Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 stycznia 2007 r. o sygnaturze I SA/Ke 304/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2006 r. o nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2006 r. Poprzednia decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2005 r. została uchylona przez organ odwoławczy z uwagi na brak prawidłowego wszczęcia postępowania celnego.
Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że zgłoszenie celne dokonane przez skarżącego według dokumentu SAD z dnia [...] sierpnia 2003 r. o nr [...], na podstawie którego objęto procedurą dopuszczenia do obrotu sprowadzony z Niemiec samochód ciężarowy używany marki MAN 26 402, w zakresie stawki celnej i kwoty długu celnego nie jest prawidłowe. Preferencyjne pochodzenie towaru nie zostało prawidłowo udokumentowane. W związku z tym zastosowano stawkę celną autonomiczną 35% zamiast stawki celnej obniżonej 0%.
Powyższa ocena została sformułowana w związku z pismem niemieckich władz celnych z dnia [...] kwietnia 2005 r. informującym o wynikach weryfikacji świadectwa pochodzenia EUR. 1 nr [...] dołączonego do przedmiotowego zgłoszenia celnego. Stwierdzono, że umieszczona na wspomnianym świadectwie pochodzenia pieczęć Urzędu Celnego w L. jest sfałszowana, co uniemożliwia potwierdzenie preferencyjnego pochodzenia sprowadzonego samochodu ciężarowego. Nie było zatem podstaw do zastosowania dla tego towaru obniżonej stawki celnej.
Sąd I instancji za bezzasadny uznał zarzut nieprawidłowej weryfikacji zgłoszenia celnego i niezakwestionowania przy przyjęciu zgłoszenia załączonego świadectwa pochodzenia, mimo rozbieżności między miejscem zakupu samochodu (Monachium) a pieczęcią Urzędu Celnego w L. umieszczoną na dokumencie EUR.
1. Zgodnie z art. 70 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) przystąpienie do weryfikacji zgłoszenia celnego po jego przyjęciu jest uprawnieniem a nie obowiązkiem organu celnego. W przypadku przyjęcia towaru bez weryfikacji zgłoszenia, organ może dokonać kontroli tego zgłoszenia (art. 83 Kodeksu celnego) oraz świadectwa pochodzenia (art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego) po zwolnieniu towaru.
Weryfikacja przeprowadzona przez niemieckie władze celne wykazała, że sprowadzony pojazd nie jest "towarem pochodzącym" w rozumieniu art. 16 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego. Istniały zatem podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz do niezastosowania obniżonej stawki celnej.
W ocenie Sądu I instancji nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut niepowiadomienia skarżącego o toczącym się postępowaniu weryfikacyjnym, co pozbawiło go uczestnictwa w prowadzonych czynnościach organu celnego. Zarówno przepis art. 83 Kodeksu celnego, jak i przepisy Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego nie przewidują obowiązku informowania strony o zamiarze przeprowadzenia weryfikacji. Dopiero negatywny wynik kontroli uzasadnia wszczęcie postępowania i zobowiązuje organy celne do zapewnienia możliwości udziału strony w postępowaniu. Nie można w związku z tym przyjąć, że niepowiadomienie o wystąpieniu do władz niemieckich o weryfikację świadectwa pochodzenia uniemożliwiło skarżącemu podjęcie działań w celu uzyskania świadectwa retrospektywnego. Wnioskując o objęcie towaru procedurą dopuszczenia do obrotu z zastosowaniem obniżonej stawki celnej z uwagi na przedłożenie dokumentu EUR. 1, skarżący w sposób domniemany składa oświadczenie o prawdziwości złożonych dokumentów. Podejmuje tym samym ryzyko dokonania weryfikacji zgłoszenia celnego przez organy celne w ciągu trzech lat od daty zgłoszenia (art. 65 § 4 Kodeksu celnego).
Zdaniem Sądu I instancji, organy celne nie naruszyły art. 32 ust. Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego przez niewydanie decyzji odmawiającej preferencji, mimo upływu 10 miesięcznego terminu określonego w tym przepisie. Przewidziane we wspomnianym przepisie uprawnienie organu celnego do pozbawienia importera preferencji może nastąpić wyłącznie po spełnieniu ściśle określonych przesłanek. Są nimi: brak odpowiedzi władz celnych eksportera w ciągu 10 miesięcy, istnienie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentu statusu pochodzenia towarów oraz niezaistnienie wyjątkowych okoliczności.
Za nieuzasadniony uznał Sąd I instancji zarzut naruszenia art. 120, 122, 180 § 1 i 181 Ordynacji podatkowej przez niedopuszczenie dowodu z przesłuchania funkcjonariuszy celnych na okoliczność weryfikacji dokumentów załączonych do zgłoszenia celnego oraz zarzut niedokonania przez organy celne analizy sprawy w celu ustalenia źródła pochodzenia dokumentu EUR.
1. Dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące znaczenie miały wyniki sprawdzenia świadectwa pochodzenia, dokonywane zgodnie z art. 32 Protokołu nr 4 przez władze celne kraju eksportu. Zgodnie z powyższym przepisem, wyniki weryfikacji nie mogą być przedmiotem dodatkowej oceny przez organy celne państwa importera i mają dla tych organów charakter wiążący. Ponadto, organy celne nie mają obowiązku ustalenia źródła pochodzenia przedłożonego świadectwa pochodzenia EUR. 1, ani okoliczności związanych z jego sfałszowaniem, a zatem nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań funkcjonariuszy celnych na tą okoliczność nie naruszało przepisów Ordynacji podatkowej. Sąd I instancji zaznaczył, że sam skarżący, przesłuchany w charakterze strony, nie umiał podać żadnych okoliczności związanych z otrzymaniem dokumentu EUR. 1.
Z uwagi na powyższe, skoro wydana decyzja nie naruszała prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, skarga podlegała oddaleniu.
W skardze kasacyjnej M. R. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie prawa materialnego skarżący zarzucił naruszenie art. 16 pkt 1 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.). Powołując się na naruszenie przepisów postępowania w zakresie istotnym i mającym istotny wpływ na wynik sprawy zarzucił uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 262 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
W uzasadnieniu skarżący podał, że Sąd I instancji bezzasadnie oddalił skargę mimo naruszenia przez organy celne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (celnych). Procedura weryfikacyjna świadectwa pochodzenia importowanego pojazdu rozpoczęła się we wrześniu 2003 r., lecz skarżący został o niej poinformowany dopiero w czerwcu 2005 r. Uniemożliwiło to skarżącemu skorzystanie z przewidzianego w art. 18 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego prawa do uzyskania retrospektywnego świadectwa pochodzenia, gdyż od dnia przystąpienia przez Polskę do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.) nie było podstaw prawnych do wystawiania dodatkowych dowodów preferencji.
Wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, przedłożenie świadectwa pochodzenia nie jest jedynym dowodem na wykazanie pochodzenia towaru. Z obniżonej stawki celnej korzystają bowiem towary, które w istocie zostały wytworzone na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Pojazd objęty przedmiotowym zgłoszeniem celnym został wyprodukowany na terenie Unii Europejskiej, czego potwierdzeniem jest chociażby nr VIN - unifikowany sposób oznaczania pojazdów. Bezzasadnie zatem organy administracji odmówiły zastosowania obniżonej stawki celnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Podał, że podniesione zarzuty nie są uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek zaskarżenia. Kwestionując orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca obowiązana jest wskazać w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały naruszone przez Sąd I instancji. Podstawy skargi kasacyjnej określone w art. 174 cytowanej wyżej ustawy dotyczyć mogą zarówno tych przepisów, które Sąd wskazał jako przepisy, które miały zastosowanie w toku rozpoznawania sprawy, jak też tych przepisów, które powinny być stosowane w toku rozpoznania sprawy, choć nie zostały przez Sąd wskazane. Naruszenie przepisów postępowania może odnosić się zarówno do przepisów regulujących postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, jak i do przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej (wyrok siedmiu sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2/39).
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do określonego ustalonego stanu faktycznego, stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Oznacza to, że w przypadku braku skutecznego prawnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny za wiarygodną musi uznać faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez wojewódzki sąd administracyjny.
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) i art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Oznacza to, że powołane przepisy odnoszą się do przepisu regulującego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jak i do przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza tych zarzutów i ich uzasadnienie wskazuje na błędną ocenę Sądu I instancji, że organ nie miał obowiązku informowania skarżącego o wszczęciu procedury weryfikacyjnej świadectwa przewozowego EUR. 1, co uniemożliwiło skarżącemu uzyskanie retrospektywnego świadectwa przewozowego. Odwołanie się do tych zarzutów spowodowane jest próbą wykazania naruszenia zasady nakazującej prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów celnych. Zarzut naruszenia art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej był także podnoszony przed Sądem I instancji i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonano jego prawidłowej oceny.
Trafnie Sąd I instancji przyjął, że zarówno przepisy Kodeksu celnego, jak i przepisy Protokołu nr 4 nie przewidują obowiązku informowania strony o zamiarze przeprowadzenia weryfikacji. Dopiero negatywny wynik kontroli uzasadnia podjęcie działań niezbędnych do właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, wszczęcia postępowania i obowiązku zapewnienia możliwości udziału strony w postępowaniu. W sprawie chodzi o wewnętrzną kontrolę zgłoszenia celnego na podstawie art. 32 Protokołu nr 4. Przyczyną wszczęcia postępowania weryfikacyjnego w sprawie były wątpliwości co do przedstawionego świadectwa przewozowego EUR.
