Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 listopada 2016 r. oddalił skargi R. L. i K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie zajęcia towaru.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:
W dniu 31 stycznia 2013 r. spółka akcyjna [...] w imieniu K. C. i R. L. zgłosiła do procedury tranzytu z przeznaczeniem dostarczenia do oddziału celnego w K. trofea myśliwskie - w postaci 2 sztuk wypchanych pum oraz 2 czaszek pum (puma concolor kaibabensis) - nadane w USA. Towar podlegał ograniczeniom w obrocie, ustanowionym na mocy Konwencji o Międzynarodowym Handlu Dzikimi Zwierzętami i Roślinami Gatunków Zagrożonych Wyginięciem (CITES).
W wyniku rewizji stwierdzono, że załączone do przesyłki zezwolenia wywozowe nr [...] i nr [...], odnoszące się do wypchanych pum, były nieważne ze względu na niewypełnienie przez organy kraju eksportu pól 10, 13 i 15. Dodatkowo ustalono, że brak jest wymaganych zezwoleń na 2 sztuki czaszek pum.
Pismem z 11 kwietnia 2013 r. Ministerstwo Środowiska poinformowało, że zgodnie z informacją uzyskaną od organu administracyjnego CITES w USA zezwolenia eksportowe nr [...] i [...] nie mogą być uznane za ważne, ze względu na brak wymaganych wpisów w rubrykach 13-15. Jednocześnie wskazano, że przedmiotowe zezwolenia nie uwzględniały czaszek zwierząt.
W tej sytuacji organ celny zatrzymał przesyłkę (Protokół zatrzymania rzeczy z 18 kwietnia 2013 r.) i przekazał sprawę Sekcji Dochodzeniowo-śledczej Urzędu Celnego III "Port Lotniczy" w Warszawie w celu wszczęcia odpowiedniego postępowania.
W dniu 9 lutego 2015 r. do Urzędu Celnego III "Port Lotniczy" w Warszawie wpłynął wyrok Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie, III Wydział Karny (sygn. akt III K 241/14) w sprawie o przestępstwo określone w art. 128 pkt 1 w zw. z art. 61 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Sąd uniewinnił oskarżonych K. C. i R. L. od zarzucanych im czynów oraz nakazał zwrócić dowody rzeczowe (okazy CITES) z zastrzeżeniem, że fizyczne wydanie oskarżonym dowodów rzeczowych może nastąpić po dopełnieniu procedury odprawy celnej, łącznie z przedstawieniem prawidłowo wydanego zezwolenia eksportowego z kraju pochodzenia.
W odpowiedzi na pisma Naczelnika Urzędu Celnego III "Port Lotniczy" w Warszawie z [...] i [...] marca 2015 r. oraz [...] kwietnia 2015 r. zawierające wezwania skarżących do podjęcia działań w celu uregulowania statusu celnego przesyłki wraz z przedstawieniem wymaganych prawem zezwoleń, strony postępowania poinformowały, że nie są w stanie przedstawić wymaganych zezwoleń.
Z uwagi na powyższe, postanowieniem z [...] maja 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego III "Port Lotniczy" w Warszawie zajął przedmiotowy towar.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.
Wskazał, że w celu wykonania wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie III Wydział Karny (sygn. akt III K 241/14) organ celny podjął czynności (m.in. kierując do stron wezwania) w celu uregulowania statusu celnego przesyłki. W sytuacji, gdy w wyniku prowadzonego postępowania ustalono, iż przedstawione zezwolenia eksportowe nie mogą być uznane za ważne ze względu na brak wymaganych wpisów w rubrykach 13-15, jak również nieprzedłożenia pozwoleń eksportowych na czaszki zwierząt, skarżący nie podejmując żadnych działań nie mogą zarzucać organom przedłużania postępowania. Zdaniem organu, to zaniedbania skarżących przy pozyskiwaniu wymaganych prawem zezwoleń uniemożliwiają odniesienie się do wniosku stron o objęcie przedmiotowych towarów procedurą dopuszczenia do swobodnego obrotu.
Za niezasadny organ uznał zarzut naruszenia art. 78 WKC wskazując, że nie ma on zastosowania w sprawie, gdyż stosuje się go do zgłoszeń celnych i załączonych do nich dokumentów po zwolnieniu towarów. Z uwagi na okoliczność, że towar w postaci 2 sztuk wypchanych pum oraz 2 czaszek pum nie został jeszcze dopuszczony do odpowiedniej procedury i nie nastąpiło jego zwolnienie, w sprawie prawidłowo zastosowano art. 68 WKC.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 listopada 2016 r., działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa), połączył sprawy sygn. akt V SA/Wa 4194/15 i V SA/Wa 4195/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt V SA/Wa 4194/15.
