Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Lu 298/05, oddalił skargę Z. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] kwietnia 2005 r., Nr [...], w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu [...] marca 2002 r., na podstawie dokumentu SAD, nr [...], objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci samochodu osobowego marki Fiat Tempra, sprowadzony przez Z. B. z Niemiec, zataryfikowany do kodu PCN 8703 23 90 9. Ze względu na pochodzenie towaru z Unii Europejskiej, udokumentowane deklaracją na umowie kupna - sprzedaży z dnia 26 lutego 2002 r., zastosowano obniżoną stawkę celną (0 %).
Niemieckie władze celne pismem z dnia 1 grudnia 2004 r., w odpowiedzi na pismo polskich organów celnych, poinformowały, że samochód nie jest "towarem pochodzącym" w rozumieniu Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, zaś eksporter nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających pochodzenie wywiezionego towaru.
Decyzją z dnia [..] lutego 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Lublinie uznał zgłoszenie celne zawarte w dokumencie SAD z dnia [...] marca 2002 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej stawki celnej, kwoty długu celnego oraz kwot podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług, określił cło i podatki akcyzowy i VAT oraz orzekł w przedmiocie odsetek od zaległości podatkowych. Po rozpatrzeniu odwołania Z. B., Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w trakcie przyjmowania zgłoszenia celnego organ celny ocenia jego poprawność od strony formalnej, natomiast ocena materialna dowodu pochodzenia może być przeprowadzona wyłącznie w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego przez upoważnione do tego władze celne kraju eksportu. Negatywne wyniki weryfikacji wywołują ten skutek, że towar nie może skorzystać z preferencyjnego traktowania w obrocie handlowym z zagranicą i podlega cłu na zasadach ogólnych.
W opinii organu w przedmiotowej sprawie przeprowadzona procedura weryfikacyjna była prawidłowa, a uzyskane wyniki weryfikacji zawierają jednoznaczną informację, że preferencyjny dowód pochodzenia w postaci "deklaracji na fakturze" jest nieprawidłowy.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 194 Ordynacji podatkowej pismo weryfikacyjne jest zagranicznym dokumentem urzędowym, a jego treść jest wiążąca dla organów celnych kraju importu.
Ustosunkowując się do opinii technicznej złożonej przez stronę, organ odwoławczy stwierdził, że zawiera ona informację na podstawie rozkodowania numeru identyfikacyjnego VIN, iż krajem produkcji pojazdu są Włochy. Ocena techniczna nie może jednak stanowić prawidłowego dowodu uprawniającego do przywrócenia wobec przedmiotowego pojazdu obniżonej stawki celnej, ponieważ warunkiem przyznania preferencji celnych jest udokumentowanie pochodzenia towaru dowodem wymienionym w art. 16 ust. 1 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. B. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej, zarzucając jej naruszenie:
* art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
* art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 1138 k.p.c. poprzez pominięcie w procesie weryfikacji dokumentu urzędowego w postaci "dokumentu pojazdu" z dnia 26 lutego 2002 r. stwierdzającego m.in., że przedmiotowy samochód pochodzi z Włoch;
* art. 32 ust. 1 i 2 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego poprzez przesłanie niemieckim władzom celnym tylko kserokopii umowy kupna-sprzedaży z dnia 26 lutego 2002 r. i niepodanie przyczyn weryfikacji;
* art. 32 ust. 5 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego poprzez niespełnienie wymogów weryfikacji określonych tym przepisem i błędne przyjęcie, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą przesłanki do uznania, że przedmiotowy samochód jest towarem pochodzącym ze Wspólnoty Europejskiej.
Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że stosownie do art. 2 § 2 i art. 23 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa m.in. zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności celnych wywozowych (dług celny w wywozie).
W myśl ust. 5 części pierwszej A Postanowień wstępnych do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 146, poz. 1639 ze zm.), obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego, obniżone stawki celne wynikające z umów zawartych przez Rzeczpospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów stosuje się do niektórych towarów pochodzących m.in. z państw członkowskich Unii Europejskiej.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony (Dz. U. z 1994 r., Nr 11, poz. 38 ze zm.), regulującego do dnia 30 kwietnia 2004 r. obrót towarowy Polski z państwami Unii Europejskiej, preferencyjne traktowanie przewidziane w Umowie dotyczy tylko produktów, spełniających wymogi tego Protokołu (...).
Stosownie do art. 16 ust. 1 Protokołu Nr 4 produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Polski z postanowień Umowy (chodzi m.in. o określone przywileje związane ze stosowaniem obniżonej stawki celnej - 0 %), pod warunkiem przedłożenia świadectwa przewozowego EUR.1 lub deklaracji na fakturze.
