Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 20 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 732/19

Uzasadnienie

Wyrokiem z 12 grudnia 2018r., sygn. akt I SA/Lu 764/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz 1302 ze zm., obecnie: Dz.U. z 2022r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę DW (dalej też: "strona", "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej też: "DIAS", "Dyrektor") z 17 lipca 2018r., nr 0601-IOA.4105.23.2018 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem, Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej, na podstawie art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 208 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z 16 listopada 2016r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. 2016r., poz. 1948 ze zm.) odmówił DW przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lublinie nr 302000-UAGR-9110-37/14/RP z 11 czerwca 2014r. określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki BMW M5, nr nadwozia WBSPV91020CT93753, poj. silnika 4999 cm3 w kwocie 25.282 zł.

Odrębnym postanowieniem, także z 24 października 2014r., Dyrektor Izby Celnej stwierdził uchybienie terminowi do złożenia odwołania od wyżej wymienionej decyzji organu I instancji, przyjmując, że decyzja została prawidłowo doręczona podatnikowi na adres X w dniu 27 czerwca 2014r., natomiast odwołanie od tej decyzji zostało nadane w krajowej placówce pocztowej w dniu 26 sierpnia 2014r.

Wskazał, że z akt podatkowych wynika przy tym, że decyzja organu I instancji została doręczona w trybie fikcji prawnej doręczenia, ponieważ skarżący nie podjął w terminie przesyłki pozostawionej w placówce pocztowej, po czym przesyłka została zwrócona organowi.

W dniu 26 sierpnia 2014r. (data stempla krajowego urzędu pocztowego) złożony został wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji z 11 czerwca 2014r., wraz z odwołaniem. Domagając się przywrócenia terminu, podatnik uzasadniał, że powodem jego uchybienia było wadliwe dokonywanie doręczeń przez organ I instancji na jego adres zameldowania, zamiast na adres jego rzeczywistego zamieszkiwania, czy choćby na adres, pod którym prowadzi działalność gospodarczą. Dodał, że prowadząc działalność gospodarczą w zakresie przewozów międzynarodowych, w dacie dokonywania doręczeń przebywał, w związku z czynnościami zawodowymi, poza obszarem Rzeczypospolitej Polskiej, co jest w stanie wykazać dokumentacją płatności dokonywanych przez niego poza granicami kraju.

Dyrektor Izby Celnej odmawiając przywrócenia terminu podniósł, że decyzja organu I instancji prawidłowo została wysłana na adres podatnika widniejący w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (CEIDG) jako adres do doręczeń. Ponadto wcześniej pod tym adresem korespondencję od organu I instancji odbierała matka skarżącego jako pełnoletni domownik. Jednocześnie stwierdził, że organ I instancji nie był uprawniony do dokonywania doręczeń w prowadzonym postępowaniu podatkowym adwokatowi GS z tego względu, że pełnomocnictwo dla niego zostało złożone do akt postępowania podatkowego dopiero z odwołaniem.

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, we wniosku o przywrócenie terminu nie zostały wykazane żadne okoliczności, które wyłączałyby brak winy podatnika w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 11 czerwca 2014r.

W skardze od tego postanowienia, skarżący wnosząc o jego uchylenie oraz zarzucając naruszenie art. 148 § 2 w zw. z art. 123 § 1, art. 149, art. 145 § 2 w zw. z art. 123 § 1, art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wywodził, że organ I instancji miał obowiązek doręczyć swoją decyzję w miejscu jego zamieszkania bądź prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, a tak się nie stało. Ponadto, skoro został ustanowiony pełnomocnik, miał obowiązek kierować wszelką korespondencję do jego rąk. Wobec powyższego, w sytuacji kiedy organ I instancji dokonywał doręczeń w sposób niezgodny z Ordynacją podatkową, nie można zasadnie zarzucać podatnikowi, że dopuścił się jakiegokolwiek niedbalstwa, składając odwołanie z uchybieniem ustawowemu terminowi.

