Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 830/20

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. III SA/Po 583/19 oddalił skargę M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie, po rozpatrzeniu wniosku M. J., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300), dalej: "u.s.u.s.", oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 28 481 zł, w tym:

1. a) ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości 18 742,45 zł, w tym z tytułu:
2. - składek - 17 280,45 zł,
3. - odsetek liczonych na 10 sierpnia 2016 r. - 1 462 zł,
4. b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości 8 096,86 zł w tym z tytułu:
5. - składek - 7 432,86 zł,
6. - odsetek liczonych na dzień 10 sierpnia 2016 r. - 664 zł,
7. c) Fundusz Pracy - za okres od kwietnia 2014 r. do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości 1 641,69 zł, w tym z tytułu:
8. - składek - 1 551,69 zł,
9. - odsetek liczonych na dzień 10 sierpnia 2016 r. - 90 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano m. in., co następuje.

W dniu [...] sierpnia 2016 r. wpłynął do organu wniosek strony o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z [...] września 2016 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Decyzję tą utrzymano w mocy decyzją z [...] listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1236/16 prawomocnym wyrokiem uchylił obie decyzje.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 230/18 prawomocnym wyrokiem uchylił tą decyzję. Sąd wskazał, że:

1. 1. z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby organ poczynił jakiekolwiek ustalenia faktyczne w zakresie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę oceny istnienia przesłanek umorzenia postępowania z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.; organ stwierdził jedynie, że należności strony objęto egzekucją; nie wskazano kiedy, wobec jakich należności i za jakie okresy wystawiano tytuły wykonawcze, czy i jakie kwoty zostały faktycznie uzyskane w ramach prowadzonej egzekucji ani nie wskazano jakichkolwiek czynności egzekucyjnych; nie wskazano również, czy strona posiada jakikolwiek majątek, z którego można egzekwować zaległe składki; w aktach sprawy brak jakiejkolwiek informacji i dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego;
2. 2. aby uznać, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należy dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej strony, na podstawie których dokonuje się oceny, czy w istocie sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności; również w tym zakresie organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; organ ustalił jedynie, że wnioskodawca jest zatrudniony i osiąga dochód; wskazano, że organ nie posiada informacji o przeciwwskazaniach do podjęcia zatrudnienia przez żonę strony, a tym samym poprawienia sytuacji materialnej rodziny i że komornik sądowy prowadzi egzekucję zobowiązań; jednocześnie organ wskazał na inne zobowiązania pieniężne, które posiada strona; organ dokonując analizy sytuacji materialnej, w tym faktycznie uzyskiwanych dochodów i niezbędnych wydatków, które niezależnie od braku ich udokumentowania strona niewątpliwie ponosi i sytuacji osobistej - w szczególności wieku i stanu zdrowia - nie uwzględnił wysokości uzyskiwanego przez stronę wynagrodzenia ani wysokości zadłużenia, jakie posiada ona zarówno względem organu, jak i innych podmiotów, aby ocenić realną, nie zaś potencjalną, możliwość spłaty zadłużenia.

Od [...] kwietnia 1993 r. strona prowadziła działalność gospodarczą Firma H. "J." sp. j.

Od [...] lutego 2015 r. wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, które postanowieniem sądu z [...] maja 2015 r. umorzono. Od [...] listopada 2018 r. wykonywanie działalności przez spółkę jest zawieszone. Strona i jego żona są jedynymi wspólnikami spółki. Strona podniosła, że do spółki należy nieruchomość gruntowa położona przy Al. [....] w P. i że w stosunku do tej nieruchomości odbyła się licytacja komornicza i aktualnie strona oczekuje na uprawomocnienie się przybicia ceny.

