Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. M. Spółka z o.o. – Producent [...] z siedzibą w C. (zwana dalej: Spółką) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...],[...]. W dniu [...] stycznia 2013 r. wpłynęło pismo Spółki, w którym sprostowano wartość przedmiotu zaskarżenia.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 lutego 2013 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi oraz zarządzeniem z tej samej daty – do uiszczenia wpisu sądowego. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 14 lutego 2013 r. W zakreślonym terminie został uiszczony wpis sądowy w należnej kwocie, natomiast nie usunięto braku formalnego poprzez podpisanie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r., na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę M. Spółki z o.o. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo doręczenia pełnomocnikowi skarżącej wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi i upływu zakreślonego terminu z dniem 21 lutego 2013 r., nieusunięto braku skargi – w drodze podpisania jej przez osobę uprawnioną.
M. Spółka z o.o. od tego postanowienia WSA w G. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego:
- - art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i 3 oraz art. 215 § 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w wyniku błędnego uznania, że skarga zawierała braki formalne, które nie zostały uzupełnione przez Spółkę;
- - art. 65 § 2, art. 67 § 1 p.p.s.a. oraz art. 69 p.p.s.a. w zw. z art. 72 § 2 p.p.s.a. oraz § 3 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277) dalej: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, poprzez błędne uznanie, że pełnomocnikowi skarżącej doręczono wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie,
- - art. 49 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, przez WSA w G. że skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi i tym samym zachodzą przesłanki do jej odrzucenia, w sytuacji gdy pełnomocnikowi skarżącej nie doręczono wezwania do ich uzupełnienia.
Ponadto spółka zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:
- - art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji tego – naruszenie konstytucyjnych praw i wolności skarżącej w zakresie uprawnień do zaskarżenia niezgodnego z prawem orzeczenia, sądowego dochodzenia naruszonych wolności i praw oraz sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, a także ograniczenia stronie prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy.
- - art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi i zamknięciu drogi do sądu, pomimo, że skarżąca nie została prawidłowo wezwana do uzupełnienia braku formalnego skargi, który następnie spowodował jej odrzucenie.
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w dniu 11 stycznia 2013r.tj. kilka dni po wniesieniu skargi została ona uzupełniona (sprostowana), a pismo zawierające to sprostowanie wartości przedmiotu zaskarżenia wraz z odpisem zostało bez wątpienia podpisane przez pełnomocnika skarżącej, co powinno uzasadniać przyjęcie, że skarga została podpisana przed wezwaniem Sądu do jej uzupełnienia, a zatem w dniu wydania zarządzenia nie zawierała już braku. Nie było zatem przeszkód do nadania biegu skardze, gdy zostało podpisane przez pełnomocnika pismo uzupełniające skargę.
Ponadto nawet uznanie, że braki formalne skargi nie zostały uzupełnione przez pełnomocnika strony, zobowiązywało Sąd do bezpośredniego skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie. Nawet jednak gdyby się nie zgodzić z powyższym, to wobec tego, źe skarżąca działała przez ustanowionego radcę prawnego, zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. doręczenia wszelkich pism, w szczególności wezwań do uzupełniania braków formalnych skargi należało dokonywać pełnomocnikowi osobiście. Za ugruntowany bowiem w doktrynie, jak i orzecznictwie należy uznać pogląd, zgodnie z którym radcy prawnemu wykonującemu zawód w ramach kancelarii radcy prawnego należy doręczać pisma sądowe jak osobie fizycznej.
Następnie autor skargi kasacyjnej podał w wątpliwość możliwość zastosowania wyjątku określonego w art. 69 p.p.s.a. w postaci doręczenia pism w miejscu pracy, w sytuacji, gdy jego adresat nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów prawa pracy. Błędne jest jego zdaniem uznanie, że w sprawie doszło do doręczenia zastępczego, bowiem osoba, która podpisała pismo nie posiadała upoważnienia do odbioru korespondencji. Niezależnie od tego autor skargi kasacyjnej wskazał, że doręczenie zastępcze oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata, jednakże domniemanie to może zostać obalone.
Sąd pierwszej instancji całkowicie zaniechał wyjaśnienia, czy osoba której podpis znajduje się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wezwania jest osobą uprawnioną do odbioru korespondencji, a także czy drugi egzemplarz skargi, który pozostał najprawdopodobniej w aktach podręcznych organu został prawdopodobnie podpisany przez pełnomocnika skarżącej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona albowiem jej zarzuty są całkowicie bezpodstawne.
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów wypada zauważyć, że skarga jako pierwsze pismo skarżącego w postępowaniu sądowym powinna czynić zadość wymaganiom określonym w art. 46 § 1 i 2 p.p.s.a., a ponadto zawierać elementy określone w art. 57 § 1 p.p.s.a. – właściwe tylko dla tego szczególnego pisma procesowego. Jednym z wymogów formalnych skargi jest, aby zawierała ono podpis osoby wnoszącej skargę, a w przypadku wniesienia jej przez pełnomocnika – jego podpis z załączeniem do skargi pełnomocnictwa. Brak podpisu skargi należy traktować jako brak formalny, który może być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.