Skarżący podniósł, że lokal, w którym zamieszkuje jego matka, nie jest jego miejscem zamieszkania, a zatem nie jest prawidłowe stanowisko organu, że doszło do doręczenia decyzji organu I instancji dorosłemu domownikowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z 13 maja 2015r. (sygn. akt I SA/Lu 1291/14) uchylił zaskarżone postanowienie.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 września 2017r., (sygn. akt I GSK 1854/15) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z a 19 stycznia 2018r., (sygn. akt I SA/Lu 1050/17) ponownie uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpatrzenia organowi odwoławczemu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że w świetle powołanych wyroków do rozważenia jako pozytywna przesłanka przywrócenia terminu w rozumieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej pozostała jedynie kwestia przebywania przez skarżącego w dacie dokonywania doręczeń poza terenem RP w związku z czynnościami zawodowymi. Organ stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny przesądził bowiem prawidłowość doręczenia decyzji organu I instancji skarżącemu, z argumentacją, iż ustanowiony do czynności sprawdzających pełnomocnik nie był wobec braku stosownego pełnomocnictwa pełnomocnikiem w postępowaniu podatkowym. Pełnomocnictwo udzielone adwokatowi GS dołączone zostało do akt tej konkretnej sprawy w dniu 25 sierpnia 2014r., czyli po wydaniu decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym przez organ I instancji, zatem pełnomocnik w dniu wydawania przedmiotowej decyzji nie mógł być jej adresatem.

W kontekście przepisu art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy wyjaśnił, iż główną przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu oraz złożenie prośby w tym przedmiocie ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, przy czym jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Argumentował, że przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia; każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji, zaś uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy).

Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w ustawowym terminie.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ II instancji wywiódł, iż wyjazd związany z czynnościami służbowymi i przebywanie poza terytorium RP nie jest przesłanką warunkującą przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż zgodnie z treścią art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie doręczenia decyzji organu I instancji), w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy, strona obowiązana jest do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, chyba że doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli natomiast pobyt strony poza granicami kraju był krótszy i strona nie miała obowiązku ustanawiania takiego pełnomocnika, to właśnie między innymi do tego typu przypadków ustawodawca przewidział rozwiązanie zawarte w art. 150 Ordynacji podatkowej. W jego ocenie, w sprawie nie wykazano, aby dopełnienie obowiązku terminowego wniesienia odwołania było, w przypadku skarżącego, niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia oraz, że z pewnością takiej przeszkody nie stanowił sam pobyt poza miejscem zamieszkania, jeśli nie był spowodowany nagłą nieprzewidzianą niezależną od woli podatnika (związaną z działaniem siły wyższej) przyczyną nie dającą się usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Pełnomocnik nie wykazał, że w przypadku skarżącego wystąpiły tego typu przeszkody, gdyż jako powód niedochowania terminu do wniesienia odwołania wskazał on jedynie okoliczność przebywania poza granicami kraju, nie udzielając przy tym jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień, które uprawdopodabniałyby wystąpienie nagłych, wyjątkowych przyczyn, w sposób obiektywny uniemożliwiających dopełnienie przedmiotowej czynności procesowej.

Oddalając skargę na powyższe postanowienie wskazanym na wstępie wyrokiem z 12 grudnia 2018r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przede wszystkim zwrócił uwagę, na zapadłe w sprawie wyroki:

1. 1) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z z 13 maja 2015r., (sygn. akt I SA/Lu 1291/14) którym Sąd ten uchylił postanowienie organu z 24 października 2014r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przyznając rację organowi odwoławczemu, że pozostające w obrocie prawnym ostateczne postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do złożenia odwołania, wyklucza zasadność jakichkolwiek prób podważania prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji i w konsekwencji czyni bezprzedmiotową jakąkolwiek polemikę ze sposobem liczenia terminu na dokonanie omawianej czynności w postępowaniu podatkowym. Jednocześnie Sąd ten stwierdził jednak, że "organ pierwszej instancji błędnie nie wysłał swojej decyzji z dnia 11 czerwca 2014r. do pełnomocnika podatnika (...), co nie może wywoływać dla podatnika żadnych negatywnych skutków". "Skoro w analizowanym postępowaniu podatkowym prawidłowo ustanowiony pełnomocnik podatnika dowiedział się o decyzji organu pierwszej instancji w dniu 25 sierpnia 2014r. (wcześniej ta decyzja nie została mu doręczona), to w pełni zasadnie domagał się następnie przywrócenia terminu do złożenia od niej odwołania. Adwokat reprezentujący podatnika nie otrzymał ww. decyzji z przyczyn leżących wyłącznie po stronie organu pierwszej instancji. Zatem do spóźnionego złożenia od niej odwołania doszło z powodów niezależnych od podatnika i nie można mu przypisać jakiejkolwiek winy w uchybieniu ustawowemu terminowi do dokonania omawianej czynności w postępowaniu podatkowym";
2. 2) Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2017r., (sygn. akt I GSK 1854/15) w którym w wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez organ uchylił powyższy wyrok Sądu I instancji i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że brak było podstaw prawnych i faktycznych do doręczenia decyzji pełnomocnikowi ustanowionemu do czynności sprawdzających. W dalszej kolejności NSA przesądził, że skoro organ I instancji prawidłowo doręczył decyzję stronie postępowania, a nie pełnomocnikowi, to nie jest zasadne stanowisko Sądu I instancji o konsekwencji w postaci wystąpienia przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 162 Ordynacji podatkowej;
3. 3) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 19 stycznia 2018r., (sygn. akt I SA/Lu 1050/17) w którym Sąd ten uchylił zaskarżone postanowienie uznając, że zostało ono wydane z naruszeniem zasad postępowania podatkowego, sformułowanych w art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd stwierdził, że skoro podatnik podnosił, że z powodu czynności zawodowych w okresie, kiedy organ doręczył mu decyzję podatkową przebywał za granicą i jest w stanie to wykazać, to organ powinien rozstrzygnąć, czy okoliczności te mają znaczenie dla sprawy i w razie potrzeby podjąć postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. Tymczasem organ tę kwestię pominął w swoim postępowaniu i przemilczał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Tym samym, Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie nie mógł ocenić zasadności wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania motywowanego w opisany wyżej sposób, bowiem przedmiotem jego oceny nie był sam wniosek skarżącego lecz w pierwszym rzędzie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Jeżeli w zaskarżonym postanowieniu bark było jakiegokolwiek odniesienia się do istotnej części motywacji wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, to w tym zakresie Sąd, z pominięciem organu administracji, nie mógł ocenić zasadności wniosku. Sąd wyjaśnił, że w sytuacji, w której podatnik twierdził, że jest w stanie wykazać fakt swojej nieobecności w czasie dokonywania doręczenia, to organ powinien ocenić, czy jest to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli dojdzie do wniosku, że tak jest, to mając na uwadze, iż zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, powinien skarżącemu umożliwić wykazanie faktów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ powinien przeprowadzić postępowanie we wskazanym powyżej zakresie i w oparciu o poczynione ustalenia ocenić, czy w okolicznościach analizowanej sprawy zaistniały przesłanki do przywrócenia podatnikowi terminu do dokonania określonej czynności procesowej (wniesienia odwołania).

W związku z powyższymi wyrokami w ocenie WSA na mocy art. 153 p.p.s.a. przesądzona została zarówno kwestia prawidłowego doręczenia decyzji stronie postępowania, czyli skarżącemu, jak i wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Tym samym do rozważenia pozostawało twierdzenie pełnomocnika, że w dacie dokonywania doręczenia skarżący, w związku z czynnościami zawodowymi pozostawał poza terenem RP, co miałoby usprawiedliwić uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Rozstrzygając tę kwestię WSA stwierdził, że wyjazd związany z czynnościami służbowymi i przebywanie poza terytorium RP nie stanowi przesłanki warunkującej przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, albowiem zgodnie z treścią art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w dacie doręczenia decyzji organu I instancji), w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy, strona obowiązana jest do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, chyba że doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli natomiast pobyt strony poza granicami kraju był krótszy i strona nie miała obowiązku ustanawiania takiego pełnomocnika, to właśnie między innymi do tego typu przypadków ustawodawca przewidział rozwiązanie zawarte w art. 150 Ordynacji podatkowej, czyli fikcję prawną doręczenia.