Wnioskodawca oświadczył, że:

1. - jest żonaty i prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z żoną A. J. (lat 45), która nie uzyskuje dochodu oraz z córkami M. (lat 19) i M. (lat 12);
2. - jest zatrudniony na umowę o pracę od [...] grudnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1 634 zł netto; organ ustalił, że zatrudnienie to nadal trwa (w bazie znajdują się raporty za kwiecień 2019 r.);
3. - jego żona pobiera świadczenie w ramach programu 500+, które jest w całości przeznaczane na rozwój i edukację młodszego dziecka; łączny dochód gospodarstwa domowego strony wynosi 2 134 zł netto;
4. - nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku z urzędu pracy ani zasiłku z pomocy społecznej i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy;
5. - stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 1 030 zł, w tym: miesięczne opłaty 180 zł, opłaty eksploatacyjne 280 zł, koszty leczenia 200 zł i inne 370 zł;
6. - choruje przewlekle i trwale i musi regularnie przyjmować leki; obecna sytuacja nie pozwala na ich zakup; ogranicza to możliwości zarobkowania i poszukiwania lepiej płatnej pracy poza najbliższą okolicą miejsca zamieszkania (dane z wniosku);
7. - żona z uwagi na zły stan zdrowia, związany z prowadzonym postępowaniem upadłościowym i aktualnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia; nie ma żadnej dokumentacji medycznej żony;
8. - nie posiada majątku;
9. - ma zobowiązania pieniężne za lata 2015-2018: z tytułu podatków w wysokości 380 000 zł, w bankach w wysokości 6 850 000 zł i w innych instytucjach w wysokości 215 000 zł i że nie są one spłacane; komornik sądowy prowadzi egzekucję.

Należności płatnika objęto postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez organ oraz - na podstawie dalszych tytułów egzekucyjnych - przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Były one sukcesywnie obejmowane postępowaniem egzekucyjnym, które zawiesza bieg terminu przedawnienia:

1. - [...] stycznia 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od sierpnia 2015 r. do czerwca 2016 r.,
2. - [...] maja 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r.,
3. - [...] sierpnia 2018 r. - tytuły wykonawcze za okres od marca 2018 r. do kwietnia 2018 r.,
4. - [...] września 2019 r. - tytuły wykonawcze za okres od maja 2018 r. do czerwca 2018 r.,
5. - [...] stycznia 2019 r. - tytuły wykonawcze za okres od lipca 2018 r. do października 2018 r.,
6. - [...] marca 2018 r. - tytuły wykonawcze za kwiecień 2014 r., styczeń 2015 r. i od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.

Dotychczas w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskano żadnych wpłat.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.). W stosunku do strony nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego, stąd, w ocenie organu, nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Strona prowadziła działalność gospodarczą w ramach spółki jawnej i w imieniu spółki [...] czerwca 2014 r. złożono wniosek o ogłoszenie upadłości. Upadłość spółki ogłoszono postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z [...] lutego 2015 r. Postępowanie upadłościowe umorzono [...] maja 2015 r. wobec braku jakichkolwiek środków na prowadzenie upadłości. Na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania nie można powoływać się w nieograniczonym czasie. Przesłanka do umorzenia zaległości winna zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji (wyrok o sygn. akt III SA/Wa 2448/06).

Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stąd przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Aby zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. konieczne jest nie tylko zaprzestanie prowadzenia działalności, ale także ustalenie, że równocześnie: (-) brak majątku, z którego można egzekwować należności; (-) brak małżonka; (-) brak następców prawnych i (-) brak możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Obowiązkiem ZUS jako wierzyciela jest badanie na bieżąco, czy sytuacja finansowa dłużnika uległa zmianie, a w przypadku nabycia praw majątkowych ZUS jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), ma nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. W przypadku zatem podjęcia innego zatrudnienia bądź nabycia prawa do świadczeń ZUS poczyni kroki zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z nowego prawa majątkowego. Nie można zatem już teraz jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika czy w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne).

W ocenie organu, strona nie uzasadniła, aby zaszła choć jedna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach szczegółowo wymienionych. W ocenie organu również żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi, gdyż z materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesionych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę skarżącego wskazał, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 kpa, wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz jego oceny (art. 80 kpa), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa.

Organ był zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności. W ocenie Sądu, nie spełniono jednak przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, gdyż nie zaszło żadne nadzwyczajne zdarzenie, o którym mowa w pkt 2, jak też nie wykazano okoliczności z pkt 3.

