Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 865/04 oddalił skargę T. A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] września 2004 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.
Wyrok ten został wydany na tle następującego stanu faktycznego sprawy.
Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r., Nr [...], na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994 r., Nr 71, poz. 312 ze zm.) wymierzył T. A., właścicielowi Zakładu Transportowo-Produkcyjnego [...] opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości celnej towaru nie zgłoszonego do odprawy celnej, ujawnionego w wyniku rewizji celnej środka transportowego. Decyzję tę w wyniku odwołania wniesionego przez T. A., Prezes GUC utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] lipca 1993 r., Nr [...].
Wnioskiem z dnia 12 grudnia 1996 r. T. A. wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną wymierzającą opłatę manipulacyjną. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. odmówił uchylenia swojej decyzji Nr [...] z dnia [...] lipca 1993 r. uznając, że brak jest w sprawie podstaw do uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a.
Decyzję Prezesa GUC z dnia [...] czerwca 1997 r. T. A. zaskarżył do NSA, a po wniesieniu tej skargi wystąpił do Prezesa GUC o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją. Skargę tę NSA odrzucił postanowieniem z dnia 17 czerwca 1999 r., a Prezes GUC nie uwzględnił złożonego wniosku i decyzją z dnia 15 września 1999 r., Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 20 czerwca 1997 r., Nr [...] Skargę T. A. na decyzję Prezesa GUC z 15 września 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 8 czerwca 2000 r., sygn. akt V SA 2071/99.
Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2000 r. T. A. wystąpił do Prezesa GUC o zmianę decyzji ostatecznej Prezesa GUC z dnia 15 września 1999 r., Nr [...] w trybie art. 253 Ordynacji podatkowej i uchylenie decyzji ostatecznej Prezesa GUC z dnia 27 lipca 1993 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 1993 r.
Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezes GUC decyzją z dnia 17 sierpnia 2001 r., Nr [...] odmówił zmiany swojej decyzji Nr [...] z dnia 15 września 1999 r.
W wyniku odwołania wniesionego przez T. A., Prezes GUC decyzją z 17 października 2001 r., Nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 17 sierpnia 2001 r.
Po rozpatrzeniu skargi T. A. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 listopada 2002 r., sygn. akt V SA 3222/01 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa GUC z dnia 17 października 2001 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa GUC z dnia 17 sierpnia 2001 r. Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o zmianę w trybie art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej decyzji ostatecznej Prezesa GUC z dnia 15 września 1999 r. Nr [...] nie został prawidłowo rozpatrzony, bowiem organ celny nie dokonał ustaleń i oceny możliwości wzruszenia tej decyzji ze względu na wskazany w art. 253 Ordynacji podatkowej interes publiczny lub ważny interes podatnika.
W związku z powyższym wyrokiem Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie po przeprowadzeniu postępowania w zakresie istnienia w sprawie przesłanek ważnego interesu strony lub interesu publicznego decyzją z dnia 25 maja 2004 r., Nr [...] odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia 15 września 1999 r. uznając, że w sprawie nie można doszukać się istnienia przesłanek interesu publicznego, przemawiających za uchyleniem tej decyzji w sytuacji gdy działania strony mogły doprowadzić do uszczuplenia należności publicznoprawnych. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie stwierdził również, że powoływanie się na ważny interes podatnika, w sytuacji gdy działał on na niekorzyść Skarbu Państwa jest nieuzasadnione.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. A. podtrzymał żądanie zmiany w trybie art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej, decyzji nakładającej na niego obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej dodatkowej wobec tego, iż Sąd Wojewódzki w Szczecinie orzekł prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 1996 r., sygn. akt IV Ka 1024/96, że zatrudniony w firmie [...] kierowca został uznany za niewinnego popełnienia przestępstwa polegającego na wprowadzeniu na polski obszar celny towaru nie zgłoszonego do odprawy celnej. Zdaniem skarżącego działania organów celnych naraziły go na bardzo duże straty materialne i przyczyniły się do utraty zaufania do organów władzy publicznej i w tym skarżący upatruje naruszenie interesu publicznego i ważnego interesu strony.
Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie nie uwzględnił odwołania, wskazując w decyzji z dnia 24 września 2004 r., iż organy celne, będąc związane oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 15 listopada 2002 r., nie dopatrzyły się w sprawie istnienia interesu publicznego, ani ważnego interesu strony, w sytuacji gdy działania strony mogły doprowadzić do uszczuplenia należności publicznoprawnych. Zdaniem organu powoływanie się na ważny interes strony w sytuacji, gdy podmiot działa na niekorzyść Państwa jest nieuzasadnione.
Organ wskazał również, że postępowanie prowadzone w trybie art. 253 Ordynacji podatkowej jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzyganie sprawy lecz weryfikacja już wydanej decyzji ostatecznej z punktu widzenia interesu publicznego i ważnego interesu strony. Organy celne nie musiały przeprowadzać postępowania zmierzającego do wykazania zasadności wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej, ale ocenić czy okoliczności powołane przez stronę są przesłankami do zmiany decyzji ostatecznej.
Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się z zarzutem odwołania, iż ustalenia dokonane w postępowaniu karnym skarbowym, dotyczące uniewinnienia kierowcy od zarzutu nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny, wskazują na wady postępowania celnego, powodujące negatywne skutki dla T. A., w postaci szkody materialnej, co wskazuje na naruszenie jego ważnego interesu lub interesu publicznego. Organ celny stwierdził, iż opłata manipulacyjna jest skutkiem działania niezgodnego z prawem celnym i pobierana jest niezależnie od winy oraz odpowiedzialności przewidzianej w kodeksie karnym skarbowym. Dlatego w rozpoznawanej sprawie ustalenia dokonane w postępowaniu karnym skarbowym nie mają wpływu na rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy uznał również, że skoro w świetle obowiązujących przepisów prawa celnego, a także utrwalonego orzecznictwa NSA istniały podstawy do wymierzenia T. A. opłaty manipulacyjnej dodatkowej, to nie leżało w interesie publicznym zwalnianie go z obowiązku zapłaty tej opłaty. Ważnego interesu strony nie należy bowiem upatrywać w ponoszonych przez stronę stratach materialnych oraz utracie zaufania do organów publicznych. Dyrektor Izby Celnej podniósł także, iż każda osoba zobowiązana do uiszczenia należności publicznoprawnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą musi godzić się z koniecznością zmniejszenia osiąganych korzyści, a każde działanie niezgodne z prawem, następnie ujawnione, powoduje negatywne skutki dla interesu strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę T. A. na powyższą decyzję stwierdził, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 253 Ordynacji podatkowej sprowadza się jedynie do zbadania, czy organy celne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego oraz czy wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury.
Sąd stwierdził, że w toku postępowania w niniejszej sprawie organy celne podjęły niezbędne kroki do wyjaśnienia, czy za uchyleniem decyzji ostatecznej z dnia 15 września 1999 r. przemawia interes publiczny lub ważny interes strony. Ocenę organu w tym zakresie, Sąd uznał za prawidłową i zgodną z art. 253 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organy orzekające, rozpatrując sprawę w świetle przesłanek określonych w art. 253 Ordynacji podatkowej, w oparciu o zebrany i rozważony materiał dowodowy, doszły do słusznego przekonania, iż ani ważny interes strony ani interes publiczny nie przemawiają za potrzebą zmiany decyzji ostatecznej odmawiającej uchylenia, po wznowieniu postępowania decyzji z dnia 23 kwietnia 1993 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 27 lipca 1993 r. Organy przekonująco uzasadniły swoją decyzję, ustosunkowując się do podniesionych przez stronę okoliczności i odwołując się do oceny sprawy, zarówno w aspekcie interesu publicznego, jak i ważnego interesu strony.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 194 Ordynacji podatkowej, polegającego na pominięciu przez organy celne powołanego przez stronę dowodu w postaci prawomocnego wyroku w sprawie karnej skarbowej, uznając, że oparty na tym przepisie zarzut oraz towarzysząca mu argumentacja poparta przytoczonymi przez skarżącego orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego i NSA nie uwzględnia specyfiki postępowania prowadzonego w trybie art. 253 Ordynacji podatkowej i nie może mieć znaczenia w rozpoznawanej sprawie, ponieważ ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej, czego w istocie domaga się skarżący, nie jest możliwe w sprawie.
T. A. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zaskarżając ten wyrok w całości zarzucił, że został on wydany z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., tj.:
- art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, a w szczególności ustaleń prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 22 listopada 1996 r., sygn. akt IV Ka/1024/96,
- art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. przez pominięcie wnikliwego wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku, czy odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji organu celnego, Sąd oparł na przekonaniu, że pomimo ustalenia ważnego interesu strony lub interesu publicznego uznaniowy charakter art. 253 Ordynacji podatkowej upoważniał organ celny do odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, czy też na przekonaniu, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje żadna z tych przesłanek.
Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ustalił, że przesłankami które w myśl przepisu art. 253 Ordynacji podatkowej dają organowi celnemu możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej są interes publiczny lub ważny interes strony.
Zdaniem skarżącego Sąd I instancji rozważając uznaniowy charakter tego przepisu nie wyjaśnił jednak w sposób wystarczająco jasny i nie ustalił kategorycznie, czy odmowa uchylenia decyzji ostatecznej uzależniona jest od swobodnego uznania organów celnych, że w rozpatrywanej sprawie interes publiczny lub ważny interes strony nie przemawiają za wzruszeniem decyzji ostatecznej, pomimo ustalenia, że obie te przesłanki występują, czy też odmowa uchylenia ostatecznej decyzji uzasadniona jest brakiem przesłanek przewidzianych przepisem art. 253 Ordynacji podatkowej.
Skarżący podniósł, że z zawartego w uzasadnieniu wyroku ustalenia, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 253 Ordynacji podatkowej sprowadza się jedynie do zbadania, czy organy celne nie przekroczyły uznania administracyjnego, oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem zdaje się wynikać, że Sąd przyjął w sprawie występowanie w sprawie obu przesłanek z art. 253 Ordynacji podatkowej, nie spostrzegł jednak, że taka koncepcja sądowej kontroli legalności decyzji wymagała wnikliwej oceny rangi obu tych przesłanek.
Zdaniem skarżącego, aby dokonać oceny czy organy celne nie przekroczyły uznania administracyjnego przyjmując, że w konkretnej sprawie interes publiczny lub ważny interes strony nie przemawiają za wzruszeniem decyzji ostatecznej należy wnikliwie zbadać wszystkie okoliczności występowania tych przesłanek w rozpatrywanej sprawie.
Skarżący powołując się na wynikający z art. 133 § 1 p.p.s.a. obowiązek sądu zbadania i rozważenia wszystkich dowodów, znajdujących się w aktach sprawy nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 22 listopada 1996 r., sygn. akt IV Ka 1024/96 nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie uwagi na specyfikę postępowania prowadzonego na podstawie art. 253 Ordynacji podatkowej.
Zdaniem skarżącego z wyroku tego wynika jednoznacznie, że ani okoliczności faktyczne ani zgromadzony materiał dowodowy, ani też obowiązujące wówczas przepisy prawa nie uzasadniały wymierzenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej, praktycznie rujnującej jego działalność gospodarczą.
Skarżący wyjaśnił, że treść powyższego wyroku nie odnosi się do trafności decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu administracyjnym, gdyż nie jest to przedmiotem niniejszego postępowania i podniósł, że treść tego wyroku ma istotne znaczenie dla oceny występowania w sprawie przesłanek interesu publicznego i ważnego interesu strony.
W konkluzji skarżący stwierdził, że nałożona na niego kara w postaci opłaty manipulacyjnej dodatkowej nie da się pogodzić z gwarancjami przysługującymi każdemu człowiekowi w świetle postanowień obecnie obowiązującej Konstytucji RP oraz wiążących Rzeczypospolitą Polską konwencji międzynarodowych.
Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucając naruszenie przepisów postępowania sądowego, tj. art. 133 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej skarżący zarzucił ponadto naruszenie Konstytucji RP i umów międzynarodowych, jednakże bez wymienienia konkretnych przepisów, które zostały naruszone. Tak sformułowana podstawa kasacyjna nie spełnia wymagań określonych w art. 176 p.p.s.a. i z tego względu usuwa się spod kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. sprowadza się do twierdzenia, iż Sąd I instancji pominął część materiału dowodowego, a mianowicie wyrok Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 22 listopada 1996 r., sygn. IV Ka 1024/96. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. W dalszej części przepis ten zawiera regulacje pozostające bez związku z zarzutem i okolicznościami istotnymi w niniejszej sprawie. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy. Nie jest naruszeniem omawianego przepisu oparcie się jedynie na części akt sprawy. Zarzut pominięcia przez sąd części materiału dowodowego nie może więc być skutecznie podnoszony w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 12 maja 2005 r., sygn. FSK 138104, ONSAiWSA 2006/1/14). W ramach tego zarzutu autor skargi kasacyjnej poza art. 133 § 1 p.p.s.a. nie wymienił innych przepisów postępowania, które zostały naruszone, co powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany podstawami zaskarżenia (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nie może wypowiedzieć się, czy rzeczywiście Sąd I instancji pominął część materiału dowodowego i czy ewentualne uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. został oparty przez autora skargi kasacyjnej na twierdzeniu, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone wadliwie. Autor skargi kasacyjnej zarzuca, że z uzasadnienia wyroku nie wynika, którą z wymienionych w tym zarzucie dwóch koncepcji przyjęto za podstawę rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzucana niejasność czy sprzeczność w ogóle nie zachodzi. Niesłuszne jest twierdzenie, że Sądowi I instancji można przypisać stanowisko, iż mimo istnienia ważnego interesu strony (podatnika) lub interesu publicznego uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 253 Ordynacji podatkowej upoważniał organy celne do odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. Do takiego poglądu odnoszą się zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody dotyczące konieczności wnikliwej oceny zachodzących przesłanek. Z żadnego fragmentu uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika by Sąd I instancji przyjął by w niniejszej sprawie zachodził ważny interes strony skarżącej lub interes publiczny mogący przemawiać za uchyleniem decyzji ostatecznej. Przeciwnie, wyraźnie wyartykułowane jest stanowisko, że organy celne słusznie uznały, iż przesłanki takie nie zachodzą. Fakt. że w innym fragmencie uzasadnienia Sąd wyjaśnił reguły sądowej kontroli decyzji o charakterze uznaniowym nie oznacza, że poprzestał na stwierdzeniu, iż organy celne mogły swobodnie działać w ramach uznania administracyjnego, co wydaje się zarzucać autor skargi kasacyjnej. Wobec tego jedynie marginalnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nawet jeśli uznać wywód Sądu I instancji za nie do końca klarowny, na co mogłyby wskazywać wątpliwości autora skargi kasacyjnej, to tego rodzaju uchybienie, nie może być uznane za mające istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów celnych, co do braku w niniejszej sprawie przesłanek ważnego interesu strony lub interesu publicznego przemawiających za uchyleniem decyzji ostatecznej. Ten pogląd Sądu I instancji nie został podważony zarzutami skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. odnosi się do sposobu uzasadnienia wyroku, a nie do przedstawionych w uzasadnieniu ustaleń faktycznych dotyczących ważnego interesu strony lub interesu publicznego. Należy podkreślić, że nie można skutecznie zakwestionować na podstawie art. 253 Ordynacji podatkowej trafności oddalenia skargi na decyzję ostateczną, jeżeli nie zachodzą przesłanki ważnego interesu strony (podatnika) lub interesu publicznego. Ponadto, należy zauważyć, że zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja dotyczyła odmowy uchylenia decyzji ostatecznej wydanej w trybie wznowienia postępowania, co istotnie ogranicza możliwość powoływania się na okoliczności związane z wydaniem decyzji w zwykłym trybie wymierzającej opłatę manipulacyjną dodatkową. W skardze kasacyjnej brak jest argumentacji należycie powiązanej z tym zagadnieniem.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.