W ocenie Sądu I instancji, nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania, z powodu wyjazdu za granicę, nie może świadczyć o obiektywnej niemożliwości dochowania przez niego terminu do wniesienia odwołania. Sam fakt przebywania poza miejscem zamieszkania nie stanowi przeszkody o charakterze nadzwyczajnym, która uniemożliwia podejmowanie czynności postępowania. Osoba świadoma tego, że w określonym, dłuższym okresie nie będzie przebywać w swoim miejscu zamieszkania, powinna przed przewidywanym wyjazdem odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy. WSA nie podzielił zarzutów skargi co do naruszenia art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z jej art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej.

W skardze kasacyjnej DW zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona o rozpoznanie skargi na zasadzie art. 188 p.p.s.a., oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. - art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art, 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 123 § 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 180 § 1 ordynacji podatkowej poprzez niezasadne oddalenie skargi wskutek nienależytego wykonania obowiązku kontroli skarżonych decyzji w sytuacji, gdy doszło do zaniechania przez organ podatkowy zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sytuacji, gdy organ był do takich czynności zobowiązany, a w jakimkolwiek stopniu nie analizował i nie zweryfikował argumentacji skarżącego, iż w dacie dokonywania doręczeń podatnik przebywał w związku z czynnościami zawodowymi, poza obszarem Rzeczpospolitej Polskiej i że jest to w stanie wykazać dokumentacją płatności dokonywanych przez niego poza granicami kraju, a niedopuszczenie jako dowodu tychże dokumentów, uniemożliwiło kompletne wyjaśnienie sprawy - również na etapie postępowania przed WSA, co skutkowało niezasadnym oddaleniem przedmiotowej skargi.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania z przyczyn wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Przesłanki nieważności w sprawie nie zaistniały, zatem Sąd rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach podniesionych przez stronę zarzutów, które okazały się nieusprawiedliwione.

Wskazać należy, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2017r., I GSK 1854/15 wiążącego stosownie do art. 153, i art. 190 p.p.s.a. zarówno Sąd I instancji jak i obecnie orzekający skład NSA.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należy podkreślić, że powyższy przepis znajduje zastosowanie, gdy doszło do wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wtedy, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji (por. B. Dauter, B. Gruszczyński: Komentarz do art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX/2013).

Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą.

Należy zauważyć, że jak trafnie wskazał to Sąd I instancji przesądzona została zarówno kwestia prawidłowego doręczenia decyzji stronie postępowania, czyli skarżącemu, jak i wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Tym samym do rozważenia pozostawało twierdzenie pełnomocnika, że w dacie dokonywania doręczenia skarżący, w związku z czynnościami zawodowymi pozostawał poza terenem RP, co miałoby usprawiedliwić uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania.

Zarzuty te są niezasadne.

Kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej została uregulowana w art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić ten termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do art. 162 § 2 O.p., podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powołany przepis kreuje zatem cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin.

Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Ustanowiona w powołanym przepisie instytucja procesowa przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę.

Ukształtowany jest w orzecznictwie i piśmiennictwie pogląd, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Powyższe poglądy, aczkolwiek wyrażane na tle przepisów regulujących postępowanie administracyjne, wobec analogicznego unormowania przesłanek przywrócenia terminu w postępowaniu podatkowym, zachowują tu swoją aktualność.