W ocenie Sądu organ, analizując sytuację skarżącego, zasadnie podniósł, że istnieje szansa na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Urodzony w 1971 r. skarżący - mimo różnych dolegliwości - jest aktywny zawodowo i uzyskuje stały dochód. Doliczając świadczenie 500+, które dolicza się do całkowitego dochodu rodziny i może być wykorzystane na jej potrzeby (niekoniecznie na potrzeby dziecka, ze względu na które świadczenie to przyznano), wynosi on 2134 zł netto i po odliczeniu wskazanych wyżej wydatków pozostaje do dyspozycji ok. 1100 zł, z których przynajmniej małą część można przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Sytuacja co prawda może ulec pogorszeniu, ale może też nie zmienić się albo ulec poprawie, stąd zasadnie organ wskazał, że obecnie przedwczesne byłoby umorzenie należności.

Jednocześnie należy podkreślić, że zaskarżona decyzja dotyczy zadłużenia wobec ZUS w wysokości 28.481 zł, a należności publicznoprawne powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Organ zatem zasadnie uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego działającego z urzędu.

Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2019 poz. 2325; dalej: ppsa) wyrokowi Sądu I instancji zarzucił:

1. I. naruszenie prawa procesowego, tj.:
2. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, 77, 80 kpa wskutek braku uchylenia przedmiotowej decyzji spowodowanym naruszeniem przepisów kpa., które zostały niewłaściwe zastosowane i pobieżnie zinterpretowane, a także wskutek braku dokonania przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia zaległych składek, ze szczególnym uwzględnieniem kryterium dochodowego po przeliczeniu dochodu na jedną osobę, a także braku zbadania wypłacalności skarżącego oraz braku kontroli decyzji organu co do uprzednio wydanych wytycznych przez WSA w Poznaniu w sprawie III SA/Po230/18, co miało istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy;
3. II. naruszenie prawa materialnego, tj.:
4. - art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt. 3), 4) 5 oraz 6) oraz ust. 3a ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U, Nr 141, poz. 1365 zwane dalej r.u.n.s.u) poprzez ich niewłaściwą interpretację, niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności skarżącego względem ZUS i uznanie jednocześnie, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek w niezbędnych potrzeb życiowych - podczas gdy zapłata składek prowadzi do uszczuplenia faktycznego dochodu skarżącej i jej rodziny do poziomu poniżej kryteriów świadczeń z pomocy społecznej (świadczeń rodzinnych), a więc poziomu normatywnie uznanego za niepozwalający spełnić niezbędnych potrzeb życiowych (rodziny), a nadto braku uwzględnienia faktu ustalenia, iż skarżący nie posiada żadnego majątku i w tym zakresie braku uwzględnienia faktu, że zostało wydane przez komornika postanowienie o umorzeniu postępowania względem skarżącego oraz jego żony.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W tej sprawie skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ww. terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji ZUS, stwierdził, iż jest ona zgodna z prawem. Rozpoznając sprawę w granicach podstaw, na których skargę kasacyjną oparto, skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie znajduje usprawiedliwienia.

Nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, 77, 80 kpa i art. 153 p.p.s.a.

Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 k.p.a. w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Przy czym, wymaga podkreślenia, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16).

Wszystkie te okoliczności powinny zostać ustalone przy uwzględnieniu związania organu a następnie Sądu I instancji, na mocy art. 153 p.p.s.a. poprzednim wyrokiem WSA wydanym w tej sprawie o sygn. III SA/Po 230/18. Wbrew poglądowi skarżącego kasacyjnie nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że ZUS w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie administracyjne, a WSA trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącemu oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA w zaskarżonym wyroku, zastosował się do wiążących go wytycznych i ocen zawartych w ww. prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Konstrukcja prawna wskazanych powyżej przepisów wskazuje, że wykazanie okoliczności pozwalających na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym, który nie może przerzucić tego obowiązku na organ. Jednakże stwierdzenie istnienia przesłanek nie przesądza o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego. ZUS przy podejmowaniu rozstrzygnięcia ma swobodę, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Decyzja o umorzeniu składek nie ma bowiem charakteru decyzji związanej, ponieważ obowiązkiem ZUS jest podjęcie takiego rozstrzygnięcia, które równoważyłoby interes społeczny z interesem zobowiązanego. Przedmiotem rozważań organu była więc zarówno sytuacja materialna, rodzinna jak i zdrowotna strony, a tym samym organ wywiązał się z obowiązku – wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności.

