mogła złożyć zażalenia, wskutek czego pozbawiona została możności obrony swoich praw.
Ponadto skarżąca zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 223 § 2 p.p.s.a., ponieważ Sąd I instancji powinien rozpoznać skargę na nieuiszczoną część należnego wpisu od skargi i nakazać ściągnięcie tej należności w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania w przypadkach określonych w § 2.
Skarżąca niezasadnie zarzuca, że w sprawie zaistniała, podlegająca uwzględnieniu z urzędu, przyczyna nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., ponieważ zgodnie z art. 227 § 1 p.p.s.a. zażalenie przysługuje na każde zarządzenie przewodniczącego lub postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych niezależnie od tego, czy strona kwestionuje jedynie wysokość opłaty, czy też podważa samą zasadę żądania. W świetle tego przepisu okoliczność otrzymania przez skarżącą różnych zarządzeń w przedmiocie wpisu od skargi nie pozbawiała skarżącej możliwości wniesienia zażalenia, a tym samym nie może być kwalifikowana jako przyczyna nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Dokonane przez skarżącą na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym rozszerzenie podstaw kasacyjnych o zarzut oparty na przepisie art. 223 § 2 p.p.s.a. nie może być uznane za prawnie skuteczne w świetle regulacji zawartej w art. 183 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. W tym ostatnim przepisie chodzi bowiem wyłącznie o przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem. Przepis ten nie zezwala natomiast na zmianę lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze po upływie terminu przewidzianego do wniesienia skargi (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2004 r. FSK 131/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 14). Przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie stanowi bowiem wymaganie materialne skargi kasacyjnej, które nie może ulec konwalidacji w trybie i na zasadach określonych w art. 49 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a. Oznacza to w konsekwencji, że podniesiony przez skarżącą zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 223 § 2 p.p.s.a. nie podlega kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Jedynie ubocznie należy zauważyć, że przepis art. 223 § 2 p.p.s.a. dotyczy tylko przypadków określonych w § 1, a więc ma zastosowanie wówczas, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie wskutek: a) ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia przez sąd, b) cofnięcia uprzednio przyznanego prawa pomocy, c) uchylenia kurateli, gdy ustanowiony poprzednio kurator nie miał obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Skarżąca przytoczyła w podstawie kasacyjnej przepis art. 220 § 1 p.p.s.a. zarzucając, że został on naruszony w zaskarżonym postanowieniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu skarżąca upatruje w daleko posuniętym formalizmie w stosowaniu przez Sąd I instancji przepisów proceduralnych, polegającym na nieuwzględnieniu faktu zmiany przez Przewodniczącego zarządzeń w przedmiocie wpisu, niejasnej treści zarządzenia oraz niezaliczeniu nadpłaconej kwoty wpisów w innych sprawach na poczet nieopłaconego w całości wpisu w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zarzutu, gdyż przytoczone na jego uzasadnienie argumenty nie dają podstawy do przyjęcia, że przepis art. 220 § 1 p.p.s.a. został naruszony. Nie uzasadnia tego zarzutu okoliczność zmiany przez Przewodniczącego treści zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2005 r. w przedmiocie wpisu stałego, gdyż skarga podlegała wpisowi stosunkowemu (art. 231 p.p.s.a.). Zmiana ta wymagała uchylenia pkt V w tym zarządzeniu, ponieważ określono w nim wpis stały na kwotę 500 zł.
Powyższa zmiana nie może usprawiedliwiać faktu uiszczenia przez skarżącą wpisu w kwocie 100 zł, gdyż wpis w tej wysokości nie został określony przez Przewodniczącego w żadnym z zarządzeń wydanych w sprawie.
Prawidłowości odrzucenia skargi nie podważa także przytoczona w jej uzasadnieniu argumentacja dotycząca niezaliczenia nadpłaconej kwoty wpisu w innych sprawach na poczet nieopłaconej części wpisu w niniejszej sprawie, gdyż obowiązek taki nie wynika z przepisu art. 220 § 1 p.p.s.a., stanowiącego podstawę skargi. Dokonanie takiego zaliczenia w ramach tzw. ekonomii procesowej, na którą powołuje się skarżąca, a która nie ma formalnej podstawy prawnej, nie jest możliwe bez wniosku strony. Sąd nie może bowiem z urzędu zaliczyć wpisu nadpłaconego w jednej sprawie na poczet wpisu należnego w innej sprawie, gdyż różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi obowiązany jest zwrócić stronie z urzędu na jej koszt (art. 225 p.p.s.a.).
Wniesionej skargi kasacyjnej nie uzasadnia także podniesiony w niej zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż przepis ten nie miał zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Należy bowiem podkreślić, że nieuiszczenie w wyznaczonym terminie należnego wpisu od pisma, o którym mowa w art. 230 § 2 p.p.s.a., nie stanowi braku formalnego skargi w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wymagania formalne skargi zostały określone w art. 57 p.p.s.a. Nieuiszczenie wpisu stosunkowego stanowi szczególny rodzaj braku skargi, który nie powstaje z datą wniesienia skargi, lecz dopiero wtedy, gdy skarżący, mimo wezwania, nie uiści wpisu we wskazanym przez sąd terminie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
m.s.