Wyrokiem z 28 listopada 2016 r. WSA w Warszawie oddalił skargi.
Stwierdził, iż sporny towar został wprowadzony na obszar celny Unii Europejskiej bez wymaganego zezwolenia eksportowego.
Powyższe zezwolenie jest wymagane przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz.Urz. UE L 61 z 3.03.1997) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 865/2006 z 4 maja 2006 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz.Urz. UE L 166 z 19.06.2006). W przypadku jego braku, czyli tak jak miało to miejsce w sprawie, zastosowanie znajduje art. 57 WKC który stanowi, że jeżeli organy celne stwierdzą, że towar został wprowadzony na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów lub zostały usunięte spod dozoru celnego, podejmują wszelkie niezbędne działania, łącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania ich sytuacji. Zgodnie zaś z art. 30 ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622), jeżeli zgodnie z przepisami WKC organ celny jest obowiązany podjąć działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru, może dokonać jego zajęcia. Stosownie do treści ust. 3 zajęcie towaru następuje w drodze postanowienia, które może być w każdym czasie uchylone lub zmienione.
W sytuacji, gdy zgłaszający do odprawy celnej okaz CITES nie przedstawił zezwolenia eksportowego zgodnie z art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 uznać należy, że w sprawie zaistniała podstawa prawna z art. 75 WKC, co na podstawie art. 30 ust. 1 Prawa celnego uprawniało organy do dokonania zajęcia towaru w celu podjęcia dalszych działań zmierzających do uregulowania jego sytuacji prawnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli K. C. i R. L., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej z [...] sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającego je rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Celnego z [...] maja 2015 r., sprostowanego postanowieniem z [...] czerwca 2015 r.; w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania.
W oparciu o art. 174 ppsa orzeczeniu zarzucono:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2), tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ppsa poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zaszły przesłanki z art. 120, 121 § 1, 122, 124 oraz art. 125 ustawy - Ordynacja podatkowa, wskutek czego Sąd pierwszej instancji nie doszukał się naruszeń w ustaleniach prawnych po stronie organów administracyjnych, co zaważyło na wyniku postępowania,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki z art. 31 ust 1 pkt 1 oraz art. 82 ustawy - Prawo celne, przez co zostały utrzymane w mocy nieprawidłowe ustalenia organów administracyjnych i niemożliwe stało się określenie prawnego losu zajętego przez organ towaru,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ppsa poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w okolicznościach sprawy zaszła konieczność zastosowania art. 75 i art. 78 ust. 3 WKC, tym samym nie podważono wadliwych rozstrzygnięć organów administracyjnych, wskutek czego nie zastosowano właściwej procedury celem ustalenia stanu prawnego przewożonych towarów;
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1), tj.:
- - naruszenie przez Sąd I instancji artykułu VIII ust 1 (b) Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (dalej: Konwencji CITES) poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące wstrzymaniem chronionego okazu na terenie państwa polskiego przy jednoczesnej niemożliwości ustalenia jego stanu prawnego, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Rzeczpospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podnieśli, że z niezależnych od nich powodów nie byli w stanie sprostać wymaganiom organu w postaci uzupełnienia pozwoleń. W celu realizacji żądania organu niezbędne byłoby bowiem powtórne nadanie zajętych przez organ towarów w USA. Niemożliwe jest bowiem uzyskanie zezwolenia tranzytowego bez przedstawienia i opisania we wniosku odpowiedniemu organowi towaru (na gruncie prawa unijnego - załącznik nr 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z dnia 4 maja 2006 r.). Organ administracyjny I instancji stwierdziwszy braki w pozwoleniach wywozowych, zażądał przedstawienia wymaganych prawem zezwoleń nie od podmiotu odpowiedzialnego za ich pierwotne, wadliwe wydanie (tj. od organu państwa nadania - USA czy też państwa, przez które towar przechodził) lecz od skarżących, jednocześnie przetrzymując towar.
Tym samym organ nałożył na stronę sankcję za niedopełnienie obowiązku, którego nie mogła dopełnić, nawet dokładając należytej staranności, stoi to w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 ppsa zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ppsa, które w tej sprawie nie występują.
Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 ppsa można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 ppsa). Przy formułowaniu zarzutu opartego na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa obowiązkiem kasatora jest nie tylko wskazanie przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd pierwszej instancji, ale wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie nie jest sporne, iż zgłoszone do procedury tranzytu trofea myśliwskie skarżących - w postaci 2 sztuk wypchanych pum oraz 2 czaszek pum (puma concolor kaibabensis) - nadane w USA, podlegające ograniczeniom w obrocie ustanowionym na mocy Konwencji CITES, nie posiadały ważnych zezwoleń wywozowych. W załączonych zezwoleniach dotyczących pum organy kraju eksportu nie wypełniły bowiem pól 10, 13 i 15. Jednocześnie strony w ogóle nie posiadały zezwolenia na dwie czaszki pum. Z tego też powodu okazy zostały zatrzymane przez organ.
Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie nakazał zwrócić skarżącym dowody rzeczowe (okazy CITES) ale z zastrzeżeniem, że fizyczne wydanie może nastąpić po dopełnieniu procedury odprawy celnej łącznie z przedstawieniem prawidłowo wydanego zezwolenia eksportowego z kraju pochodzenia.
W celu wykonania powyższego wyroku Naczelnik Urzędu Celnego III "Port Lotniczy" w Warszawie wzywał skarżących do podjęcia działań w celu uregulowania statusu celnego przesyłki wraz z przedstawieniem wymaganych prawem zezwoleń. Z uwagi na odpowiedzi strony, o braku możliwości uzyskania wymaganych zezwoleń, organ zajął towar.
Nie kwestionując powyższego, skarżący kwestionują legalność działań podjętych przez organy, a polegających na zatrzymaniu okazów i nie podjęciu przez nie działań mających na celu uregulowanie sytuacji towaru.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit b/ ppsa poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w sprawie zaszły przesłanki z art. 120, 121 § 1, 122, 124 oraz art. 125 Op, w skardze kasacyjnej nie wyjaśniono, w jaki sposób doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania poprzez zaistnienie wskazanych przesłanek z Ordynacji podatkowej. Dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego naruszenie prawa jako podstawa uchylenia aktu administracyjnego wydanego w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, następuje w związku z zaistnieniem przesłanek zawartych w art. 247 § 1 Op (v. R. Hauser, M. Wierzbowski "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. C.H. Beck 3, W-wa 2015, s. 597).
W skardze kasacyjnej nie wskazano, która przesłanka z art. 247 § 1 Op zaistniała w sprawie. Nie wskazano również, które z działań podejmowanych przez organy stanowiły naruszenie wskazanej regulacji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś uprawniony do precyzowania zarzutów postawionych w środku prawnym. Zarzut z pkt 1a/ petitum skargi kasacyjnej nie mógł tym samym odnieść zamierzonego skutku.
Zgodnie z treścią art. 30 pkt 1 ustawy - Prawo celne, jeżeli zgodnie z przepisami Wspólnotowego Kodeksu Celnego organ celny jest obowiązany podjąć działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru, może dokonać jego zajęcia. Natomiast zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2, jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne zakazują posiadania towarów, ich rozpowszechniania lub obrotu nimi albo uzależniają ich posiadanie, rozpowszechnianie lub obrót nimi od spełnienia określonych wymogów, a wymogi te nie zostały spełnione, organ celny w celu uregulowania sytuacji towaru może: 1. cofnąć towar poza obszar celny Wspólnoty lub nie zezwolić na opuszczenie tego obszaru;
2. zająć towar i wystąpić o orzeczenie jego przepadku na rzecz Skarbu Państwa, chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują inny sposób postępowania. W przypadku zaś niemożności ustalenia osoby, na której ciążą obowiązki wynikające z przepisów prawa celnego, organ celny może podejmować wszelkie niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji towaru, w tym także wszcząć i prowadzić postępowanie oraz wydawać decyzje w stosunku do osoby nieznanej (art. 82 Prawa celnego).
Wspólnotowy Kodeks Celny w art. 57 stanowi zaś, że jeżeli organy celne stwierdzą, że towary zostały wprowadzone na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów lub zostały usunięte spod dozoru celnego, podejmują wszelkie niezbędne działania, łącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania ich sytuacji. W celu uregulowania sytuacji towarów podejmuje się wszelkie niezbędne działania, łącznie z orzeczeniem przepadku i sprzedażą towarów, które:
- a) nie mogły zostać zwolnione ze względu na to, że:
- – ich rewizja nie mogła zostać podjęta lub kontynuowana w terminach wyznaczonych przez organy celne z przyczyn zależnych od zgłaszającego; bądź
- – nie przedstawiono dokumentów, od których uzależnione jest ich objęcie procedurą celną; bądź
- – należności celne przywozowe lub wywozowe nie zostały uiszczone albo zabezpieczone w wymaganych terminach; bądź
- – są przedmiotem zakazów lub ograniczeń;
- b) po dokonaniu zwolnienia nie zostały usunięte w rozsądnym terminie (art. 75 WKC).
Jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują (art. 78 pkt 3 WKC).
Biorąc pod uwagę mające zastosowanie w sprawie przepisy należy stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił działanie organów jako zgodne z prawem. Zgodnie z art. 30 Prawa celnego, podejmując działania zmierzające do uregulowania sytuacji towaru organ był uprawiony i dokonał jego zajęcia. Działanie takie jest przewidziane przez przepisy krajowe i nie stoi w sprzeczności z przepisami WKC, które również w tej sytuacji przewidują podjęcie niezbędnych działań, polegających nawet na sprzedaży towaru.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie posiadali zezwolenia na czaszki pum oraz prawidłowo wypełnionego zezwolenia w stosunku do dwóch sztuk wypchanych pum. Tym samym działanie organów, polegające na wydaniu w stosunku do stron postępowania postanowienia o zajęciu towarów, które nie determinuje dalszych jego losów, ocenić należy jako zgodne z prawem.
Dokonana przez skarżących kasacyjnie ocena działania organów jako najmniej korzystnego dla strony, nie może prowadzić do uznania tych działań za niezgodne z prawem. Podjęte czynności zostały bowiem przewidziane przez obowiązujące w sprawie przepisy, nadto nie przesądzają o losie towaru.
Tym samym zarzuty naruszenia przepisów wskazanych w pkt 1b/ i 1c/ petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie.
Jako niepoddający się kontroli ocenić należy zarzut naruszenia przez Sąd prawa materialnego wskazany w pkt 2a/ petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie artykułu VIII ust. 1 (b) Konwencji CITES poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące wstrzymaniem chronionego okazu na terenie państwa polskiego przy jednoczesnej niemożliwości ustalenia jego stanu prawnego, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Rzeczpospolitej Polskiej. Artykuł VIII ust. 1 (b) Konwencji CITES stanowi w pkt 1, że strony podejmą odpowiednie środki w celu wprowadzenia w życie postanowień niniejszej konwencji oraz zakazu handlu okazami zwierząt i roślin naruszającego jej postanowienia. Środki te obejmują: a/ sankcje karne za handel lub przetrzymywanie takich okazów, albo za jedno i drugie naruszenie, oraz b/ konfiskatę lub odesłanie takich okazów do państwa eksportu.
Należy zauważyć, że ani Sąd ani organy nie orzekały na podstawie tego przepisu.
Przepisy Konwencji skierowane są, jak wyraźnie wskazuje ich treść, do stron tej Konwencji, a zatem Państw do niej przystępujących. W celu jej wykonania strony (Państwa przystępujące) wydają stosowne, bardziej szczegółowe regulacje, zarówno na poziomie międzynarodowym, regionalnym, unijnym jak i krajowym. W ten sposób wydane akty stanowią dopiero implementację przepisów bazowych Konwencji CITES do systemów krajowych. Konwencja CITES jest wdrażana w Unii Europejskiej za pomocą rozporządzeń, które są bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich. Z racji swego bezpośredniego zastosowania, rozporządzenia wchodzą wprost do krajowych porządków prawnych państw członkowskich, stając się ich częścią. Dlatego też zasady wydawania dokumentów CITES w Polsce regulują przepisy ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (art.
61) oraz przepisy Unii Europejskiej - obecnie rozporządzenie Rady (WE) Nr 338/97 z 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi; rozporządzenie Komisji (UE) nr 1320/2014 z 1 grudnia 2014 r.; rozporządzenie Komisji (UE) nr 791/2012 z 23 sierpnia 2012 r.; rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 792/2012 z 23 sierpnia 2012 r. ustanawiające reguły dotyczące wzorów zezwoleń, świadectw i innych dokumentów; rozporządzenie Komisji (WE) nr 100/2008 z 4 lutego 2008 r.; rozporządzenie Komisji (WE) Nr 865/2006 z 4 maja 2006 r. ustanawiające przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97; rozporządzenie Komisji (WE) nr 865/2006; rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 888/2014 z 14 sierpnia 2014 r. zakazujące wprowadzania do Unii okazów niektórych gatunków dzikiej fauny i flory.
Tym samym zarzut z pkt 2 a/ petitum skargi kasacyjnej okazał się również niezasadny.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.