W myśl art. 32 ust. 1 i 2 Protokołu Nr 4 w sytuacji, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości m. in. co do autentyczności dokumentów wystawionych przez eksportera albo co do statusu pochodzenia sprowadzonych produktów, zwracają świadectwo przewozowe i fakturę albo inne dokumenty z wnioskiem o ich weryfikację. Wyniki weryfikacji dokonane przez władze celne kraju importu muszą być takie, aby umożliwiały wyraźne ustalenia, czy dokumenty są autentyczne i czy sprowadzone produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty (por. art. 32 ust. 5 Protokołu Nr 4).
W związku z powyższym, prawnie skutecznym dowodem pochodzenia określonego towaru może być wyłącznie świadectwo przewozowe EUR.1 lub deklaracja na fakturze a ich moc dowodowa może być obalona wyłącznie w drodze negatywnej weryfikacji dokonanej przez władze celne kraju eksportu. Dowodów tych nie mogą zastąpić albo uzupełnić inne dowody. Sąd wskazał, że wyniki weryfikacji dowodów pochodzenia nie podlegają postępowaniu sprawdzającemu wdrożonemu przez władze celne kraju importu, gdyż są dla nich wiążące (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 777/97 - Pr. Gosp. 1999/1/40 i z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt GSK 56/04).
W ocenie Sądu nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 122 i art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 1138 k.p.c., bowiem polskie organy celne, w świetle uregulowań zawartych w Układzie Europejskim, nie mogą prowadzić samodzielnego postępowania zmierzającego do zastąpienia dowodów pochodzenia wymaganych prawem (art. 16 ust. 1 Protokołu Nr 4) innymi dowodami.
Przedłożone przez stronę dowody (dokument pojazdu z dnia 26 lutego 2002 r. oraz ocena techniczna) nie mogły skutecznie obalić uzyskanych w sprawie wyników weryfikacji czy też ich uzupełnić.
W ocenie Sądu chybiony jest zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Protokołu Nr 4. W świetle art. 32 ust. 1 Protokołu Nr 4 weryfikacja dowodów pochodzenia może nastąpić "wyrywkowo", a nie wyłącznie w wypadku istnienia "uzasadnionych wątpliwości". Natomiast w myśl art. 32 ust. 2 Protokołu Nr 4 nie jest obligatoryjne przekazanie władzom celnym kraju eksportu dowodu pochodzenia towaru w oryginale. Wystarczające jest przesłanie fotokopii tego dokumentu. Nie jest również obowiązkowe wskazanie przyczyny wnioskowania o weryfikację.
Zdaniem Sądu, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 32 ust. 5 Protokołu Nr 4, bowiem wyniki weryfikacji są jednoznaczne. Art. 28 ust. 1 i 2 Protokołu Nr 4 zobowiązuje eksportera do przechowywania przez okres minimum trzech lat dokumentów, m.in. potwierdzających status pochodzenia produktów. Podmiotem odpowiedzialnym za prawidłowe udokumentowanie pochodzenia towaru jest eksporter lub osoba przez niego upoważniona. W przedmiotowej sprawie eksporter nie przedłożył tego rodzaju dokumentów.
W skardze kasacyjnej Z. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., a mianowicie:
* art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez zaniechanie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
* art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego i art. 1138 k.p.c. - przez pominięcie w procesie weryfikacji dokumentu urzędowego "Dokument pojazdu" z dnia 26 lutego 2002 r. stwierdzającego m. in., że przedmiotowy samochód Fiat Tempra pochodzi z Italii,
* Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego (zał. do Dz. U. Nr 104, poz. 662 z 1997 r. z późn. zm.), a zwłaszcza art. 32 ust. 1, 2 i 5 przez nie przesłanie niemieckim władzom celnym "Dokumentu pojazdu" z dnia 26 lutego 2002 r., co spowodowało negatywny wynik weryfikacji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że Sąd I instancji niezasadnie uznał, iż nie zostały naruszone przepisy, w szczególności Ordynacji podatkowej, gdyż naruszenia te zaistniały i polegają na nieprzesłaniu niemieckim władzom celnym wraz z wnioskiem o weryfikacje dowodu pochodzenia samochodu tzw. "Dokumentu pojazdu" z dnia 26 lutego 2002 r., który jest według strony podstawowym dokumentem służącym do stwierdzenia pochodzenia pojazdu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że z wyjątkiem nieważności postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, Sąd jest związany podstawami i wnioskami skargi kasacyjnej.
Jako podstawę kasacji skarżący wskazał art. 174 pkt 1 p.p.s.a. uznając, że zaniechano działań niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i pominięto w procesie weryfikacji dowodu pochodzenia samochodu tzw. "Dokument pojazdu". Miało to, zdaniem strony, wpływ na dokonane w sprawie rozstrzygnięcie związane ze stosowaniem w sprawie postanowień Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie miedzy Rzecząpospolitą Polska z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej (Dz. U. z 1997 r., Nr 104, poz. 662).
