Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 576/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę E. Ł. (dalej też: "strona", "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej też: "Dyrektor", "organ") z [...] maja 2019 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości z tytułu należności celnych.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] lutego 2019 r., zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- - § 6 ust. 2 w zw. z § 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie udzielania ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do:
- - bezpodstawnego przyjęcia, iż wniosek o rozłożenie należności na raty powinien być złożony w terminie 10 dni od dnia w którym dłużnik został po raz pierwszy powiadomiony o wysokości należności, a co za tym idzie, iż złożenie przez Skarżącego wniosku o rozłożenie na raty dnia 03 stycznia 2019 r. nastąpiło po terminie;
- - niezasadnego uznania, iż każdy wniosek o rozłożenie na raty może dotyczyć tylko jednego konkretnego długu celnego i nie może ponownie dotyczyć długu celnego, co do którego już raz złożono wniosek o rozłożenie na raty;
- - § 3 ust. 4 w zw. z § 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie udzielania ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, iż rozłożenie na raty należności dotyczy każdorazowego długu celnego i wnioskodawcy nie przysługuje prawo do wielokrotnego ubiegania się o rozłożenie na raty zapłaty tego samego długu celnego, gdy tymczasem przepis ten stanowi wyłącznie, iż o rozłożenie należności na raty można ubiegać się nie częściej niż dwa razy w roku kalendarzowym.
- - § 3 ust. 2 w zw. z § 3 ust. 4 w zw. z § 1 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie udzielania ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, poprzez jego błędną interpretację, a w konsekwencji niezastosowanie, tj. uznanie, iż skarżącemu w ogóle nie przysługiwało uprawnienie do żądania rozłożenia długu celnego na raty, podczas gdy żądanie to skarżącemu przysługiwało, a jedynie zasady dotyczące wysokości i ilości rat mogły być inne niż wskazane przez skarżącego,
- - art. 237 i art. 230 ustawy z dnia z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeksu Celnego, poprzez nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu ułatwienia płatniczego innego niż odroczenie płatności oraz pominięcie istotnej dla oceny przyznania takiego ułatwienia przesłanki stanu materialnego i zdrowotnego dłużnika.
W uzasadnieniu podano argumenty na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie spór zarówno przed Sądem I instancji, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczy wykładni przepisów § 6 ust. 2 oraz § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie udzielania ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności.
Zdaniem Skarżącego kasacyjnie każda informacja odnośnie stanu zadłużenia w zakresie długu celnego, przekazywana przez organ w dowolnym czasie, jest powiadomieniem. W związku z tym strona uważa, że składając wniosek z dnia 3 stycznia 2019 r. dotyczący należności celnych wskazanych w decyzjach z dnia [...] stycznia i [...] lipca 2002 r. dochowała 10-dniowego terminu od dnia doręczenia mu w dniu 27 grudnia 2018 r. informacji o aktualnym stanie jego zadłużenia.
Natomiast, według Organu, 10-dniowy termin na złożenie wniosku powinien być liczony od dnia powiadomienia Skarżącego o wysokości należności, tj. od dnia doręczenia wyżej wymienionych decyzji z [...] stycznia i [...] lipca 2002 r., które stanowiły powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego.
W powyższym sporze rację należy przyznać Sądowi I instancji, który w całości podzielił, jako prawidłowe, stanowisko Organu.
Na wstępie należy przypomnieć, że aby mógł powstać dług celny, konieczne jest wcześniejsze zaistnienie obowiązku celnego i na jego podstawie wydanie decyzji określającej dług celny oraz skuteczne jej doręczanie dłużnikowi celnemu. Zgodnie z orzeczeniem TSUE z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. C-201/04 państwa członkowskie nie muszą przyjmować szczególnych przepisów proceduralnych dotyczących sposobu, w jaki należy dokonać powiadomienia dłużnika o kwocie cła przywozowego lub wywozowego. Do czynności tych można zastosować ogólne krajowe przepisy proceduralne, gwarantujące dłużnikowi celnemu odpowiednią informację i pozwalające mu na obronę jego praw wynikającą z pełnej znajomości okoliczności sprawy. Dopiero z chwilą powiadomienia dłużnika celnego przez organ celny o wysokości kwoty wynikającej z długu celnego powstaje pomiędzy nim a organem celnym stosunek zobowiązaniowy.
Organ celny jest związany decyzją od chwili jej doręczenia, a więc dopiero prawidłowo doręczona decyzja wywołuje skutek prawny. Osoba zobowiązana do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego musi uiścić cło w terminie 10 dni od dnia powiadomienia o wysokości kwoty należności. Powiadomienie dłużnika o kwocie długu celnego jest więc czynnością następczą w stosunku do powstania długu celnego, a skoro dług celny powstaje w określonych sytuacjach z mocy prawa, to jeśli w przedmiocie długu celnego wydane zostaną decyzje organu celnego, mają one charakter określający wysokość długu już powstałego. Jak już powiedziano, powiadomienie o długu celnym jest pojęciem związanym z powstaniem długu celnego i termin na powiadomienie w każdym przypadku liczony jest od dnia powstania tego długu. Tym samym stanowisko skarżącego kasacyjnie, iż każda informacja odnośnie stanu zadłużenia w zakresie długu celnego, przekazywana przez organ w dowolnym czasie jest powiadomieniem, nie ma podstaw.