W toku postępowania strony mogą, stosownie do treści art. 45 p.p.s.a., wnosić pisma zawierające wnioski i oświadczenia stron. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie można przyjąć, aby pismo pełnomocnika strony z dnia 11 stycznia 2013 r. zatytułowane jako "sprostowanie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. (...) w zakresie wartości przedmiotu zaskarżenia" i prostujące omyłkowo podaną w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia, popisane przez pełnomocnika, mogło zostać uznane za samą skargę. Wywody skargi kasacyjnej w tym zakresie nie znajdują oparcia w jakimkolwiek przepisie prawa. Jak wyżej wskazano skarga jest szczególnym pismem, inicjującym postępowanie sądowoadministracyjne, z której musi – co najmniej – wynikać wola uprawnionego podmiotu uruchomienia tego postępowania, mającego za zadanie dokonanie kontroli legalności działania administracji publicznej. Abstrahując już od innych wymogów (chociażby zachowania terminu do wniesienia skargi), tego podstawowego warunku nie spełnia pismo z dnia 11 stycznia 2013 r. dotyczące wartości przedmiotu zaskarżenia, mimo więc, że zostało podpisane przez wnoszącego je pełnomocnika strony, to nie może zostać uznane za skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z [...] grudnia 2012 r.
Istotną w sprawie kwestią dla rozpatrzenia pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej była odpowiedź na pytanie, czy skarżącej skutecznie doręczono w dniu 14 lutego 2013 r. wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi przez jej podpisanie.
Stosownie do treści art. 67§ 5 p.p.s.a. jeśli w sprawie ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonywać tym osobom. Ustanowienie pełnomocnika lub osoby upoważnionej do odbioru pism wyłącza stosowanie doręczeń bezpośrednich (tak również J. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo prawnicze. Warszawa 2004, str.134). Radcy prawnemu wykonującemu zawód w ramach kancelarii rady prawnego należy doręczać pisma jak osobie fizycznej, z możliwością wykorzystania trybu doręczenia zastępczego (tak m.in. uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 53/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 214, postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2005 r., II FZ 37/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, str. 228, B. Dauter, Komentarz do art. 67 - ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Lex/2011). Stosownie do art. 67 § 1 p.p.s.a. doręczenia pism przeznaczonych dla osoby fizycznej dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu. Z kolei artykuł 69 przewiduje możliwość doręczenia pisma adresatowi w miejscu pracy. Z przepisu tego w żaden sposób nie wynika, jak chciałby autor skargi kasacyjnej, aby doręczenie w miejscu pracy było możliwe tylko wówczas, gdy adresat jest pracownikiem w rozumieniu prawa pracy. Należy zatem przyjąć, że miejsce pracy dotyczy każdej pracy świadczonej przez adresata, czy to na podstawie stosunku pracy czy też jakiegokolwiek innego stosunku prawnego np. prawa cywilnego, czy też jest miejscem świadczonej przez niego osobiście działalności.
Nowelą z 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196) dodano do art. 72 p.p.s.a. paragraf drugi, precyzujący sposób doręczenia w miejscu pracy, poprzez dopuszczenie możliwości doręczenia pisma osobie upoważnionej do odbioru pism. Przy czym przyjmuje się, że osobą upoważnioną będzie osoba legitymująca się takim upoważnieniem wystawionym przez pracodawcę (zakład pracy) adresata, a nie przez adresata. W orzecznictwie sądowym uznaje się, że upoważnienie pracownika osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej do odbioru korespondencji może być udzielone również w sposób dorozumiany. Upoważnienie do odbioru pism jest bowiem czynnością, której dokonanie nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy, a udzielenia takiego upoważnienia można domniemywać na podstawie innych czynności i zachowań pracownika, takich jak na przykład wcześniejsze lub późniejsze wielokrotne odbieranie przez dana osobę pism i niekwestionowanie (w innych wypadkach) skuteczności takich doręczeń przez stronę.
Przykładowo jeżeli pracownik osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej zobowiązał się do odbioru przesyłki, umieszczając przy tym na dowodzie doręczenia odcisk pieczątki danego podmiotu wraz ze swoim podpisem, to z takiego działania również można domniemywać, że jest uprawniony do odbioru korespondencji (por. jw. B. Dauter, komentarz do art. 67 § 2). Ponadto wypada zauważyć, że do doręczania przesyłek poleconych w postępowaniu sądowym ma zastosowanie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. Zgodnie § 4 ust. 1 tego rozporządzenia odbierający przesyłkę potwierdza jej odbiór na formularzu potwierdzenia odbioru przez wpisanie daty otrzymania przesyłki i umieszczenie czytelnego podpisu zawierającego imię i nazwisko.
Z kolei z treści § 4 ust. 2 tego rozporządzenia wynika, że pracownik operatora, pracownik sądowej służby doręczeniowej, osoba zatrudniona w sądzie lub komornik wpisuje na formularzu potwierdzenia odbioru datę doręczenia przesyłki, imię i nazwisko odbiorcy i zaznacza sposób doręczenia, co potwierdza własnoręcznym podpisem. Na stronie adresowej przesyłki doręczający wpisuje datę doręczenia, co potwierdza własnoręcznym podpisem.