Podobnie wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 czerwca 2014r., sygn. akt II FSK 1779/12, iż: "Przywrócenie terminu wyklucza każdy rodzaj winy. Usprawiedliwiają je okoliczności nagłe, nieprzewidywalne takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec."

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy należy zauważyć, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej wymagają rozważenia nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Tym samym przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione okoliczności uprawdopodobniające brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji nie mogą odnieść zamierzonego skutku.

Wyjazd zagraniczny, a więc niemający cech zdarzenia nagłego (niespodziewanego), którego następstwem jest przebywanie przez względnie długi czas poza miejscem zamieszkania w warunkach uniemożliwiających efektywne podejmowanie wymaganych czynności procesowych ograniczonych terminem, nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej brak winy w sytuacji jego uchybienia.

W niniejszej sprawie trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania, z powodu wyjazdu za granicę, nie może świadczyć o obiektywnej niemożliwości dochowania przez niego terminu do wniesienia odwołania. Sam fakt przebywania poza miejscem zamieszkania nie stanowi przeszkody o charakterze nadzwyczajnym, która uniemożliwia podejmowanie czynności postępowania. Osoba świadoma tego, że w określonym, dłuższym okresie nie będzie przebywać w swoim miejscu zamieszkania, powinna przed przewidywanym wyjazdem odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy za prawidłowy Naczelny Sąd Administracyjny uznał wyrok Sądu I instancji dotyczący rozstrzygnięcia organu w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lublinie z 11 czerwca 2014r., nr 302000-UAGR-9110-37/14/RP określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki BMW M5, nr nadwozia WBSPV91020CT93753, poj. silnika 4999 cm3 w kwocie 25.282 zł.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 123 § 1 (Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem) w zw. z art. 180 § 1 O.p. (Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu podatkowym) poprzez oddalenie skargi wskutek nienależytego wykonania obowiązku kontroli skarżonych decyzji w sytuacji, gdy doszło do zaniechania przez organ podatkowy zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W tym zakresie NSA podziela pogląd, że obowiązek, o którym mowa w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej dotyczy jedynie sytuacji, w której wydawana jest decyzja podatkowa. Żaden przepis tej ustawy nie nakazuje jego stosowania przed wydaniem postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2016r., sygn. akt II FSK 2889/13 oraz z 27 lutego 2014r., sygn. akt II FSK 671/12, CBOSA). Podkreślić też należy, że w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia wskazanych przez stronę dowodów, bowiem organ nie negował okoliczności wyjazdu zagranicznego strony związanego z czynnościami zawodowymi.

Uwzględniając zatem zaprezentowaną powyżej ocenę zarzutów naruszenia wskazanych przepisów nie można potwierdzić zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania regulujących wynik postępowania przez Sądem I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), których naruszenie jest zawsze następstwem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania innych przepisów. Nie można w tym kontekście również mówić o naruszeniu art. 3 § 1 oraz art. 1 tej ustawy (wskazać przy tym należy, że art. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te definiują pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej i stanowią, że Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sąd administracyjny może naruszyć ww. przepisy wyłącznie wówczas, gdy rozpozna sprawę inną niż sądowoadministracyjna, oceni działalność podmiotu spoza administracji publicznej lub zastosuje środki prawne nieznane przepisom Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W skardze kasacyjnej brak jest natomiast informacji wskazujących na tego rodzaju przekroczenie prawa przez Sąd I instancji. W doktrynie oraz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że to, czy ocena legalności zaskarżonego aktu była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem powyższej regulacji (tak: R. Hauser, A. Kabat, Właściwość sądów administracyjnych, RPEiS 2004/2/25; wyroki NSA: z 20 stycznia 2011r., sygn. akt I OSK 345/2010; z 8 października 2015r., sygn. akt II GSK 2991/14; z 10 listopada 2016r., sygn. akt II GSK 912/15).

Mając powyższe na względzie uznając, że zaskarżony wyrok, odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 360 zł stanowi zwrot kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który nie występował przed Sądem I instancji, odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 179 p.p.s.a.