Przepis § 6 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie udzielania ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności stanowi, że wniosek o rozłożenie należności na raty oraz wymagane dokumenty powinny być złożone w terminie 10 dni od dnia, w którym dłużnik został powiadomiony o wysokości należności.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy kwestia powiadomienia dłużnika o kwocie długu celnego przedstawia się następująco:
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie uznał zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...] grudnia 1999 r. za nieprawidłowe w zakresie zastosowanej stawki celnej oraz preferencji dla odzieży używanej sortowanej, objętej procedurą dopuszczenia do obrotu w Polsce. Niewątpliwie powyższa decyzja, doręczona w dniu 14 lutego 2002 r. stanowiła powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego
Z kolei decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2002 r. Naczelnik Urzędu Celnego I w Szczecinie uznał zgłoszenia celne nr [...] z dnia [...] listopada 1999 r. oraz nr [...] z dnia 27 listopada 1999 r. za nieprawidłowe w zakresie zastosowanej stawki celnej oraz preferencji dla odzieży używanej sortowanej, objętej procedurą dopuszczenia do obrotu w Polsce.
Powyższa decyzja, doręczona skarżącemu kasacyjnie 19 lipca 2002 r., stanowiła, powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego w wysokości 27 018,60 zł.
Tym samym, skoro powiadomienie dłużnika nastąpiło w dniach 14 lutego 2002 r. oraz 19 lipca 2002 r. to termin na złożenie wniosku o rozłożenie na raty ww. długu celnego upłynął odpowiednio 24 lutego 2002 r. i 27 lipca 2002 r.
Złożenie zatem przez stronę wniosku z 3 stycznia 2019 r. o rozłożenie na raty długu celnego wynikającego z powyższych decyzji nastąpiło po terminie, o którym mowa w § 6 ust. 2 omawianego rozporządzenia i w efekcie obligowało organ do wydania decyzji o odmowie rozłożenia na raty wzmiankowanych należności celnych.
Za nietrafny należy również uznać zarzut kasacyjny naruszenia § 3 ust.4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 2003 r. w sprawie uchylenia ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności. Ustawodawca w § 1 pkt 5 ww. aktu wykonawczego wyraźnie wskazał, że rozporządzenie określa częstotliwość, z jaką ułatwienia mogą być udzielone na rzecz jednego dłużnika. Strona błędnie wywodzi, że warunek ubiegania się o rozłożenie należności na raty nie częściej niż dwa razy w roku kalendarzowym dotyczy rożnych długów celnych, a nie tego samego długu celnego. W powyższym przepisie nie wskazuje się bowiem, że dotyczy on ustanowienia częstotliwości udzielania ułatwień w stosunku do tego samego długu celnego ani o możliwości wielokrotnego ubiegania się o rozłożenie na raty tego samego długu.
Nadto, w świetle przepisu § 3 ust. 2 i ust. 4, rozłożenie spłaty kwoty należności na raty może obejmować maksymalnie 50% kwoty należności, związanych z każdorazowym długie celnym wnioskodawcy, a okres spłaty nie może przekroczyć sześciu miesięcy, zaś o rozłożenie należności na raty można ubiegać się nie częściej niż dwa razy w roku kalendarzowym.
Jak słusznie akcentuje organ, w przepisach tych wyraźnie jest mowa o "każdorazowym" długu celnym dotyczącym wnioskodawcy, a nie o ciągle tym samym długu celnym, o którego aktualnej wysokości organ informuje dłużnika w toku prowadzonego postępowania wierzycielskiego bądź egzekucyjnego. Podkreślić też należy, o czym była już mowa, że w rozporządzeniu z dnia 14 listopada 2003 r. wskazano, że wniosek o rozłożenie na raty powinien być złożony w terminie 10 dni od dnia, w którym dłużnik został powiadomiony o wysokości należności. Powiadomienie o długu celnym jest czynnością jednorazową, nie ma możliwości składania wniosku w innym, kolejnym terminie, niż określony w przepisie.
Za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia art. 237 i art. 230 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeksu Celnego. Pomijając nawet, że nie wskazano której jednostki redakcyjnej art. 237 i art. 230 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeksu celnego, dotyczy stawiany w skardze zarzut, to nietrafność tego zarzutu polega na odwołaniu się do unormowań Kodeksu Celnego w sytuacji, gdy ustalone w niniejszej sprawie należności celne zostały ustalone na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm.). W Kodeksie celnym brak jest natomiast unormowań pozwalających na przyjęcie, że stosowanie nowej instytucji rozłożenia należności celnych na raty dotyczy również należności celnych ustalonych na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne. Jak trafnie wskazuje organ, z braku takiego unormowania nie można wywodzić ustawowego zakazu korzystania z uprawnienia przysługującego na dzień złożenia wniosku, czyli na dzień wszczęcia postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym.