Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1927/07 oddalił skargę B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego oraz zobowiązania podatkowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w dniu [...] stycznia 2004 r. podczas wykonywania czynności służbowych funkcjonariusze Komendy Rejonowej Policji zatrzymali do kontroli w W. samochód osobowy marki [...], numer nadwozia [...], wyposażony w niemieckie numery rejestracyjne. Kierowcą była obywatelka Polski – B. Ł., zamieszkała w W. Kierująca pojazdem nie posiadała przy sobie dokumentów, które wskazywałyby na to, że jest właścicielem pojazdu oraz że samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny. Na podstawie okazanego przez nią dowodu rejestracyjnego ustalono, że pojazd jest własnością B. S. - obywatela Niemiec. W trakcie prowadzonego postępowania karnego skarbowego B. Ł. przedstawiła upoważnienie wystawione przez S. A., z którego wynikało, że jako pracownik firmy S. M. H. V. (której właścicielami byli S. A. oraz B. S.) jest upoważniona do korzystania z pojazdu. Jednakże według ustaleń sądu, B. Ł. nigdy nie była pracownikiem tej firmy, formalnie ani nieformalnie.
Nie została z nią zawarta umowa o pracę ani też nie wykonywała żadnej pracy z innego tytułu. Ponadto polisa ubezpieczeniowa pojazdu została wystawiona na B. Ł. i jej córkę, zatem samochód nie był samochodem służbowym, wykorzystywanym przez firmę. Okoliczności sprawy wskazują więc na fakt, że przedmiotowy samochód został na stałe przekazany B. Ł. Ustalono również, iż sporny pojazd nie figuruje w komputerowej kartotece przywozowej pojazdów samochodowych dopuszczonych do wolnego obrotu na polskim obszarze celnym. Z informacji Europejskiego Rejestru Pojazdów wynika zaś, że samochód nie figuruje jako utracony na terenie Niemiec, do dnia 3 lutego 2004 r., oraz że w dniu 12 kwietnia 2003 r. został wymeldowany.
W związku z powyższymi ustaleniami, decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w W. stwierdził powstanie długu celnego na podstawie art. 210 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), wymierzył należności celne oraz podatkowe i uznał dłużnikami solidarnymi obywatela Niemiec B. S. oraz B. Ł. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w W. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2006 r. w części dotyczącej podstawy prawnej i orzekł w tym w zakresie. Organ uchylił wskazaną decyzję również w części dotyczącej określenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych i umorzył postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu wskazał, iż samochód wyposażony w niemieckie numery, ujawniony w dniu [...] stycznia 2004 r. na polskim obszarze celnym, stanowi towar celny podlegający należnościom celno-podatkowym.
Zdaniem organu odwoławczego doszło do nieprawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego. Analiza akt sprawy, zgromadzonych w postępowaniu karnym skarbowym oraz celnym, nie wskazuje jednoznacznie daty ani okoliczności faktycznych, w których nastąpiło wprowadzenie samochodu na polski obszar celny. Nie można zatem wykluczyć, że wprowadzenia dokonano w trybie odprawy celnej czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła z wykorzystaniem ustnego zgłoszenia pojazdu zarejestrowanego za granicą przez osobę uprawnioną, jaką był obywatel Niemiec B. S. W takiej sytuacji uznanie, iż samochód został wprowadzony nielegalnie jest niezasadne.
Organ stwierdził, że pojazdem kierowała obywatelka Polski, B. Ł., która posługiwała się pisemnym upoważnieniem do użytkowania pojazdu, wystawionym przez S. A., współwłaściciela wraz z B. S. firmy S. M. H. V. Poprzez powierzenie samochodu do użytkowania na polskim obszarze celnym przez inną osobę niż uprawniony do korzystania z procedury celnej odprawy czasowej, towar niekrajowy, jakim był przedmiotowy pojazd, został – zdaniem organu – usunięty spod dozoru celnego przewidzianego w art. 35 § 1 i § 3 Kodeksu celnego. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że zaistniały w sprawie stan faktyczny wyczerpuje pojęcie usunięcia towaru spod dozoru celnego w rozumieniu art. 211 § 1 Kodeksu celnego. Dlatego też, Dyrektor Izby Celnej w W. uchylił zaskarżoną decyzję w części powołanej podstawy prawnej oraz w części uznania, że dług celny powstał w trybie art. 210 Kodeksu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny i orzekł, że dług celny powstał w trybie art. 211 Kodeksu celnego w związku z usunięciem towaru spod dozoru celnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę stwierdził, że skarżąca nie neguje, że ona i B. S. są dłużnikami, nie zgadza się jedynie z pominięciem osoby S. A., który – jej zdaniem – dokonał wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny i wiedział o statusie celnym pojazdu przed przekazaniem go skarżącej. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo określił krąg dłużników.
Z akt administracyjnych i karnych skarbowych nie można jednoznacznie ustalić daty ani okoliczności faktycznych, w których nastąpiło wprowadzenie samochodu na polski obszar celny. W związku z tym, zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Celnej w W. miał podstawy do uznania, że samochód mógł zostać wprowadzony na polski obszar celny legalnie poprzez dokonanie odprawy celnej czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła z wykorzystaniem ustnego zgłoszenia pojazdu zarejestrowanego za granicą przez osobę uprawnioną, tj. B. S. Z materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, iż samochód został wprowadzony na polski obszar celny już po jego wyrejestrowaniu na terenie Niemiec (tj. po dniu 12 kwietnia 2003 r.) oraz że wprowadzenie to zostało dokonane z zachowaniem warunków niezbędnych dla objęcia towaru procedurą odprawy czasowej. Uznanie, że dług celny powstał na podstawie przepisu art. 211 § 1 Kodeksu celnego - poprzez usunięcie towaru spod dozoru celnego - jest więc zasadne, bowiem brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających nielegalne wprowadzenie pojazdu na polski obszar celny.
Dlatego też organ odwoławczy zasadnie skorygował decyzję organu celnego I instancji i uznał, że dług celny powstał na skutek usunięcia towaru spod dozoru celnego (art. 211 Kodeksu celnego), a nie na skutek nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny (art. 210 § 1 Kodeksu celnego).
Sąd stwierdził, że B. S., stosownie do zasady przewidzianej w art. 3 § 1 pkt 20 Kodeksu celnego, był uprawniony do korzystania z procedury odprawy czasowej. Jednocześnie z mocy § 114 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz.U. Nr 201, poz. 1955 ze zm.) zobowiązany był do powrotnego wywozu towaru w chwili powrotu za granicę i nie mógł przekazać towaru do użytkowania innemu podmiotowi.
W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż poprzez powierzenie samochodu do użytkowania na polskim obszarze celnym innej osobie, niż uprawniony do korzystania z procedury celnej odprawy czasowej, towar niekrajowy – jakim był przedmiotowy pojazd – został usunięty spod dozoru celnego przewidzianego w art. 35 § 1 i § 3 Kodeksu celnego. Wskutek tego, na mocy art. 211 § 1 i § 3 pkt 4 Kodeksu celnego, powstał dług celny, którego podmiotami są zarówno B. S., jak i B. Ł., która była w posiadaniu samochodu i przy zachowaniu należytej staranności mogła wiedzieć, że jest to towar usunięty spod dozoru celnego.
Sąd uznał za bezzasadne również zarzuty dotyczące nieuznania S. A. za dłużnika solidarnego, a tym samym za adresata zaskarżonej decyzji (naruszenie art. 210 § 3 Kodeksu celnego), oraz nieuwzględnienia i nieodniesienia się przez organ celny II instancji do treści pisma B. S. z dnia [...] lutego 2006 r. (w którym wskazuje on, że to S. A. wprowadził nielegalnie ww. pojazd na polski obszar celny). Podnoszone w tym piśmie twierdzenia pozostają w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi w postępowaniu karnym skarbowym. Okoliczność, że S. A. wiedział, iż przedmiotowy samochód został usunięty spod dozoru celnego (B. S. w piśmie mówi o nielegalnym wprowadzeniu), nie stanowi - w kontekście przepisów art. 210 i 211 Kodeksu celnego - wystarczającej przesłanki do uznania go za dłużnika w niniejszej sprawie, bowiem oprócz wspomnianej wiedzy koniecznym jest jeszcze albo uczestnictwo w usunięciu spod dozoru (w nielegalnym wprowadzeniu), albo nabycie czy posiadanie towaru usuniętego spod dozoru (wprowadzonego nielegalnie).
Wystawienie przez S. A. upoważnienia dla skarżącej może, zdaniem Sądu, świadczyć, iż wiedział on o nielegalnym wprowadzeniu bądź usunięciu towaru spod dozoru celnego. Jednakże biorąc pod uwagę brak jego uczestnictwa w nielegalnym wprowadzeniu, jak również fakt, że nie był w posiadaniu pojazdu, organ – wobec niewypełnienia przesłanek wynikających z treści art. 211 § 3 pkt 2 lub 3 Kodeksu celnego – nie mógł uznać go za dłużnika celnego.
W skardze kasacyjnej B. Ł. wniosła o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 211 Kodeksu celnego, a także naruszenie przepisów procedury w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez zastosowanie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do przyjęcia, że nieodniesienie się przez Dyrektora Izby Celnej w W. do pisma B. S. z dnia [...] lutego 2006 r. (doręczone do Izby Celnej dnia [...] lutego 2006 r.) nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że Sąd niezasadnie przyjął za organami, że właściciel pojazdu – B. S. – wprowadził ten samochód na polski obszar celny w trybie odprawy celnej czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, a następnie przekazał go skarżącej do używania (9 listopada 2003 r.). Wszystkie okoliczności sprawy zostały – zdaniem skarżącej – wyjaśnione w piśmie ww. Zdaniem skarżącej, dłużnikiem odpowiedzialnym za powstanie długu celnego w przypadku nielegalnego wprowadzenia spornego pojazdu na polski obszar celny jest S. A. Podpisał on upoważnienie do korzystania przez nią z pojazdu, wystawione dnia 3 listopada 2003 r. Z upoważnienia wynika, że dotyczy samochodu służbowego, gdy tymczasem pojazd zarejestrowany był na osobę prywatną (B. S.). Skarżąca nie może zatem pozostać jedynym dłużnikiem. Powołała się na zasadę słuszności i zasady współżycia społecznego. Podniosła ponadto, że po 1 maja 2004 r. czyn jej nie generowałby powstania długu celnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Autor skargi kasacyjnej wskazał na przepisy art. 173 § 1 i art. 176 w związku z art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) jako na podstawę naruszenia prawa materialnego i procesowego przez Sąd I instancji, z pominięciem przepisów art. 174 ustawy oraz rodzaju naruszenia prawa, w świetle postanowień art. 145 tejże ustawy. Nie sprecyzował mianowicie, czy jego zdaniem Sąd I instancji błędnie nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. czy mimo zasadności skargi nie uchylił decyzji na innej podstawie.
Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym sformalizowanym. Najistotniejszym wymogiem formalnym skargi kasacyjnej jest wskazanie podstaw i wniosków zaskarżenia. Podstawy zaskarżenia zostały ogólnie sformułowane w art. 174 p.p.s.a., a nie - jak wskazał kasator - w art. 176 p.p.s.a., który to przepis określa ustawowe wymogi dla skargi kasacyjnej jako pisma procesowego. Wskazanie w kasacji na naruszenie prawa procesowego "przez zastosowanie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów" oraz prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 210 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 211 Kodeksu celnego winno być odniesione do przepisów mających zastosowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym – a więc do błędów sfery prawnej zaskarżonego orzeczenia.
Sąd administracyjny nie stosuje bowiem bezpośrednio przepisów prawa materialnego, będących podstawą rozstrzygnięć organów administracyjnych, a jedynie kontroluje ich stosowanie przez te organy. Aktami prawnymi regulującymi działalność wojewódzkich sądów administracyjnych są ustawy: ustawa o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Pomijając wady formalnoprawne skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przez Sąd I instancji, prowadzącej – zdaniem autora kasacji – do wadliwej oceny, iż "nieodniesienie się Dyrektora Izby Celnej w W. do pisma Pana B. S. z dnia [...] lutego 2006 r. (doręczone do Izby Celnej [...] lutego 2006 r.) nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy."
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zarzucanym zakresie ocenę oparł na przekonujących podstawach i dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd podkreślił, że stosownie do treści art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Oceniając ww. pismo pod względem merytorycznym Sąd zważył, że twierdzenia w nim zawarte pozostają w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi w postępowaniu karnym, potwierdzonymi wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt IX Ka 577/05 (art. 181 Ordynacji podatkowej), a także z treścią protokołu przesłuchania skarżącej z dnia [...] marca 2004 r. (k.38-39) oraz jej pisma z dnia [...] maja 2004 r. skierowanego do organu I instancji (k.37), które dowodzą, że skarżąca pożyczyła samochód od właściciela B. S., przebywającego wówczas w Polsce.
W kontekście zebranego materiału dowodowego w sprawie Sąd I instancji wyprowadził wnioski logicznie poprawne, zgodne z doświadczeniem życiowym i z uwzględnieniem treści pisma B. S. z dnia [...] lutego 2006 r. W tym stanie sprawy, zarzut naruszenia przez Sąd zasady swobodnej oceny dowodów należy uznać za nieusprawiedliwiony.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 184 p.p.s.a.