Należy zauważyć, że jako przypadek naruszenia prawa materialnego strona wskazała naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej, które są przepisami procesowymi nie znajdującymi zastosowania w postępowaniu sądowym. Jednocześnie w podstawie kasacyjnej nie zostały wymienione przepisy procesowe, których naruszenia miałby dopuścić się Sąd I instancji.
Jak podano wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, że nie jest władny badać naruszenia innych przepisów niż powołane w kasacji. Nie jest dopuszczalna także wykładnia zakresu i kierunków zaskarżenia. Tak więc brak wskazania w skardze kasacyjnej podstaw dotyczących naruszenia przez Sąd przepisów postępowania uniemożliwia badanie prawidłowości ustaleń przyjętych przez Sąd w zaskarżonym wyroku i wobec tego zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej stanowić nie mogą.
Zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej odnosi także do art. 32 pkt 1, 2 i 5 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Wskazać należy, że zarzut ten sformułowano jako dotyczący naruszenia "Protokołu Nr 4 a zwłaszcza art. 32 ust 1, 2, 5". Sąd kasacyjny przy tak ujętym zarzucie nie jest władny badać czy nie zostały naruszone, prócz wyraźnie wskazanych, także inne przepisy, których nie wymieniono, gdyż jak wskazano wyżej, wykładnia zakresu zaskarżenia nie jest prawnie dopuszczalna. Z tego też względu przedmiotem kontroli Sądu będą tylko te przepisy, które zostały wyraźnie powołane w skardze kasacyjnej. Przepisy o kontroli kasacyjnej są bowiem tak skonstruowane, że to wola strony składającej skargę kasacyjną (reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika) decyduje o zakresie kontroli sądu kasacyjnego.
Odnosząc się do wskazanych w kasacji przepisów Protokołu Nr 4 UE należy stwierdzić, że mają one charakter mieszany. Dotyczą zarówno pewnych wymogów formalnych związanych z procedurą weryfikacyjną jak i podstaw materialnych wystąpienia o weryfikację i ewentualnego pozbawiania preferencji. Wskazać należy, że w myśl art.32 pkt 1 Protokołu Nr 4 UE dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzana zarówno wyrywkowo jak i wtedy gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu Nr 4.
Skarżący w związku z tym podnosi, że w rozpoznawanej sprawie weryfikacja dowodu pochodzenia nie była wyrywkowa, lecz spowodowana wątpliwościami co do autentyczności dowodów pochodzenia. Należy zauważyć, że okoliczność dotycząca przyczyn wystąpienia o weryfikację nie była w postępowaniu sądowym zakwestionowana, co oznacza, że Sąd I instancji podzielił ustalenia organów administracji, iż przyczynę tę stanowiły wątpliwości co do autentyczności dokumentu. Zarzut naruszenia art. 32 pkt 1 Protokołu Nr 4 UE jest więc nietrafny.
Nie zostały także naruszone przepisy art. 32 pkt 2 i 5 Protokołu Nr 4. Skarżąca zarzuca polskim władzom celnym, że wraz z wnioskiem o weryfikację nie przesłały niemieckim władzom celnym dokumentu samochodu jako dowodu na to, że samochód wyprodukowany został we Włoszech.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że to wyłącznie władze celne kraju eksportu są uprawnione do weryfikacji "dowodów pochodzenia" towaru a prawnie skutecznym dowodem pochodzenia może być w myśl art. 16 protokołu Nr 4 UE jedynie świadectwo przewozowe EUR 1 lub deklaracja na fakturze, i to są dokumenty, które władze celne kraju importu obowiązane są załączyć do wniosku o weryfikację w myśl art. 32 ust 2 Protokołu Nr 4 UE. Natomiast "Dokument pojazdu" dowodu takiego nie stanowi. Zupełnie ubocznie można natomiast zauważyć, że zamieszczony w fakturze nr identyfikacyjny pojazdu określa kraj producenta, lecz wyprodukowanie towaru w danym kraju nie oznacza, że towar ten automatycznie posiada status "pochodzącego" w rozumieniu Protokołu Nr 4 UE.
Przypomnieć należy także, że weryfikacja dowodów pochodzenia należy do organów celnych kraju eksportu i jak zasadnie zauważył Sąd I instancji wynik weryfikacji nie podlega postępowaniu sprawdzającemu ze strony organów celnych kraju importera.
Nie można także mówić o naruszeniu art. 32 pkt 5 Protokołu Nr 4 UE. Przepis ten wymaga by wyniki weryfikacji umożliwiały wyraźne ustalenie czy dokumenty są autentyczne i czy towar może być uznany za "pochodzący" w rozumieniu Protokołu. W rozpoznawanej sprawie, jak stwierdził Sąd I instancji wynik weryfikacji jest jednoznaczny.
Skoro zarzucane naruszenia prawa okazały się chybione i usprawiedliwionej podstawy kasacji nie stanowią, przeto należało skargę kasacyjną na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.