Znajdujący się w aktach dowód doręczenia wezwania do usunięcia braków skargi dla pełnomocnika skarżącej dowodzi, że został zachowany przy doręczaniu spornej przesyłki tryb z art. 67 § 2 p.p.s.a. oraz z § 4 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w zw. z art. 65 §2 p.p.s.a. Doręczenia dokonano na adres podany w skardze jako adres do doręczeń i jest to adres kancelarii radców prawnych, będący, co wynika ze skargi kasacyjnej, "miejscem wykonywania czynności zawodowych pełnomocnika" (str. 5 skargi kasacyjnej). Pismo to zostało podpisane imieniem i nazwiskiem przez osobę odbierającą korespondencję, ponadto została przez nią umieszczona własnoręcznie data oraz pieczęć kancelarii radców prawnych. Nie jest natomiast zrozumiały, i skarga kasacyjna również go nie wyjaśnia w uzasadnieniu, zarzut naruszenia § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym doręczenie adresatowi za pośrednictwem dorosłego domownika, administracji domu, dozorcy domu lub sołtysa, o którym mowa w art. 138 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, nie może być stosowane, jeżeli sąd wysyłający umieścił na stronie adresowej przesyłki napis wyłączający taki sposób doręczenia w ogóle lub w stosunku do oznaczonych osób. Doręczenie dla pełnomocnika skarżącej nie było dokonywane w sposób opisany w ww. przepisie.
Kwestionując prawidłowe doręczenie, autor skargi kasacyjnej powołał się także na odebranie przesyłki zawierającej wezwanie, przez osobę nieupoważnioną do odbioru, bez wskazania jakichkolwiek okoliczności uprawdopodobniających to twierdzenie. Jak trafnie uznaje się w orzecznictwie sądowym, nie do przyjęcia byłoby nałożenie na organ doręczający obowiązku sprawdzania "za każdym razem", czy kwitujący odbiór przesyłki posiada formalne upoważnienie do obioru pism. Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jednostek, o których mowa w art. 67 § 2 p.p.s.a., nakłada na kierujących nimi obowiązek podjęcia takich działań organizacyjnych, ażeby wykluczyć możliwość odbioru przesyłek przez osoby nieuprawnione (post. NSA z dnia 10 maja 1995 r., sygn. akt V SA 1692/94 niepubl.; post. NSA z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. I OZ 474/11, baza orzeczeń nsa.gov.pl).
Reasumując, odebranie pisma przez pracownika osoby prawnej w jej siedzibie (w siedzibie jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej), rodzi domniemanie w zakresie umocowania do odbioru pism adresowanych do tej jednostki, zwłaszcza gdy posługuje się on pieczęcią firmową. Skarżąca tego domniemania nie obaliła, wnosząc tylko o "zobowiązanie sądu I instancji" do przyjęcia pozytywnych dla niej ustaleń, co nie mogło być skuteczne.
W konsekwencji należy uznać, że zarzut dotyczący naruszenia art. 65 § 2, 67 § 1, 69 w zw. z art. 72 § 2 p.p.s.a. a także przepisów rozporządzenia z 12 października 2010 r. nie jest trafny.
W tej sytuacji za nieuzasadniony należało również uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 §1 i 3 oraz art. 215 § 1p.p.s.a. gdyż w ustawowym terminie nie został uzupełniony przez skarżącą, pomimo skutecznego wezwania, brak skargi w postaci jej podpisania. Prawidłowe doręczenie wezwania do uzupełnienia braków formalnych prowadzi w konsekwencji do odrzucenia skargi, w sytuacji nieusunięcia ich w terminie skutkującego niemożnością nadania sprawie dalszego biegu. Nie ulega wątpliwości, że brak formalny w postaci niepodpisania skargi miał miejsce w niniejszej sprawie i gołosłowne twierdzenia wnoszącego skargę kasacyjną, że być może został podpisany drugi egzemplarz skargi znajdujący się w aktach organu nie zmieniają tej oceny.
Skoro wskazane wyżej przepisy zostały prawidłowo zastosowane w sprawie dotyczącej M. sp. z o.o. to tym samym niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., dotyczące pozbawienia skarżącej drogi sądowej. Niewadliwe zastosowanie przepisów dotyczących postępowania przed sądami administracyjnymi, oznacza, że nie można mówić o arbitralnym pozbawieniu skarżącej Spółki prawa do sądu, poprzez niezasadne odrzucenie skargi i zamknięcie drogi do skontrolowania zaskarżonych decyzji administracyjnych.
Należy też podkreślić, że prawo do sądu nie ma charakteru bezwzględnego, zależy bowiem od różnych czynników, między innymi od poniesienia stosownych kosztów i spełnienia odpowiednich wymogów formalnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego sformułowanego przez organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd stwierdza, że art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 620/12).