Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 636/15, oddalił skargę Ł. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Ł. D. (dalej także: skarżący lub zobowiązany), na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, ze zm.; dalej: u.p.e.a.), wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości w opłacie paliwowej z powodu uznania za zasadną przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu skargi na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił wnioskowanego umorzenia i podniósł, że skarga na czynność egzekucyjną może być wnoszona tylko na czynności o charakterze wykonawczym, natomiast nie może być stosowana wobec czynności procesowych, polegających na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego. Organ pierwszej instancji stwierdził także, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 59 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, po rozpoznaniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, stwierdzając, że uwzględnienie skargi strony na czynności egzekucyjne, w następstwie czego organ egzekucyjny wycofał z trzech banków wadliwe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, nie jest równoznaczne z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, pomimo ich wad, były prawnie dopuszczalne, zaś obowiązki objęte tytułami wykonawczymi nie zostały wykonane i nie stały się bezprzedmiotowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej: Sąd pierwszej instancji lub Sąd) Ł. D. zarzucił organom naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez uznanie, że w sprawie nie zachodziła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Według skarżącego za niedopuszczalny należało uznać środek egzekucyjny zastosowany na podstawie wadliwych zawiadomień o zajęciu wierzytelności bankowych.
Sąd oddalił skargę, przyjmując, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że nie może być ono prowadzone, albo że dany środek egzekucyjny nie może być stosowany i ma to charakter trwały. Niedopuszczalność zastosowania środka egzekucyjnego ma natomiast miejsce w sytuacji, gdy dany środek egzekucyjny nie został przewidziany w ustawie (art. 1a pkt 12 u.p.e.a.), lub gdy został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Ponadto stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.).
Sąd pierwszej instancji zauważył, że skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1, 3–6 u.p.e.a., można wnieść na poszczególne czynności o charakterze faktycznym w toku trwającej egzekucji administracyjnej. Taka skarga służy kontroli formalnej (technicznej) prawidłowości stosowania środków egzekucyjnych, nie dotyczy natomiast kwestii merytorycznych trwającego postępowania egzekucyjnego, związanych z jego dopuszczalnością albo dopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem wniosku o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 u.p.e.a., co oznacza a contrario, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną.
Sąd podzielił stanowisko organów, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego odnosi się do sfery praw i obowiązków procesowych zobowiązanego, natomiast skarga na czynności egzekucyjne, dotyczy sfery realizacji (wykonania) zastosowanych czynności egzekucyjnych. Wynika z tego, że zakres przedmiotowy zastosowania obu tych środków prawnych jest rozłączny.
W konkluzji, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Uchylenie bowiem zastosowanych w sprawie środków egzekucyjnych (tj. zajęcia rachunków bankowych) nie mogło spowodować automatycznie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w toku którego organ może w dalszym ciągu stosować kolejne środki egzekucyjne w celu przymusowego wykonania wymagalnego obowiązku.
Skarżący zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucił Sądowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co przejawiło się w niewyjaśnieniu stanowiska Sądu, że zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie nieprawidłowego zawiadomienia o zajęciu nie stanowi niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 7 § 3 w związku z art. 57 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący dlaczego w prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym nie wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania określona w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., w sytuacji, kiedy w toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny uznał zasadność skargi na czynność egzekucyjną. Skarżący podkreślił, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, w myśl którego, wadliwego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie można utożsamiać z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku powołania jako podstawy kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) strona wnosząca skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego jej uwzględnienia niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca podniosła wyłącznie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest nietrafny.
W tym miejscu należy zauważyć, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Powołany przepis zawiera dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku, by zawierało ono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może dojść wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich istotnych elementów i w związku z tym zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej.
W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się także w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu.
Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Ponadto należy zauważyć, że strona wnosząca skargę kasacyjną nie wykazała, by motywy wyroku zostały przedstawione na tyle wadliwie, że nie poddawał się on kontroli instancyjnej.
Dodać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 15 lutego 2010 r. wyjaśnił, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte tego rodzaju wadą. Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego postanowienia a tym samym przyjął je za podstawę orzeczenia.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wymieniona w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku z jakich powodów uznał, że w sprawie nie został zastosowany niedopuszczalny środek egzekucyjny. To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy zauważyć, że zarzut naruszenia powołanego ostatnio przepisu nie może służyć zwalczaniu przyjętego przez Sąd stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (por. wyroki NSA z 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11 oraz z 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką próbę podejmuje strona skarżąca.
Podkreślić także trzeba, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż przedstawiony w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do wszystkich zarzutów poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego część analityczna uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu, który doprowadził do stanowiska o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.
Jak już wspomniano na wstępie, stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego wiąże się z obowiązkiem wykazania, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że składający skargę kasacyjną zobowiązany jest do wykazania i uzasadnienia, że orzekający w sprawie sąd pierwszej instancji naruszył i to w sposób realny przepisy procedury sądowoadministracyjnej, przy czym to naruszenie było na tyle istotne, że gdyby do niego nie doszło, to wynik sprawy mógłby być inny. Podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być tylko naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z tym, między uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie wyrokiem podlegającym zaskarżeniu musi istnieć związek przyczynowy wskazujący na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt I OSK 513/11, pobl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc wykazanie związku przyczynowego pomiędzy zaistniałym uchybieniem a wyrokiem wskazującego na potencjalną możliwość innego wyniku postępowania sądowego. W skardze kasacyjnej wskazać zatem należy, jakie konkretnie naruszenie prawa spowodowało, że wyrok jest błędny, a jego treść mogłyby być odmienna.
W rozpoznawanej skardze kasacyjnej brak jest wykazania wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy. Tym samym zarzuty kasacyjny podniesiony w ramach podstawy wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać za nieskuteczny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika organu, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną (75% stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) – 360 zł).