Uzasadnienie
1.1 Wyrokiem z 10 stycznia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 599/18 Wojewódzki
Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a", oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
1.2 Sąd pierwszej instancji podniósł, że organ prawidłowo rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście podstawy prawnej wynikającej z art. 28 ust.1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.), ponieważ dotyczyły one należności składkowych w części finansowanej przez skarżącego za ubezpieczonych. Zastosowania w tej kwestii nie znalazł zatem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jak i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenia).
Sąd wyraził również stanowisko, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek wymienionych w punktach 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 5 i 6 zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaakceptował tym samym stanowisko organum, który nie stwierdził wystąpienia całkowitej nieściągalności. Strona posiada bowiem dochody, z których można prowadzić postępowanie egzekucyjne.
2.1 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj. art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń oraz zmianie niektórych innych ustaw poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że w stosunku do skarżącego nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu składek, o których mowa w ww. przepisach, w sytuacji gdy sytuacja materialna skarżącego jest trudna i zagraża jego egzystencji, co jednoznacznie przemawia za spełnieniem warunku, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co w konsekwencji dawało możliwość umorzenia należności składkowych oraz braku jakichkolwiek przesłanek do uznania, że stan niewypłacalności dłużnika może ulec zmianie.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, tj. oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organ art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, 6 u.s.u.s. i przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy to jest art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie przez WSA zupełnie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ tj. uznania przez organ, że skarżący ma dochody i majątek, a zatem jest w stanie uiszczać zaległości z tytułu składek, podczas gdy właściwości i warunki osobiste, a także sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego przeczą takiemu wnioskowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
3.1 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
3.2 Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3 W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że ze względu na występujący w p.p.s.a. wyraźny podział podstaw kasacyjnych na materialną i procesową, wnoszący skargę kasacyjną był zobowiązany do powołania w oddzielnych podstawach kasacyjnych odpowiednich norm, tj. albo o charakterze materialnym, a więc takich, które określają treść praw i obowiązków ich adresatów, ustanawiają pewnego rodzaju nakazy lub zakazy, albo norm o charakterze procesowym (ustrojowym), a więc takich, które regulują realizację norm materialnych i ich egzekwowanie, ustrój oraz postępowanie przed organami. Wnoszący skargę kasacyjną był też zobowiązany, wobec oparcia skargi kasacyjnej na obu podstawach kasacyjnych, do podniesienia w ramach zarzutów nie tylko właściwych przepisów (z podaniem pełnej nazwy aktu i jego konkretnej jednostki redakcyjnej), ale również do wykazania, na czym owo naruszenie polega, a także, w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego - do wskazania formy naruszenia (błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie), a w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania do wykazania, że naruszenie to mogło mieć istotne znaczenie, a więc takie, że gdyby do niego nie doszło to rozstrzygnięcie sprawy byłoby innej treści (por. art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).
3.3 Sposób sformułowania przez stronę zarzutów nie odpowiada w pełni tym wymogom. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia przepisów prawa materialnego. Sposób sformułowania tego zarzutu wskazuje na to, że skarżący kasacyjnie buduje go w oparciu o argumenty, iż sytuacja skarżącego jest trudna, zagraża jego egzystencji i przemawia za spełnieniem warunku, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Te same argumenty rozwinął w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazując, że nie wykazano, iż skarżący jest w stanie opłacić należności ani że nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego. Wyjaśnił cel ustawodawcy w stworzeniu możliwości umarzania należności składkowych, także ściągalnych, którym jest m.in. umożliwienie egzystencji podmiotom zadłużonym.
3.4 Należy podkreślić, że zarzuty te są chybione, ponieważ nie dostrzegają, że WSA w Warszawie nie analizował sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd I instancji stwierdził, że przepis § 3 rozporządzenia, jak i art. 28 ust.3a u.s.u.s. nie maja zastosowania w sprawie. Nie chodziło tu jednakże o to, że nie mają zastosowania - bo nie zaszły zawarte w nich przesłanki, lecz dlatego, że nie mają one zastosowania do składek, jakich dotyczyła zaskarżona decyzja, czyli finansowanych w części przez stronę za ubezpieczonych.
Sąd I instancji w sposób jasny i dobitny wyjaśnił tą kwestię w swoim uzasadnieniu, a poprawność tego stanowiska nie budzi żadnych wątpliwości. Przewidziana w art 28 ust. 3a u.s.u.s. dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia dotyczy tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. To ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2011 r. II GSK 427/10, z 27 kwietnia 2017 r. II GSK 1979/15, z 19 czerwca 2015 r. II GSK 1124/14).
3.5 Powyższe oznacza, że w przedmiotowej sprawie brak było jakichkolwiek podstaw prawnych, aby ustalenia zebrane w sprawie oceniać przez pryzmat przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W pełni uzasadnionym było pominięcie przez sąd I instancji analizy, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, ani czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak poprawnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdował jedynie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zarzucie skargi kasacyjnej wymieniono naruszenie tego przepisu łącznie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s., jednakże nie sprecyzowano, na czym ono polegało. Chcąc podważyć zastosowanie tego przepisu przez sąd I instancji wnoszący skargę kasacyjną obowiązany jest wskazać na okoliczności potwierdzające wyartykułowane zarzuty.
Skarga kasacyjna jest bowiem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom kwalifikowanym, tzn. powinna zawierać, oprócz innych wymogów m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oceną ich zasadności, skoro sąd ten nie może domniemywać intencji strony. Jedynie w sytuacji gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie jej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić jej merytoryczna kontrolę.
W sytuacji jak niniejsza, gdzie skarga kasacyjna nie zawiera rozwinięcia w zakresie naruszenia art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., nie jest możliwe odniesienie się do tego tematu. Jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nadmieniono, że organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji.
Podkreślono przy tym przy tym, że skarżący nie ma w zasadzie majątku nadającego się do egzekucji i utrzymuje się jedynie z renty. Odnosząc te argumenty do przesłanki z art. 28 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. należy stwierdzić, że sąd I instancji zasadnie ustalił brak jej wystąpienia. Jak bowiem wykazał, strona posiada dochody, z których można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Wskazał przy tym, że strona mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej posiada stały dochód w wysokości [...] zł netto z tytułu świadczenia emerytalnego oraz otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Posiada także majątek nieruchomy w postaci ¼ siedliska w [...] arów. Zaakceptował zatem poprawne ustalenia organu.
3.6 Powołany w zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego przepis art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń oraz zmianie niektórych innych ustaw nie stanowił przedmiotu rozważań sądu I instancji, dlatego przedmiotem zarzutu winno być ewentualnie pominięcie jego zastosowania, a nie błędna wykładnia. Abstrahując od kwestii wadliwie sporządzonego zarzutu uniemożliwiającego jego rozpoznanie należy tylko nadmienić, że przepis ten dotyczy umorzenia (pod pewnymi warunkami) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., oraz na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r. Tymczasem składki w przedmiotowej sprawie dotyczyły późniejszych okresów.
3.7 Przesądzenie prawidłowości ocen sądu I instancji w zakresie zastosowanych przepisów prawa materialnego czyni nieuzasadnionym zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, sąd I instancji prawidłowo zaakceptował wnioski organu z zakresie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Przy jego gromadzeniu i ocenie zachowano reguły z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., wyeksponowane w zarzutach skargi kasacyjnej.
3.8 Mając powyższe na względzie należało uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
3.9 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.