Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w zakresie zajęcia towaru, uchylił zaskarżone postanowienie.
Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujący stan sprawy:
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r., Dyrektor Izby Celnej w B. stwierdził niedopuszczalność zażalenia A. D. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie dokonania zajęcia towaru, w postaci części przednich dwóch samochodów osobowych marki VW Passat.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2009 r. P. G. zgłosił w Urzędzie Celnym w K. w elektronicznym Systemie Kontroli Eksportu, według operacji zgłoszeniowej nr MRN [...] do procedury wywozu ze Wspólnoty Europejskiej wymieniony wyżej towar, sprzedany na podstawie umowy kupna - sprzedaży z dnia [...] stycznia 2009 r. A. D., obywatelowi Republiki B., który w dniu [...] lutego 2009 r. przedstawił towar w Oddziale Celnym w K., celem wywozu poza obszar celny Wspólnoty.
Z uwagi na podejrzenia organu celnego, iż zgłoszony towar może stanowić odpad w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów, Naczelnik Urzędu Celnego w B. wystąpił do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w L. z wnioskiem o wydanie opinii o towarze. Z uzyskanej opinii z dnia 13 lutego 2009 r. wynika, iż zgłoszony towar spełnia definicję odpadu.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r., skierowanym do P. G., Naczelnik Urzędu Celnego w B. orzekł o zajęciu towaru w trybie art. 30 ustawy Prawo celne. Na to postanowienie zażalenie złożył nabywca towaru A. D. Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z [...] maja 2009 r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia uznając, że A. D. nie może być uznany za stronę postępowania. Uzasadniając niedopuszczalność zażalenia, organ odwoławczy powołał treść art. 199 ust. 1 oraz art. 788 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 i wyjaśnił, że obowiązek zadeklarowania prawidłowych danych spoczywa na zgłaszającym (eksporterze), który dokonuje zgłoszenia celnego do procedury wywozu na podstawie prawa, jakie posiada w stosunku do towaru obejmowanego zgłoszeniem wywozowym. Jeżeli dana osoba jest właścicielem towaru lub posiada podobne prawo do dysponowania nim, wskazuje swoje dane w polu eksporter/nadawca.
Natomiast w operacji zgłoszeniowej nr MRN [...] do procedury wywozu ze Wspólnoty Europejskiej jako nadawca/eksporter, jak też jako zgłaszający/przedstawiciel figuruje nie A. D., lecz P. G. W związku z tym za stronę postępowania powinien być uznany P. G., bowiem na nim ciążyły obowiązki związane z dopełnieniem wszelkich formalności związanych z uzyskaniem niezbędnych dokumentów do objęcia towarów procedurą wywozu. W niniejszej sprawie oznacza to zastosowanie się do istniejącego zakazu wywozu odpadów niebezpiecznych do krajów nie należących do OECD.
Uchylając zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. stwierdził, że skarżący nie jest stroną postępowania celnego. Sąd wskazał, że zgłaszającym towary do odprawy celnej przed Urzędem Celnym w K. był P. G. zaś odbiorcą skarżący, który był jednocześnie przewoźnikiem i przedstawił towary w Oddziale Celnym w K. w dniu [...] lutego 2009 r. zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne. Zgodnie natomiast z art. 75 Prawa celnego przedstawicielem strony w postępowaniu celnym może być każda osoba, o której mowa w art. 4 pkt 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, a w szczególności: agencja celna, spedytor, przewoźnik z zastrzeżeniem z art. 78 Prawa celnego dotyczącym zgłoszenia celnego, który w sprawie nie ma zastosowania.
W ocenie WSA rozważenia wymaga okoliczność, czy skarżący nie jest przedstawicielem strony (P. G.) i czy złożone przez niego zażalenie nie jest realizacją uprawnień wynikających z art. 76 Prawa celnego. Sąd podkreślił, że tych okoliczności organ celny nie wyjaśnił, dopuszczając się naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej.
Dyrektor Izby Celnej w B. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 §1 pkt 1 lit. c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej w związku z uznaniem konieczności ustalenia, czy skarżący nie jest przedstawicielem strony i czy złożone przez niego zażalenie nie jest realizacją uprawnień wynikających z art. 76 Prawa celnego, podczas, gdy w sposób oczywisty wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, że nie może on zostać za takiego przedstawiciela uznany.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podniósł, że w zaskarżonym orzeczeniu Sąd I instancji pominął przesłanki prawne warunkujące instytucję przedstawicielstwa w kontekście materiału dowodowego zebranego w sprawie, bowiem A. D. nie dokonywał zgłoszenia do procedury tranzytu, ani odprawy czasowej. Dyrektor Izby Celnej w B. wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie zgłoszenia do procedury wywozu dokonał P. G. w Urzędzie Celnym w K. w N. Ponadto kasator wskazał, że według zgłoszenia celnego P. G. działał we własnym imieniu i na własną rzecz, a nie korzystał z usług przedstawiciela.
Zatem A. D. nie mógł być przedstawicielem niemieckiego eksportera. A. D. nie przedstawił również organowi celnemu żadnego dokumentu pozwalającego na uznanie go za pełnomocnika strony. Faktu działania jako pełnomocnik także nie podnosił w trakcie toczącego się postępowania. Dlatego też w ocenie organu złożenia zażalenia nie można utożsamiać z działaniem w ramach udzielonego pełnomocnictwa, bowiem brak pełnomocnictwa oznacza, iż A. D. działał we własnym imieniu i na własną rzecz, a nie na rzecz strony postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem skargi do Sądu I instancji było postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] maja 2009 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia złożonego przez A. D. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] lutego 2009 r. skierowane do P. G. w przedmiocie zajęcia towarów objętych procedurą wywozu z obszaru celnego Unii Europejskiej według dokumentu MRN z [...] stycznia 2009 r. Przyczyną zajęcia towarów było uznanie, że towary są odpadami, objętymi zakazem wywozu.
W uzasadnieniu postanowienia z [...] maja 2009 r. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że A. D. nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. Stroną postępowania jest natomiast P. G., który w operacji zgłoszeniowej MRN [...] do wywozu ze Wspólnoty Europejskiej występuje jako nadawca/eksporter i jako zgłaszający/przedstawiciel i na nim ciążą obowiązki związane z zastosowaniem się do zakazu wywozu odpadów niebezpiecznych do krajów nienależących do OECD.
A. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. skargę z dnia [...] maja 2009 r. na omawiane postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] maja 2009 r. w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie dotyczące zajęcia towaru.
Należy zwrócić uwagę, że postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] lutego 2009 r. w przedmiocie zajęcia towaru, od którego wniesiono zażalenie, w dacie wniesienia skargi posiadało byt prawny, jednakże w dacie rozpoznania skargi przez Sąd I instancji to jest w dniu [...] października 2009 r. już nie istniało, gdyż zostało uchylone postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] czerwca 2009 r. Nr [...].
Powyższe spowodowało, że postępowanie przed Sądem I instancji ze skargi na postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia, w warunkach gdy postanowienie, którego dotyczyło zażalenie, przestało istnieć - stało się bezprzedmiotowe. Oznacza to, że w postępowaniu przed Sądem I instancji zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania z powodu określonego w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Stwierdzenie istnienia tych przesłanek powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 189 p.p.s.a. obowiązany jest uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postępowanie ze skargi na postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia.
Zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 189 p.p.s.a. nastąpiło z urzędu. Kwestia dopuszczalności stosowania w postępowaniu kasacyjnym art. 189 p.p.s.a. była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt. II GPS 5/09. Uchwała ta wprawdzie zapadła na tle nieco innego stanu faktycznego ale wyjaśniła między innymi zagadnienie prawne dotyczące stosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy stanowiąc, że "w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jest dopuszczalne zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy, polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego."
W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził między innymi, że przepis art. 189 p.p.s.a. jest regulacją kompletną i wyczerpującą. Jeżeli zaistnieją przesłanki w nim wskazane, a więc podstawy dla odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, przepis ten nie daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu żadnego wyboru, poza wydaniem postanowienia uchylającego wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzucenie skargi, bądź umorzenie postępowania. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że art. 189 p.p.s.a. nie odwołuje się do przesłanek nieważności postępowania przewidzianych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Ponadto, podkreślono, że obowiązek uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 189 p.p.s.a. odnosi się nie tylko do przypadków odrzucenia skargi, ale również umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, a więc do sytuacji wskazanych w art. 161 p.p.s.a. stwierdzając, że w orzecznictwie i piśmiennictwie nie ma wątpliwości co do stosowania art. 189 p.p.s.a. do wszystkich przypadków umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 161 p.p.s.a.
Podkreślono również, że jeżeli w sprawie zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi (art. 58 § 1 p.p.s.a.) lub umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji (art. 161 p.p.s.a.), a zatem gdy sprawa nie może być merytorycznie rozpoznana, to nie obowiązuje wówczas zakaz reformationis in peius, gdyż nie wchodzi w grę pogorszenie sytuacji prawnej strony wnoszącej środek odwoławczy. Wskazano, że stanowisko, w myśl którego zakaz reformationis in peius nie dotyczy postanowień o charakterze procesowym, a takim jest postanowienie wydane w trybie art. 189 p.p.s.a., jest utrwalone w orzecznictwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1997 r., I PKN 19/97, OSNP 1997 nr 23, poz. 466).
W konkluzji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowość postępowania uniemożliwiła dokonanie kontroli legalności zaskarżonego do Sądu I instancji postanowienia, bez względu na to, czy zostało to stwierdzone na etapie rozpoznawania skargi, czy też skargi kasacyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę należało na mocy art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.