- 1. Ustalono rozbieżność pomiędzy miejscem zakupu samochodu, tj. Monachium, a pieczęcią Urzędu Celnego w L. umieszczoną na świadectwie przewozowym EUR.
- 1. Organy celne prowadząc postępowanie działały na podstawie przepisów Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz.
- 38) a nie przepisów Ordynacji podatkowej, skoro skarżący zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Podkreślić należy, że Układ Europejski jest umową międzynarodową ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP. Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał Protokół nr 4 w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662). Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami krajowymi. Wynika to z art. 91 Konstytucji. Także art. 2 § 2 Kodeksu celnego stanowi, że obowiązki i uprawnienia przewidziane w prawie celnym, a związane z wprowadzeniem towarów na polski obszar celny, bądź z ich wyprowadzeniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej.
W sprawie niniejszej importer zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień wstępnych Taryfy Celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskania pochodzenia, jakie powinny spełniać towary, aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określone są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych.
Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących" wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełnienia warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobu dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie zawarta jest w Protokole nr 4 Układu Europejskiego dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokołu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby: bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR. 1 wystawionego na wniosek eksportera przez władze celne tego kraju, bądź, w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokołu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do ich identyfikacji.
Protokół nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodu pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust. 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu, jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli chodzi o władze celne kraju importu, to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzonych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację (nie mając obowiązku powiadamiania nawet o tym importera), której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji.
Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiały wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprowadzone produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski, lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust. 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu i dokonują w tym zakresie jedynie oceny.
O ile służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprawdzenie, albo jeśli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają wszelkich preferencji, jeśli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności (art. 32 ust. 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importu nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji, a jeśli wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo odmawiają preferencji.
W przedmiotowej sprawie przepis art. 83 Kodeksu celnego umożliwił organom celnym przeprowadzenie weryfikacji niezależnie od czasu i miejsca. Uzasadnione wątpliwości zostały potwierdzone w sprawie niniejszej poprzez stwierdzenie władz celnych kraju eksportu, że użyte przez skarżącego przed organami celnymi świadectwo przewozowe EUR. 1 zawiera pieczęć Urzędu Celnego w L., która jest sfałszowana. Fakt ten uniemożliwił potwierdzenie pochodzenia samochodu ciężarowego MAN 26 402 zgodnie z postanowieniami Protokołu nr 4 Układu Europejskiego. Trafnie zatem Sąd I instancji przyjął, że należało odmówić zastosowania obniżonej stawki celnej. Wobec takich okoliczności nie ma racji skarżący twierdząc, że mógł uzyskać świadectwo retrospektywne, które wydawane jest w ściśle określonych przypadkach. Przypadki te zostały wymienione w art. 18 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego i nie dotyczą świadectw sfałszowanych, a z takim świadectwem mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
Powyższe wskazuje, że zarzut naruszenia przepisów procesowych jest nieuzasadniony.
Kolejny zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego koncentruje się wokół błędnej wykładni art. 16 pkt 1 Protokołu nr 4. Chodzi o to, że świadectwo przewozowe EUR. 1 nie jest jedynym dowodem wykazania pochodzenia towaru. Rację ma skarżący, że istotnie nie jest to jedyny dowód. Powołany przepis enumeratywnie wymienia, jakimi dokumentami można wykazać pochodzenie towaru. Przepis ten nie wymienia unifikowanego sposobu oznaczania pojazdu, a więc VIN. Ustalenie pochodzenia towaru na podstawie trwałego oznaczenia zamieszczonego na towarze nie daje podstaw do preferencyjnego traktowania, czyli zastosowania obniżonej stawki celnej. Uprawnia jedynie do zastosowania stawki celnej autonomicznej, albo stawki celnej konwencyjnej.
W przedmiotowej sprawie istniała możliwość ustalenia niepreferencyjnego pochodzenia w oparciu o numer nadwozia samochodu, sporządzony w formacie VIN, gdyż trzyczęściowy format VIN składa się z siedemnastu pozycji numeru podwozia i jest złożonym zestawieniem znaków, który pojazdowi zostaje przyporządkowany przez producenta w celu jego identyfikacji. Na podstawie numeru podwozia samochodu ustalono w przedmiotowej sprawie, że samochód ciężarowy opisany w zgłoszeniu celnym jest towarem pochodzenia niemieckiego. Wobec tego zgodnie z zasadami stosowania stawek celnych, które zawarto w Postanowieniach wstępnych (część A – stawki celne) Taryfy celnej, w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 7 września 2001 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz. U. Nr 117, poz. 1250 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 226, poz. 1885) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) określono kwoty wynikające z długu celnego i prawidłowo zastosowano stawkę celną autonomiczną 35% dla używanych pojazdów samochodowych do transportu samochodowego o masie całkowitej powyżej 5 ton, ale nie więcej niż 20 ton.
W związku z tym, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena jest prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa, skarga ta podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.