To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez stronę rezultatu nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia wskazanych wcześniej przepisów prawa. Należy raz jeszcze podnieść, że obowiązek wykazania istnienia przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia, spoczywa na podmiocie ubiegającym się o umorzenie zobowiązań, a ich wykazanie nie gwarantuje pozytywnego rozpoznania wniosku. Poza tym nie można utożsamiać prawa organu do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego z obowiązkiem przedstawienia przez wnioskodawcę (zobowiązanego) w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej, rodzinnej czy zdrowotnej. Jak wynika z poczynionych ustaleń, które nie zostały skutecznie podważone skarżący kasacyjnie (lat 49) jest zatrudniony na umowie o pracę. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (lat 45), która nie pracuje z uwagi na zły stan zdrowia - przy czym skarżący nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił, że stan zdrowia żony jest zły (nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na poparcie tego argumentu|).

Małżonkowie mają dwie uczące się córki w wieku 19 i 12 lat. Jak podał skarżący, świadczenie pieniężne 500+ jest w całości przeznaczane na rozwój i edukację młodszej córki. Należy przy tym zauważyć, że wynagrodzenie netto skarżącego kasacyjnie wynoszące 1634 zł przekracza sumę kwot podanych, jako stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem (2060 zł), pomimo to skarżący – jak podaje - nie korzysta z dostępnych form pomocy oraz nie uzyskuje dochodu z innych źródeł. Zaległość dotyczy lat 2014-2016 a prowadzone postępowanie egzekucyjne zawiesza bieg terminu przedawnienia, co wydłuża okres możliwości dochodzenia należności.

Mając na uwadze powyższe, za trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, który zaakceptował pogląd organu, że istnieje szansa na spłatę zadłużenia z tytułu składek a umorzenie należności byłoby przedwczesne. Oczywiście w razie zmiany okoliczności nie istnieje przeszkoda do ponownego wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o umorzenie należności. Mając na uwadze powyższe, zarzuty naruszenia prawa procesowego należy uznać za niezasadne.

Gdy chodzi o podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego to jego konstrukcja oraz uzasadnienie prowadzą do wniosku, że skarżący kasacyjnie w istocie zarzuca niewłaściwe zastosowanie przepisów wskazanych w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie nie podaje na czym polega niewłaściwa interpretacja tych przepisów dokonana, bądź zaakceptowana przez Sąd I instancji a argumenty podane na poparcie tego zarzutu zmierzają do wykazania, że w gdyby organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, nie miałby podstaw do odmowy umorzenia należności. Jak już wskazano, stan faktyczny sprawy został ustalony przez organ w sposób nie naruszający prawa. Prawidłowo też dokonano subsumpcji pod przepisy regulujące kwestię umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym Sąd I instancji zasadnie zaakceptował stanowisko organu oddalając skargę M. J. wniesioną do WSA w Poznaniu.

Podsumowując, w stanie faktycznym sprawy w kontekście przedstawionych rozważań nie można uznać za trafne zarzutów kasacyjnych postawionych w tej sprawie. Nie są one bowiem usprawiedliwione.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego kasacyjnie pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia orzeka w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i § 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W orzecznictwie zwrócono również uwagę, że sprawa o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w ramach przyznanego i skonsumowanego prawa pomocy jest sprawą między tymże pełnomocnikiem a sądem, który przyznaje należne wynagrodzenie ze Skarbu Państwa. Tylko zatem konkretny pełnomocnik, niezadowolony z przyznanego mu wynagrodzenia, może składać sprzeciw od postanowienia referendarza w tym przedmiocie, a w dalszej kolejności zażalenie na postanowienie sądu.

Takie środki odwoławcze nie przysługują natomiast skarżącemu, na którego rzecz działał profesjonalny pełnomocnik (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2009 r., I OZ 957/08, LEX nr 551911). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię.