Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2484/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym:
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nakładające na Spółkę karę pieniężną w wysokości 8.000 zł.
W dniu 29 lipca 2014 r. skarżąca Spółka wniosła o umorzenie w całości lub w części kary pieniężnej, z uwagi na trudną sytuację finansową firmy.
Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] września 2014 r. odmówił umorzenia w całości lub w części kary pieniężnej.
Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Stwierdził, że w 2013 r. Spółka osiągnęła przychód w kwocie 3.112.930,20 zł przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 3.164.309,92 zł. Za styczeń-lipiec 2014 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 2.250.690,45 zł, w tym stratę - 57.430,83 zł. Nie posiada nieruchomości ani oszczędności; jest właścicielką dwóch pojazdów ciężarowych marki [...], rok prod. 2000 i 2003.
Analizując przesłanki umorzenia organ stwierdził, że Spółka nie przedstawiła dowodów wskazujących, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych. Nie wykazała także, że zachodzi jej ważny interes, przy czym interes dłużnika powinien być rozumiany w kontekście powszechnie akceptowanych wartości, takich jak życie i zdrowie ludzkie oraz powinien być odzwierciedleniem nadzwyczajnych okoliczności, niezależnych od dłużnika, w następstwie których popadł on w zaległości w regulowaniu swoich należności publicznoprawnych. Strata poniesiona w ostatnich miesiącach nie może sama w sobie być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności pieniężnej. Mimo wysokich kosztów uzyskania przychodu, strona prowadzi działalność gospodarczą nieprzerwanie. Brak jest też informacji o ewentualnych problemach strony związanych z ujemnym bilansem działalności gospodarczej.
Ponoszone wydatki związane z prowadzoną działalnością wielokrotnie przewyższają kwotę nałożonej kary. Podkreślono także prewencyjny charakter kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki.
Wskazał, że organ zasadnie wysnuł wniosek, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia. Spółka nie wykazała, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne albo że zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.
Prokurent Spółki, będący zarazem wspólnikiem, ma kłopoty zdrowotne. Jednakże wniosek o umorzenie dotyczy Spółki jako całości - a ma ona więcej, niż jednego wspólnika. Mimo pewnych strat, nadal prowadzi działalność gospodarczą, a przecież ryzyko jej prowadzenia nie może spoczywać na jednym, chorym wspólniku. W sytuacji choroby wspólnika podmiot gospodarczy winien szukać innych rozwiązań. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej zawsze istnieje ryzyko. Nie zostało przy tym wykazane, czy i jakie straty faktycznie Spółka poniosła w związku z chorobą wspólnika. W tej mierze stwierdzenia skarżącej są ogólne.
WSA w Warszawie stwierdził, że organ w pełni rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a podjęte na tej podstawie rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. W uzasadnieniu odniesiono się do zarzutów umieszczonych w odwołaniu od decyzji I instancji. Odpowiada ona wymogom z art. 107 § 1 i § 3 kpa.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] spółka z o.o. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- - art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny oraz przyjęcie, że konstrukcja uznania administracyjnego, na jakiej oparty jest wskazany przepis, pozwala organowi na swobodne podejmowanie rozstrzygnięć,
- - art. 57 pkt 1 ustawy o finansach publicznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przypadek uzasadniony względami społecznymi i gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.
2/ naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 141 § 4 ppsa poprzez niepełne i lakoniczne uzasadnienie wyroku poprzez nie odniesienie się do wszystkich sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów, przez co uzasadnienie wydanego orzeczenia jest zbyt ogólne i nie odpowiada wymogom określonym przepisami prawa,
- - art. 1 § 2 pusa w związku z art. 7, 77, 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi mimo tego, iż w toku postępowania administracyjnego organ nie odniósł się do wszystkich okoliczności pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej.
W piśmie z 20 sierpnia 2018 r. stanowiącym uzupełnienie kasacji strona skarżąca zawarła rozwinięcie niektórych zarzutów kasacyjnych precyzując, iż niewłaściwe zastosowanie art. 56 ust. 1 pkt 5, art. 57 pkt 1 w zw. z art. 60, art. 64 ufp polegało na błędnym uznaniu, że należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym stanowią należności cywilnoprawne, podczas gdy należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 ufp. W tym też aspekcie nie został rozpoznany wniosek strony o umorzenie należności o charakterze publicznoprawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa sąd kasacyjny nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, lecz w granicach złożonego środka prawnego. Będąc związanym zarzutami w niej sformułowanymi, Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione w art. 183 § 2 ppsa nie zostały w sprawie stwierdzone.
Istota opartych na podstawie z art. 174 pkt 1 i 2 ppsa zarzutów kasacyjnych sprowadza się do zakwestionowania przez stronę dokonanej przez organy i zaakceptowanej przez Sąd I instancji oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem określonych w art. 56 ust. 1 pkt 5 i art. 57 pkt 1 ppsa przesłanek umorzenia kary pieniężnej, tj. w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła niewłaściwe zastosowanie ww. przesłanek, a w konsekwencji wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie wskazanych norm prawnych, w szczególności, że należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym mają charakter cywilnoprawny.
Z powyższym, pozostaje w związku procesowy zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, poprzez niepełne i lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia i nieodniesienie się do wszystkich sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów.
Komplementarny charakter zarzutów uzasadnia łączne ich rozpoznanie.
Zarówno Sąd I instancji, jak i organy orzekające w sprawie nie dostrzegły, iż będące podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji przepisy art. 56 i 57 ufp dotyczą wyłącznie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Z kolei art. 60 ust. 1 ufp odnosi się do należności publicznoprawnych, do których nie mają odniesienia ulgi dopuszczalne w spłacie należności cywilnoprawnych. (v. wyrok NSA z 20 03 2018 r., II GSK 1731/16 baza orzeczeń nsa.gov.pl).
Należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi, o których mowa w art. 60 ufp.
Wskazany przepis wprowadza pojęcie niepodatkowych należności budżetowych oraz formułuje ich przykładowy katalog.
Niepodatkowe należności budżetowe to należności, niebędące podatkami i opłatami, stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych (art. 3 pkt 8 Op). Ich podstawą są przepisy powszechnie obowiązującego prawa, a cechą charakterystyczną podporządkowanie w granicach wyznaczonych prawem objętych nimi jednostek organom wyposażonym we władztwo publiczne.
Przepis art. 60 ufp w brzmieniu z daty (29 07 2014) wystąpienia Spółki z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części kary pieniężnej, z uwagi na trudną sytuację finansową firmy stwierdzał, że omawiane należności są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym.
Oznacza to, iż podstawy prawnej rozstrzygnięcia kwestii ewentualnego umorzenia należności czy udzielenia ulgi w spłacie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym należy poszukiwać po odpowiednim rozważeniu przesłanek z art. 64 ust. 2 ufp, w szczególności czy wniosek przedsiębiorcy pozostaje w związku przyczynowym z prowadzeniem działalności gospodarczej, jak również treści art. 67 ufp.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia obecnie dokonanie jego merytorycznej kontroli instancyjnej, gdyż nie daje możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.
Potrzeba dokonania właściwej oceny prawnej przy uwzględnieniu charakteru prawnego przedmiotowej opłaty, a w konsekwencji rozważenia zasadności wniosku uzasadnia wydanie orzeczenia reformatoryjnego, z jednoczesnym zastosowaniem w orzeczeniu art. 135 ppsa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa uchylił zaskarżony wyrok, jak również na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).